Nữ nghệ sĩ thể hiện xuất sắc những ca khúc về Bác Hồ, về người mẹ và tình yêu quê hương, đất nước

Tôi gặp Đại tá, Nghệ sĩ Nhân dân Hồng Hạnh tại Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội vào một buổi chiều Hà Nội cuối năm bảng lảng, se lạnh khi tiếng đàn của một buổi tập vẫn vang vọng những giai điệu cùng nhịp lao động nghệ thuật hối hả, để chuẩn bị cho các chương trình kỷ niệm 81 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân và đón năm mới 2026.

Đón tôi bằng nụ cười đằm thắm của một người con đất mỏ Quảng Ninh, Hồng Hạnh nhắc nhiều về những kỷ niệm chương trình chúng tôi cùng tham dự, trong đó có không ít những dấu ấn sâu đậm trong sự nghiệp của chị.

Thành công từ “tình cảm lắng đọng và chân thành”

Nghệ sĩ Nhân dân Hồng Hạnh nổi tiếng với chất giọng nữ trung (mezzo-soprano) sâu lắng, giàu cảm xúc, phù hợp với các ca khúc về quê hương, đất nước, về Bác Hồ và nhất là các ca khúc về những người Mẹ Việt Nam.

Lật lại những trang ký ức trong sự nghiệp nghệ thuật của chị, người ta thấy Hồng Hạnh như đóa hoa nảy mầm từ gian khó. Chị từng được mệnh danh “Họa mi đất mỏ” với tấm Huy chương vàng cuộc thi Tiếng hát Họa mi lần thứ nhất của tỉnh Quảng Ninh khi còn đang trên ghế trường trung học cơ sở. Với khả năng thanh nhạc xuất sắc, các lãnh đạo Đoàn Ca múa Quân đội đã đặc cách mời chị về đoàn.

Sau khi đoạt giải nhất cuộc thi thanh nhạc toàn quốc năm 1995, Hồng Hạnh theo học tại Trường Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, tốt nghiệp xuất sắc trung cấp, đại học, chị tiếp tục về công tác tại Đoàn Ca múa Quân đội và nay là Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội.

Xuất phát điểm từ năng khiếu, như một viên ngọc thô được mài chuốt, qua năm tháng rèn luyện, Hồng Hạnh đã trở thành "đặc sản" của sân khấu ca múa nhạc của người lính. Chất giọng mezzo-soprano của chị không chỉ điêu luyện về kỹ thuật mà còn nồng đượm màu sắc dân gian, giống như một dòng sông chảy trôi giữa lòng thành phố, vừa hiện đại vừa truyền thống.

Công chúng và nhất là những khán giả là cán bộ, chiến sĩ quân đội trên mọi miền đất nước thường nhắc đến Hồng Hạnh nhiều nhất qua những khúc hát về Bác Hồ như: Vầng trăng Ba Đình, Bác Hồ một tình yêu bao la của nhạc sĩ Thuận Yến, Lời Bác dặn trước lúc đi xa của nhạc sĩ Trần Hoàn… Đó cũng là tình cảm chân thành là sự rung động và cảm xúc qua những bài học trên ghế nhà trường hay câu chuyện ông, bà, cha mẹ kể lại từ tuổi ấu thơ.

Mỗi thành công trên sân khấu và trong từng bài hát chính là tư duy, là sự chắt chiu của trải nghiệm và cảm xúc. Với những ca khúc quen thuộc, từng được các nghệ sĩ khác thể hiện thành công, tôi luôn coi đó là những thử thách cần vượt qua với cách thể hiện và cảm xúc của riêng mình, như niềm tự sự, tâm tình với tình cảm lắng đọng và chân thành nhất.

Nghệ sĩ Nhân dân Hồng Hạnh-Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội.

Đặc biệt và cũng để lại dấu ấn sâu đậm hơn cả của giọng ca Hồng Hạnh là những bài hát về mẹ. Từ ca khúc Cho con xin câu hát của nhạc sĩ Minh Quang, đoạt Huy chương vàng năm 1995 đưa bước chân chị chính thức vào con đường chuyên nghiệp đến hai lần huy chương "vàng, bạc" với ca khúc Mẹ tôi của nhạc sĩ An Thuyên tại các cuộc thi ca múa nhạc quân đội và hội diễn toàn quốc năm 2002 và 2009. Hồng Hạnh còn ca khúc được công chúng yêu mến và ghi nhớ như: Huyền thoại mẹ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, Khúc mẹ ru của nhạc sĩ Trọng Lưu, thơ Kiều Công Luận hay hai ca khúc Mẹ của nhạc sĩ Nguyễn Tiến và nhạc sĩ Phan Long…

Khi nghe nghệ sĩ thể hiện các ca khúc về người mẹ, đó không chỉ là tiếng hát, mà là sự thổn thức của một người con, là sự tri ân của một người lính đối với hậu phương và mái ấm gia đình thân thương.

Hồng Hạnh chia sẻ: Mỗi thành công trên sân khấu và trong từng bài hát chính là tư duy, là sự chắt chiu của trải nghiệm và cảm xúc. Với những ca khúc quen thuộc, từng được các nghệ sĩ khác thể hiện thành công, tôi luôn coi đó là những thử thách cần vượt qua với cách thể hiện và cảm xúc của riêng mình, như niềm tự sự, tâm tình với tình cảm lắng đọng và chân thành nhất.

Trong cuộc đời nghệ thuật của mình, có một kỷ niệm mà Hồng Hạnh nâng niu như một bảo vật tinh thần. Đó là đêm thơ nhạc "Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi" năm 2010, kỷ niệm 90 năm ngày sinh nhà thơ Tố Hữu.

Giữa những bài ca cách mạng hào hùng, có một nốt trầm sâu lắng mang tên Mưa rơi. Đây là bài thơ hiếm hoi nhà thơ cách mạng Tố Hữu viết về "cái riêng", là món quà tình yêu ông dành tặng người vợ hiền – bà Vũ Thị Thanh. Nhạc sĩ Trần Hoàn đã chắp cánh nhạc cho những vần thơ ấy. Trước Hồng Hạnh, đã có rất nhiều danh ca thể hiện thành công bài hát này, đặc biệt là Nghệ sĩ Nhân dân Thái Bảo và Hồng Hạnh là người thứ hai như vậy.

Trong đêm nhạc đặc biệt “Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi”, bà Vũ Thị Thanh-phu nhân cố nhà thơ Tố Hữu mong muốn một điều gì đó khác biệt: một sự giản dị, đằm thắm nhưng phải thật tinh tế. Ban tổ chức đã "chọn mặt gửi vàng", trao niềm tin ấy cho Hồng Hạnh.

Đêm ấy, dưới ánh đèn sân khấu Nhà hát Lớn Hà Nội, Hồng Hạnh bước ra trong chiếc áo nâu giản dị-hình ảnh gợi nhắc về người phụ nữ trong những năm tháng trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Khi tiếng hát nồng nàn, lắng đọng cất lên: “Mưa rơi dầm lá cọ,/mái tóc em ướt rồi,/đôi má em bừng đỏ,/muốn hôn quá mà thôi” cả khán phòng dường như nín thở. Từ các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các tướng lĩnh quân đội, đến các nhà văn, nhà thơ lão thành đều xúc động.

Tôi được nghe kể lại rằng, sau đêm diễn, bà Vũ Thị Thanh đã vô cùng cảm động. Hồng Hạnh đã không hát bằng kỹ thuật của một ngôi sao, mà hát bằng trái tim của một người phụ nữ thấu hiểu sự chờ đợi, bằng sự thủy chung của một người lính. Nữ ca sĩ đã chạm được vào phần sâu thẳm nhất trong tình yêu của một nhà thơ lớn.

Tiếng hát không biên giới

Tiếng hát của Nghệ sĩ Nhân dân Hồng Hạnh không chỉ gói gọn trong những rèm nhung sân khấu lộng lẫy. Bước chân chị đã in dấu trên những thao trường nắng cháy, những đồn biên phòng cheo leo nơi mây mờ che phủ hay các hải đảo xa xôi. Và rồi, tiếng hát ấy vượt đại dương đến với bạn bè quốc tế trong nhiều chương trình nghệ thuật lớn.

Nhiều người, trong đó có công chúng Hàn Quốc vẫn còn nhắc lại chuyến lưu diễn tại nước bạn trong chương trình “Nhịp cầu hữu nghị năm 2013”. Tại Đài Truyền hình KBS, Hồng Hạnh đã khiến khán giả nước bạn theo dõi trực tiếp và qua sóng truyền hình ngỡ ngàng khi thể hiện ca khúc dân ca Cô gái trên dòng sông Soyang và nhận được sự tán thưởng, hoan nghênh nồng nhiệt.

Một khán giả là quan chức của Hàn Quốc tại chương trình sau khi nghe xong đã thốt lên: "Tôi đã nghe bài hát này nhiều lần, nhưng hôm nay là lần tôi được nghe một ca sĩ nước ngoài thể hiện hay và đầy cảm xúc đến như vậy". Có thể nói, đó là khoảnh khắc mà âm nhạc xóa nhòa mọi khoảng cách địa lý, nơi người nữ nghệ sĩ quân đội Việt Nam trở thành sứ giả của hòa bình và văn hóa.

Hôm nay, trên cương vị Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội, đôi vai Đại tá, Nghệ sĩ Nhân dân Hồng Hạnh gánh vác nhiều trọng trách hơn. Người ta thấy chị tất bật với những kế hoạch, những chuyến đi. Dưới sự lãnh đạo của chị, Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội tiếp tục khẳng định vị thế “cánh chim đầu đàn” của nghệ thuật ca múa nhạc quân đội, Gần đây nhất, Tại Liên hoan Ca múa nhạc toàn quốc 2022, Hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp về đề tài Quốc phòng toàn dân 2023 và Liên hoan Âm nhạc toàn quốc mở rộng năm 2025, Nhà hát và các nghệ sĩ của đơn vị đã nhận được "mưa" huy chương và giải thưởng.

Riêng tại Liên hoan Ca múa nhạc toàn quốc 2022, Nghệ sĩ Nhân dân Hồng Hạnh là lãnh đạo duy nhất trong số 22 nhà hát, đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp được trao giải Chỉ đạo nghệ thuật xuất sắc với chương trình Mệnh lệnh từ trái tim có chủ đề ca ngợi Đảng, Bác Hồ, tình yêu quê hương đất nước và hình ảnh người lính Cụ Hồ để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng khán giả.

Dù ở vị trí nào, khi đứng dưới ánh đèn sân khấu hay giữa vòng tay của đồng đội trên thao trường, Nghệ sĩ Nhân dân Hồng Hạnh vẫn thế-vẫn là một tiếng hát nồng nàn, tinh tế và đầy chất lửa cháy đượm của cảm xúc. Tiếng hát ấy, như cơn "mưa rơi" năm nào, cứ âm thầm thấm sâu vào lòng đất, vào lòng người, bền bỉ và xanh tươi như sắc áo xanh chị mang trên mình suốt cuộc đời binh nghiệp.