Dù công tác trong môi trường chịu nhiều áp lực và cả những nỗi đau vô hình không phải ai cũng thấu hiểu, thông cảm và chia sẻ. Nhưng vì tình yêu nghề, thương bệnh nhân nên họ âm thầm, lặng lẽ lau những giọt mồ hôi, nước mắt, thậm chí cả máu để làm việc, cống hiến cho dù nhiều người vẫn gọi họ là “bác sĩ tâm thần”.
Nỗi lòng của “bác sĩ tâm thần”
Chúng tôi đến Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk vào một buổi chiều cuối tháng 2/2026, thời tiết đang những ngày đầu Xuân Bính Ngọ nên nắng đẹp và ấm áp. Sau những ngày nghỉ Tết, không khí làm việc ở đây trở lại bình thường, nhưng không như các bệnh viện khác thường có đông bệnh nhân và người nhà, xe cộ ra vào tấp nập, còn ở đây khung cảnh vắng lặng, thi thoảng mới có một vài người ra vào.
Tại Khoa vật lý trị liệu và phục hồi chức năng, bác sĩ chuyên khoa I Võ Hồng Khắc, Trưởng khoa cùng với các y bác sĩ, điều dưỡng đang thăm khám, tư vấn cho các bệnh nhân. Với đặc thù là bệnh viện tâm thần nên các buồng điều trị nội trú đều được rào chắn, khóa cửa cẩn thận và mỗi lần vào buồng thăm khám cũng phải có từ 2-3 bác sĩ, điều dưỡng, bảo vệ đi cùng.
Với 11 năm gắn bó với Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk, bác sĩ Võ Hồng Khắc cho biết: Việc điều trị bệnh nhân tâm thần không có phác đồ điều trị như những căn bệnh khác mà chỉ dựa vào kinh nghiệm và quá trình theo dõi diễn biến bệnh của bác sĩ. Trong quá trình điều trị, chúng tôi luôn theo sát bệnh nhân, hằng ngày vào lúc 8 giờ sáng, các y bác sĩ trong khoa phải đến từng buồng để kiểm tra, thăm khám bệnh, hỏi xem bệnh nhân đã ăn sáng, uống thuốc chưa, còn ảo giác hay trí nhớ đến mức nào…
Tuy nhiên, không như các bệnh viện khác, các y bác sĩ và điều dưỡng làm việc ở đây luôn chịu nhiều áp lực, vì bệnh nhân tâm thần không có khả năng kiểm soát được hành vi và những hành động nên đôi khi bị động kinh là có thể tấn công các y bác sĩ và điều dưỡng bất cứ lúc nào.
Trong thời gian qua, có nhiều y bác sĩ, điều dưỡng trong khoa đã bị bệnh nhân tấn công gây thương tích lúc đang thăm khám, chăm sóc, nhưng thấu hiểu tâm lý của bệnh nhân tâm thần, đây là những giờ phút tinh thần bị kích động, không làm chủ được hành vi nên các y bác sĩ và điều dưỡng đều cảm thông, thương cảm, chịu đựng và tiếp tục công tác, chăm sóc, điều trị cho bệnh nhân…
Cùng với bác sĩ Khắc, chúng tôi đến Khoa điều trị nam, lúc này có hàng chục bệnh nhân đang được chăm sóc, điều trị nội trú ở đây. Để bảo đảm an toàn cho các y bác sĩ, điều dưỡng cũng như bệnh nhân khỏi trốn viện, các buồng điều trị nội trú đều được bao bọc bằng khung sắt và có bảo vệ cẩn thận.
Sau khi thăm khám bệnh nhân, điều dưỡng Phan Đình Tài, người đã nhiều lần bị bệnh nhân tấn công chia sẻ: Sau khi tốt nghiệp ngành điều dưỡng, tôi xin vào làm việc ở đây đến nay được 6 năm. Công việc hằng ngày là chăm sóc bệnh nhân tâm thần từ đo huyết áp, hỗ trợ cho uống thuốc, tắm rửa, sinh hoạt đến lo từng bữa ăn, giấc ngủ… của người bệnh.
Công việc khá vất vả, có những lúc hoang mang, sợ hãi, rơi nước mắt, thậm chí là đổ cả máu do bị bệnh nhân tấn công gây thương tích, nhưng vì yêu nghề, thương bệnh nhân.
"Họ đã chịu nhiều thiệt thòi, bị xã hội kỳ thị, xa lánh nên mình phải cố gắng nhiều hơn để điều trị, chăm sóc tốt nhất cho bệnh nhân", điều dưỡng Phan Đình Tài nói.
Kể đến đây, đôi mắt của điều dưỡng Phan Đình Tài như ngấn lệ và anh kể lại lần gần đây nhất bị bệnh nhân tấn công gây thương tích.
“Đó là vào ngày 4/8/2025, hôm đó khi tôi đang đo huyết áp thì bệnh nhân bị kích động lao vào đánh tới tấp, cắn, xé quần áo. Lúc đó, tôi hết sức hoang mang, lo sợ. Nhưng sau khi bình tĩnh, cùng mọi người khống chế xong, tôi thay áo quần, lau rửa vết thương, nghỉ ngơi một lúc rồi lại tiếp tục công việc".
Việc bị bệnh nhân tấn công đối với các bác sĩ, điều dưỡng tại các khoa điều trị của bệnh viện là việc bình thường. Chúng tôi không trách họ, bởi bệnh nhân tâm thần không có khả năng kiểm soát hành vi, và những hành động ấy đôi khi là hệ quả của một phút bùng phát, chứ không phải cố ý.
"Chính vì vậy, chúng tôi càng thương họ nhiều hơn nên càng yêu nghề và nỗ lực chăm sóc cho bệnh nhân tốt hơn, mong cho các bệnh nhân sớm được điều trị khỏi bệnh để trở về với gia đình, cộng đồng và xã hội”, anh Tài thổ lộ.
Chiều hôm ấy, sau khi chứng kiến điều dưỡng Phan Đình Tài bị bệnh nhân tấn công gây thương tích, bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Thị Luyến, Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk không cầm được nỗi lòng và đã viết status trên trang facebook cá nhân khiến ai khi đọc được cũng thấy chạnh lòng. Nội dung status như sau:
“Có những ngày, chiếc áo blouse trắng của chúng tôi không chỉ thấm mồ hôi mà còn nhòe máu, nước mắt và cả nỗi đau vô hình. Đó là một buổi chiều giữa tuần tưởng như yên bình, nhưng trong khoảnh khắc, tiếng la hét vang lên từ buồng bệnh. Một bệnh nhân rối loạn tâm thần bất ngờ kích động dữ dội, lao vào hành hung cả điều dưỡng và bác sĩ. Những vết thương trên cơ thể đồng nghiệp tôi không đau bằng ánh mắt hoang mang, tủi thân của họ sau biến cố".
Chúng tôi là những người chăm sóc cho bệnh nhân tâm thần, những người thường bị xã hội kỳ thị, xa lánh. Nhưng mấy ai biết rằng, chính chúng tôi cũng phải đối mặt với nguy hiểm thường trực trong mỗi ca trực, mỗi lần vào buồng bệnh, mỗi cuộc gọi khẩn cấp.
Điều đau lòng là khi sự cố xảy ra, dư luận thường dễ buông lời phán xét. Ít ai hiểu rằng, bệnh nhân tâm thần không có khả năng kiểm soát hành vi, và những hành động ấy đôi khi là hệ quả của một phút bùng phát, chứ không phải cố ý. Nhưng với những người đang ngày đêm chăm sóc họ, sự hy sinh và chịu đựng là điều quá thật.
Chúng tôi không chỉ là bác sĩ hay điều dưỡng. Chúng tôi là người bạn, người thân, là điểm tựa mong manh giữa lý trí và rối loạn, giữa tỉnh thức và mê man. Nhưng đôi khi, chính chúng tôi cũng cần được bảo vệ, được lắng nghe, được thấu hiểu.
Sự việc hôm ấy khiến tôi trằn trọc nhiều đêm. Không phải vì sợ hãi, mà vì câu hỏi đau đáu: “Ai sẽ bảo vệ người bảo vệ bệnh nhân tâm thần?”
Chúng tôi không trách bệnh nhân. Chúng tôi chỉ mong có thêm sự đồng cảm từ xã hội, sự hỗ trợ từ chính sách, sự đầu tư từ hệ thống để mỗi bác sĩ, điều dưỡng ở bệnh viện tâm thần không phải làm việc trong nỗi bất an, không phải bước vào ca trực với một lời cầu nguyện thầm lặng: “Mong hôm nay không có chuyện gì…”.
Mang những tâm sự tận đáy lòng của bác sĩ Nguyễn Thị Luyến, trao đổi với các y bác sĩ, điều dưỡng trong bệnh viện, ai cũng đồng tình, vì đây là nỗi lòng chung của tất cả y bác sĩ và điều dưỡng, người lao động đang ngày đêm âm thầm, lặng lẽ làm việc, chăm sóc, điều trị cho các bệnh nhân.
Không chỉ có áp lực về công việc và nỗi đau về thể xác, mà còn “nỗi đau vô hình” khiến các y bác sĩ, điều dưỡng công tác tại Bệnh viện Tâm thần Đắk Lắk gánh chịu dù không nói ra, đó là nhiều người cứ gọi họ là “bác sĩ tâm thần”.
“Nhiều lúc gặp các bạn bè, thậm chí cả đồng nghiệp, họ thường gọi các y bác sĩ chúng tôi là “bác sĩ tâm thần”, dù chỉ là đùa giỡn hay không cố ý, nhưng đã làm tổn thương chúng tôi rất nhiều. Mong rằng, xã hội và đồng nghiệp cần có cách nhìn thiện cảm hơn, đừng gọi chúng tôi là 'bác sĩ tâm thần', để chúng tôi có thêm niềm tin và động lực vượt qua mọi khó khăn hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ điều trị và chăm sóc cho bệnh nhân”, bác sĩ Nguyễn Thị Luyến tâm sự.
Mai này ai sẽ điều trị, chăm sóc bệnh nhân tâm thần?
Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk, bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Thị Luyến cho biết, Bệnh viện được thành lập năm 2008 trên cơ sở tách ra từ Khoa Tâm thần của Bệnh viện đa khoa tỉnh Đắk Lắk, hiện có quy mô 100 giường bệnh, điều trị cho 100 bệnh nhân.
Năm 2025, đơn vị tiếp đón và thăm khám cho hơn 20.000 lượt bệnh nhân, đồng thời còn quản lý, chăm sóc cho khoảng 17.000 người có triệu chứng các bệnh tâm thần phân liệt, động kinh và trầm cảm ngoài cộng đồng theo Chương trình mục tiêu quốc gia về y tế.
“Mặc dù đối mặt với nhiều áp lực, khó khăn khi quản lý, chăm sóc, điều trị bệnh nhân tâm thần, nhưng với tinh thần và trách nhiệm, sự tận tâm của người thầy thuốc 'lương y như từ mẫu', trong thời gian qua đã có nhiều bệnh nhân đã được điều trị khỏi bệnh, trở về với gia đình và cộng đồng”, bác sĩ Nguyễn Thị Luyến chia sẻ.
Tuy nhiên, điều mà bác sĩ Luyến trăn trở là hiện nay trong xã hội hiện đại, bệnh nhân mắc các triệu chứng của bệnh tâm thần ngày càng gia tăng do áp lực kinh tế, công việc, đời sống và các bệnh xã hội gia tăng như nghiện game, nghiện các chất kích thích như ma túy, rượu, bia… trong đó nhiều nhất là bệnh tâm thần phân liệt.
Trong khi bệnh nhân tâm thần ngày càng gia tăng nhưng công tác tuyển dụng bác sĩ vào làm việc lại hết sức khó khăn, do môi trường làm việc, tâm lý, điều tiếng xã hội và các chính sách đãi ngộ…
Theo quy định, hiện nay các bác sĩ, điều dưỡng làm việc trực tiếp tại các khoa điều trị bệnh nhân tâm thần được hưởng phụ cấp 70% lương, còn các bộ phận khác được hưởng 30%. Trong khi đó, các y bác sĩ, điều dưỡng làm việc ở đây vào những ca trực buổi tối, khi bệnh nhân không ngủ, la hét, đánh nhau, bỏ ra ngoài, bác sĩ phải thức cùng để quản lý; bệnh nhân không thừa nhận mình bị bệnh, không hợp tác, tấn công… phải chịu đựng.
Bác sĩ Luyến cho biết, hiện tại Bệnh viện có 115 y bác sĩ, điều dưỡng và người lao động, trong đó chỉ có 20 bác sĩ. Trong 5 năm qua, đơn vị chỉ tuyển dụng được 5 bác sĩ, nhưng đã có 3 bác sĩ bỏ việc. Vì vậy, nỗi lo thiếu bác sĩ điều trị và chăm sóc cho bệnh nhân tâm thần luôn là nỗi trăn trở của ban lãnh đạo.
Chia tay với các y bác sĩ, điều dưỡng Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk, chúng tôi ra về khi bên ngoài nhiều hoạt động kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam diễn ra rộn ràng.
Nhưng hình ảnh các y bác sĩ, điều dưỡng của Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk vẫn ngày đêm âm thầm, lặng lẽ điều trị, chăm sóc cho những bệnh nhân tâm thần, những tiếng la hét thất thần giữa những đêm khuya khiến cả bệnh viện mất ngủ; đặc biệt là lời tâm sự của Phó Giám đốc Bệnh viện: Đừng gọi chúng tôi là “bác sĩ tâm thần” cứ văng vẳng trong đầu khiến lòng tôi thêm thấu cảm!
