Công cụ đo lường hiệu quả đóng góp kinh tế của ngành du lịch
Theo Trung tâm Thông tin du lịch, có thể hiểu, tài khoản vệ tinh du lịch (TSA) là hệ thống chỉ tiêu và phương pháp luận thống kê các giá trị về hoạt động du lịch của quốc gia, vùng lãnh thổ. Giải pháp này ra đời từ nhu cầu đánh giá vai trò của hoạt động du lịch trong các hoạt động kinh tế, như một công cụ đo lường thống nhất và toàn diện bảo đảm được tính so sánh với các ngành kinh tế khác.
Lịch sử và phát triển của TSA liên quan chặt chẽ với các khuyến nghị thống kê du lịch quốc tế. Tài khoản vệ tinh du lịch được nghiên cứu và triển khai trên thế giới từ những năm 1980, được tổng kết và cập nhật hằng năm. Đây là kết quả cố gắng của nhiều tổ chức, quốc gia và cá nhân nhằm mục đích xây dựng một hệ thống đo lường cho ngành du lịch.
Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, liên quan đến nhiều lĩnh vực như vận tải, lưu trú, ăn uống, thương mại, văn hóa và thể thao. Do giá trị kinh tế từ hoạt động du lịch phân tán trong nhiều ngành, việc đánh giá chính xác mức đóng góp của du lịch đòi hỏi phương pháp thống kê phù hợp, có khả năng tổng hợp và đối chiếu dữ liệu liên ngành.
Phó Cục trưởng Du lịch Quốc gia Việt Nam Phạm Văn Thủy
Thông qua tài khoản vệ tinh du lịch, các đơn vị có thể tiếp cận từ nguồn cầu, hoạt động tiêu dùng của du khách để tính toán giá trị tăng thêm, đóng góp của ngành du lịch trong tổng sản phẩm quốc dân (GDP), các chỉ tiêu khác phản ánh quy mô hoạt động của ngành du lịch.
Tại Việt Nam, kể từ năm 2009, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã nghiên cứu phương pháp luận và từng bước xây dựng hệ thống thống kê du lịch theo mô hình tài khoản vệ tinh du lịch. Đến nay, ngành du lịch đã biên soạn 7 trong tổng số 10 bảng TSA.
Phó Cục trưởng Du lịch Quốc gia Việt Nam Phạm Văn Thủy nhận định: "Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, liên quan đến nhiều lĩnh vực như vận tải, lưu trú, ăn uống, thương mại, văn hóa và thể thao. Do giá trị kinh tế từ hoạt động du lịch phân tán trong nhiều ngành, việc đánh giá chính xác mức đóng góp của du lịch đòi hỏi phương pháp thống kê phù hợp, có khả năng tổng hợp và đối chiếu dữ liệu liên ngành".
Năm 2026, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam tiếp tục triển khai điều tra khách du lịch, thu thập dữ liệu từ các cơ sở kinh doanh và địa phương nhằm củng cố nguồn thông tin phục vụ công tác thống kê và từng bước hoàn thiện cơ sở dữ liệu. Cùng với đó, việc triển khai phần mềm báo cáo thống kê du lịch tại địa chỉ thongke.tourism.vn và nền tảng “Quản trị và kinh doanh du lịch” đã tạo điều kiện tiếp nhận, tổng hợp dữ liệu trên môi trường số.
Tuy nhiên, trên thực tế, quá trình triển khai tài khoản vệ tinh du lịch vẫn gặp không ít khó khăn. Việc thực hiện chế độ báo cáo thống kê tại một số địa phương chưa thực sự được chú trọng, dữ liệu còn phân tán và nguồn lực thực hiện hạn chế.
Chia sẻ bài học kinh nghiệm triển khai tài khoản vệ tinh du lịch, Phó Cục trưởng Du lịch Quốc gia Việt Nam Phạm Văn Thủy cho rằng: Các địa phương cần tăng cường phối hợp liên ngành và phát huy vai trò chủ động của cơ quan quản lý du lịch, xây dựng TSA theo lộ trình phù hợp, hướng tới cập nhật thường xuyên. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số gắn với chuẩn hóa, kết nối và nâng cao chất lượng dữ liệu thống kê.
Giữa bối cảnh khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra những động lực phát triển mới, tỉnh Quảng Trị xác định bảo tồn di sản phải gắn liền với phát huy giá trị, chuyển đổi số cần tạo ra những chuyển biến thực chất trong công tác quản lý, khai thác và phát triển. Theo đó, việc triển khai tài khoản vệ tinh du lịch được xác định sẽ góp phần đưa dữ liệu di sản trở thành nguồn lực đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.
Cần có lộ trình và phương pháp chuyên môn thống nhất khi triển khai tài khoản vệ tinh du lịch
Theo thông tin, Quảng Trị đang xây dựng Đề án Chuyển đổi số và Phát triển Văn hóa, Thể thao và Du lịch giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045. Trong quá trình xây dựng Đề án này, địa phương định hướng hình thành kho tài sản số văn hóa, thể thao và du lịch, từng bước chuẩn hóa, kết nối dữ liệu và phát triển các sản phẩm phục vụ quản lý, nghiên cứu, giáo dục, du lịch và công nghiệp văn hóa.
Kinh nghiệm triển khai tài khoản vệ tinh du lịch tại Việt Nam cho thấy, để đo lường chính xác đóng góp kinh tế của một lĩnh vực liên ngành cần đồng thời bảo đảm phương pháp thống nhất, dữ liệu tin cậy, hạ tầng số phù hợp và cơ chế phối hợp rõ ràng. Việc xác định phương pháp đo lường và nguồn dữ liệu ngay từ giai đoạn hoàn thiện Đề án sẽ góp phần nâng cao chất lượng đánh giá kết quả phát triển văn hóa, du lịch và hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư tại Quảng Trị.
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị Lê Minh Tuấn thông tin, số hóa di sản là bước tiến quan trọng, nhưng để dữ liệu thực sự trở thành nguồn lực phát triển cần có cơ chế quản lý, định giá, cấp quyền khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ phù hợp.
Song, việc chuyển dữ liệu số hóa thành tài sản có thể quản lý và khai thác hiệu quả vẫn đặt ra nhiều thách thức về ghi nhận tài sản, định giá, cấp quyền sử dụng, sở hữu trí tuệ và huy động nguồn lực.
Địa phương xác định phát triển kinh tế từ tài sản số văn hóa không đồng nghĩa với thương mại hóa di sản bằng mọi giá. Do đó, quá trình khai thác cần bảo đảm gìn giữ giá trị nguyên gốc, tôn trọng quyền và lợi ích chính đáng của cộng đồng. Đồng thời tạo điều kiện để di sản tiếp tục đóng góp vào phát triển kinh tế-xã hội của địa phương một cách bền vững.
Phó Cục trưởng Du lịch Quốc gia Việt Nam Phạm Văn Thủy đề nghị, tỉnh Quảng Trị cần xác định rõ phạm vi các hoạt động, sản phẩm và dịch vụ thuộc công nghiệp văn hóa số, phù hợp với hệ thống phân loại thống kê hiện hành, đồng thời tránh tính trùng giữa các hoạt động kinh tế.
Tiếp đó, địa phương cần nghiên cứu phương pháp đo lường phù hợp với điều kiện dữ liệu và hệ thống thống kê quốc gia, trong đó có thể xem xét cách tiếp cận tài khoản vệ tinh, với lộ trình và phương pháp chuyên môn thống nhất. Đồng thời, cần phân biệt rõ đóng góp của các hoạt động kinh tế với tác động riêng của Đề án, tránh đánh giá hiệu quả chỉ dựa trên mức tăng doanh thu, lượng khách hoặc chênh lệch giữa các kịch bản dự báo.
"Trước mắt, Quảng Trị nên ưu tiên xây dựng hệ thống chỉ tiêu có thể thu thập, theo dõi và kiểm chứng, từng bước hoàn thiện phương pháp đánh giá tác động kinh tế khi đáp ứng đủ điều kiện về dữ liệu và năng lực thực hiện", Phó Cục trưởng Du lịch Quốc gia Việt Nam Phạm Văn Thủy nói thêm.
Kinh nghiệm triển khai tài khoản vệ tinh du lịch tại Việt Nam cho thấy, để đo lường chính xác đóng góp kinh tế của một lĩnh vực liên ngành cần đồng thời bảo đảm phương pháp thống nhất, dữ liệu tin cậy, hạ tầng số phù hợp và cơ chế phối hợp rõ ràng.
![[Ảnh] Hé lộ không gian nghệ thuật độc đáo của DACC 2026](https://cdn.nhandan.vn/images/tWJn6m1Ci60DF_L0Ew6dE-v-an9ZBkxDmQIbmT85lzOZU2GEGUzzXpuiEz_dVtqt/kg13.jpg.avif)
