Trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, các địa phương miền núi vẫn gìn giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống, trở thành lợi thế để phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng.
Gắn kết cộng đồng qua lễ hội
Ẩn mình trong Khu bảo tồn Sao La, làng Aur, xã A Vương nằm tách biệt với bên ngoài. Bao đời nay, đồng bào Cơ Tu nơi đây gắn bó với núi rừng, phong tục và lối sống vẫn được giữ nguyên vẹn.
Về với làng Aur đúng vào Lễ hội Mừng lúa mới, chúng tôi được trải nghiệm một hành trình văn hóa đầy ấn tượng.
Dưới sự chỉ dẫn của già làng A lăng Gieng, 24 hộ dân với 120 nhân khẩu tập trung đông đủ, tự giác phân chia làm mâm cỗ để kịp giờ cúng bái. Ngay dưới mái Gươl, tiếng nhịp chày giã gạo của các mẹ, các chị vang lên đều đặn.
Trên khoảng sân trước nhà Gươl, những người phụ nữ Cơ Tu mặc trang phục thổ cẩm truyền thống đang thể hiện điệu múa “Tung tung da dá” (điệu múa “dâng trời”).
Trong tiếng trống chiêng, các động tác vừa mạnh mẽ, vừa uyển chuyển mô phỏng cuộc sống lao động, sinh hoạt hằng ngày của người Cơ Tu như: hái lúa, bắt cá, săn bắt thú…
Qua đó, người dân bày tỏ lòng thành kính, biết ơn các bậc tiền hiền, gửi gắm mong ước được kết nối với vũ trụ, tổ tiên, ông bà.
Già làng A lăng Gieng cho hay, với làng Aur, hạt lúa là nguồn lương thực quý giá được tạo nên từ thành quả lao động và sự che chở của thần rừng, thần sông, thần suối.
Vì thế, Lễ hội Mừng lúa mới của người Cơ Tu được tổ chức để bày tỏ lòng biết ơn và giáo dục cho con cháu về ý thức giữ gìn thiên nhiên.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã A Vương Brúi Quân cho biết, Aur nằm tách biệt với bên ngoài nên văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số Cơ Tu được bảo tồn nguyên vẹn.
Đây là lợi thế để phát triển du lịch trải nghiệm, thu hút du khách muốn khám phá thiên nhiên và đời sống bản địa: “Thời gian tới, địa phương sẽ chú trọng phát triển nông sản của người dân Aur trở thành sản phẩm OCOP mang giá trị cao. Du lịch trải nghiệm kết hợp quảng bá nông sản bản địa tại làng Aur là hướng đi thiết thực giúp bảo tồn văn hóa đồng bào Cơ Tu và nâng cao đời sống đồng bào. Đây cũng là ước vọng của người dân Aur và cũng là định hướng phát triển của xã A Vương”.
Tại xã Tây Giang, những nét văn hóa Cơ Tu cũng được tái hiện sinh động trong Ngày hội văn hóa Cơ Tu xã Tây Giang lần thứ I năm 2026, với chủ đề “Tây Giang ngày mới-Giai điệu ngày mùa”.
Trước nhà Gươl, tiếng trống chiêng, những điệu múa “Tung tung da dá”, các làn điệu nói lý, hát lý đã được hơn 550 nghệ nhân, diễn viên người Cơ Tu thể hiện đầy màu sắc và giàu sức sống.
Sau phần lễ trang nghiêm cũng là lúc phần hội được bắt đầu với tiếng cồng, tiếng chiêng, tiếng trống vang lên thôi thúc. Những chàng trai, cô gái trong bộ trang phục thổ cẩm truyền thống cùng nhau xoay vòng quanh cây nêu trong điệu múa “Tung tung da dá”.
Hàng trăm người dân, du khách hào hứng chứng kiến và mong được hòa mình vào cùng tham gia. Sau điệu múa truyền thống mở màn để vào hội, những chàng trai, cô gái vừa e thẹn, vừa tình tứ tái hiện hoạt cảnh trao duyên.
Cạnh đó, những nghi thức truyền thống như cầu mùa trong Lễ hội Mừng lúa mới, thi giã gạo, thi gói bánh sừng trâu, dạy đan lát mây tre cho thế hệ trẻ… cũng được tái hiện sống động theo từng câu chuyện văn hóa.
Lần đầu tiên trải nghiệm Ngày hội văn hóa Cơ Tu, chị Hà Phương Chi, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Tôi rất xúc động trước nét đẹp và sự độc đáo trong đời sống văn hóa của đồng bào Cơ Tu. Người dân nơi đây sống quây quần, ấm áp giống như một gia đình lớn. Lần đầu tiên tôi được trực tiếp chứng kiến và trải nghiệm một nét văn hóa độc đáo đến như vậy”.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tây Giang Arất Blúi cho biết: “Ngày hội văn hóa Cơ Tu được tổ chức nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam; đồng thời bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống của đồng bào Cơ Tu gắn với phát triển du lịch bền vững. Qua đó, địa phương từng bước khai thác tiềm năng văn hóa để phát triển du lịch cộng đồng, góp phần thúc đẩy kinh tế-xã hội và đưa những giá trị truyền thống tiếp tục lan tỏa trong đời sống”.
Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa
Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Đà Nẵng, sau sáp nhập, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Đà Nẵng có diện tích tự nhiên khoảng 7.761km², chiếm 65,4% diện tích toàn thành phố; có 37 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cùng 4 xã có thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Hiện khu vực này có hơn 164 nghìn người thuộc hơn 39 thành phần dân tộc cùng sinh sống.
Thành phố hiện có 149 lễ hội được tổ chức ở các xã, phường. Riêng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có 29 lễ hội văn hóa truyền thống, nổi bật như: Lễ Mừng lúa mới, Lễ Tạ ơn rừng của người Cơ Tu; Lễ cúng máng nước của người Xơ Đăng Ca Dong; Lễ hội Cầu mưa của người Cor…
Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Mạnh Hà cho biết, khu vực miền núi phía tây, tây nam của thành phố có không gian văn hóa bản địa đa dạng, đặc sắc, với nhiều giá trị được lưu giữ nguyên vẹn.
Tuy nhiên, thời gian qua, các lễ hội được diễn ra ở khu vực này do địa phương tự làm và chủ yếu dựa trên phong tục tập quán, truyền thống lâu đời nên rất đơn điệu, quy mô các lễ hội chưa lớn.
Sở Dân tộc và Tôn giáo đã tham mưu Ủy ban nhân dân thành phố đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẩn trương hoàn thành Đề án phát triển du lịch cộng đồng, nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2026-2030 và định hướng đến năm 2035 nhằm phát triển toàn diện các lĩnh vực văn hóa-xã hội, nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo.
“Phải sớm có đề án để vừa bảo tồn, vừa phát huy được giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, gắn với tiềm năng, lợi thế về du lịch cộng đồng. Bên cạnh đó, phải đưa văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số đến với khu vực đồng bằng, nhất là ở các lễ hội, sự kiện lớn của thành phố, để phát huy được tất cả các giá trị”, ông Nguyễn Mạnh Hà nhìn nhận.
