Những nữ Sứ giả truyền cảm hứng học tiếng Việt cho người trẻ ở nước ngoài

Gìn giữ và phát huy ngôn ngữ tiếng Mẹ đẻ - tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài thời gian qua được Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các thế hệ người Việt sinh ra và lớn lên ở nước ngoài. Bởi “tiếng Việt” chính là sợi dây kết nối họ với cội nguồn, với quê hương.

Trong những gia đình người Việt sinh sống tại nước ngoài, có thể khẳng định vai trò to lớn của những người mẹ, người vợ… trong việc nuôi dưỡng và duy trì tình yêu tiếng Việt đối với con em mình. Nhưng không chỉ dừng ở phạm vi gia đình, mong muốn của họ là có thể lan tỏa tình yêu với ngôn ngữ tiếng Mẹ đẻ trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Nhân dịp kỷ niệm Ngày Quốc tế phụ nữ 8/3, phóng viên Báo Nhân Dân đã liên hệ, trao đổi với những người phụ nữ - những “Sứ giả tiếng Việt” - để hiểu hơn về hành trình bền bỉ và những nỗ lực âm thầm của họ đối với cộng đồng.

Nói tiếng Việt để thấy mình là một “người Việt Nam” thực thụ

“Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài” là một cuộc thi thường niên do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài tổ chức từ năm 2023. Mỗi năm, cuộc thi đã tìm ra những gương mặt xuất sắc nhất để vinh danh nhằm ghi nhận những nỗ lực của họ trong việc gìn giữ, quảng bá tiếng Việt trên toàn cầu.

Chia sẻ với chúng tôi, chị Nguyễn Thị Liên (một trong các “Sứ giả tiếng Việt” năm 2023) hiện đang sinh sống ở Kuala Lumpur, Malaysia cho biết: “Khi mới sang Malaysia, chứng kiến con của những người bạn sang trước - nhiều cháu không nói được tiếng Việt hoặc biết nói ít và hay diễn đạt “song ngữ”. Nhiều anh chị phải làm phiên dịch cho con khi các cháu giao tiếp với người Việt. Bản thân tôi là giáo viên dạy ngữ văn, tôi không muốn con mình quên tiếng Việt, mất dần kết nối với ông bà, họ hàng, cũng như không còn thích về Việt Nam vì ngại nói tiếng Việt. Chính vì thế, năm 2016, khi nhận được lời mời dạy tiếng Việt và phụ trách Câu lạc bộ tiếng Việt tại Malaysia, mặc dù biết sẽ mất thời gian, công sức nhưng tôi đã nhận lời và đồng hành với Câu lạc bộ đến hôm nay”.

Với các con, chị yêu cầu khi ở nhà, các con nói chuyện 100% bằng tiếng Việt, tăng cường tối đa để con đi chơi, tham gia những hoạt động với bạn bè người Việt. Ngoài ra, chị cũng động viên con theo học và làm trợ giảng cho mẹ ở các lớp tiếng Việt của Câu lạc bộ; tranh thủ mọi thời gian để đọc sách tiếng Việt, nghe nhạc tiếng Việt và xem các chương trình truyền hình của Đài Truyền hình Việt Nam; tham gia các hoạt động biểu diễn, thiện nguyện trong cộng đồng,…

"Khi có thể giao tiếp bằng tiếng Việt, các con sẽ thấy không ngại nói chuyện với ông bà, họ hàng, người thân trong nước, không còn thấy rào cản giao tiếp trong những lần về thăm Việt Nam… Và như vậy, các con sẽ thấy quê hương Việt Nam gần gũi hơn, thấy mình là một 'người Việt Nam' thực thụ", chị Liên chia sẻ.

Những nỗ lực bền bỉ của chị Liên đã góp phần không nhỏ trong việc duy trì và phát triển khả năng ngôn ngữ của các bạn nhỏ theo học tại Câu lạc bộ tiếng Việt. Đặc biệt, con gái chị - Lê Nguyễn Lưu An, 18 tuổi, vừa qua đã trở thành 1 trong 6 Sứ giả tiếng Việt năm 2025. Lưu An cho biết, em sang Malaysia cùng gia đình từ khi 4 tuổi, em có thể nghe-nói tiếng Việt cơ bản nhưng vốn từ ít. Nhờ sự “nghiêm khắc” của mẹ, em có thể nghe-nói-đọc-viết tiếng Việt một cách thông thạo.

Khi có thể giao tiếp bằng tiếng Việt, các con sẽ thấy không ngại nói chuyện với ông bà, họ hàng, người thân trong nước, không còn thấy rào cản giao tiếp trong những lần về thăm Việt Nam… Và như vậy, các con sẽ thấy quê hương Việt Nam gần gũi hơn, thấy mình là một “người Việt Nam" thực thụ.

Chị Nguyễn Thị Liên (kiều bào tại Malaysia)

Từ năm 2021, em bắt đầu hành trình làm trợ giảng cho mẹ. Đó là một trải nghiệm rất thú vị với em, khi có thể đồng hành và lan tỏa tình yêu học tiếng Việt với các em nhỏ. Ngoài ra, em cũng rất tích cực tham gia biểu diễn các tiết mục văn nghệ mang đậm bản sắc dân tộc, tham gia tổ chức các chương trình như: Tết Nguyên đán, Tết Trung thu, Giỗ Tổ Hùng Vương,…

“Với tình yêu và niềm tự hào của một người Việt trẻ, em luôn muốn góp phần nhỏ bé của mình vào việc giữ gìn ngôn ngữ và các giá trị văn hóa Việt Nam”, Lưu An chia sẻ.

Đa dạng các hình thức dạy và học tiếng Việt

Tiến sĩ Dân tộc học Hoàng Thị Hồng Hà, hiện đang sống và làm việc tại Paris, Pháp. Chị hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu văn hóa, giáo dục cộng đồng và kết nối di sản, đồng thời tham gia điều phối nhiều dự án quảng bá văn hóa Việt Nam tại châu Âu. Hiện chị là Chủ tịch Hội Parfums du Vietnam và Phó Chủ tịch Mạng lưới toàn cầu giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt.

Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, chị Hồng Hà cho biết: “Danh hiệu ‘Sứ giả tiếng Việt’ mang lại cho tôi niềm xúc động sâu sắc, nhưng hơn hết là ý thức trách nhiệm. Tiếng Việt không chỉ là công cụ giao tiếp; đó là ký ức, là căn cước và là sợi dây nối mỗi người Việt với cội nguồn. Tôi tin rằng danh hiệu này gửi tới cộng đồng người Việt ở nước ngoài một thông điệp rõ ràng: gìn giữ tiếng Việt chính là gìn giữ bản sắc dân tộc và sự tự tin hội nhập của thế hệ sau”.

Trong nhiều năm qua, chị Hồng Hà đã cùng các cộng sự triển khai các lớp học tiếng Việt cho trẻ em kiều bào, tổ chức trại hè văn hóa, hội thảo học thuật, sự kiện nghệ thuật song ngữ và các chương trình kể chuyện ký ức gia đình bằng tiếng Việt. Trong vai trò “Sứ giả tiếng Việt” năm 2025, chị dự định tiếp tục mở rộng các chương trình giáo dục-nghệ thuật song ngữ, tăng cường hợp tác với các cơ sở giáo dục tại Pháp, và thúc đẩy việc quảng bá tiếng Việt như một phần sinh động của văn hóa Việt Nam tới bạn bè quốc tế.

“Mục tiêu của tôi không chỉ là để tiếng Việt được giữ gìn trong gia đình và cộng đồng, mà còn để tiếng Việt trở thành một lựa chọn tự hào, một giá trị học thuật và một cầu nối văn hóa trong xã hội đa ngữ hiện nay”, chị Hồng Hà cho biết.

Là giáo viên giảng dạy môn “Tiếng Việt - Ngôn ngữ cội nguồn” tại Trường trung học phổ thông Barnim Gymnasium, Berlin, Cộng hòa Liên bang Đức, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hương cùng cộng sự đã và đang triển khai một dự án dài hơi – “Sổ tay Tiếng Việt và em”, dưới dạng tập san định kỳ dành cho các gia đình gốc Việt ở Đức. Tập san được sử dụng như một nguồn học liệu có kết nối để hỗ trợ hành trình nuôi dưỡng tiếng Việt, văn hoá Việt trong các gia đình. Nhiều dự án nhỏ khác như: Người đọc tại chỗ (đọc tiếng Việt tại trường mầm non), Lễ hội đọc cộng đồng, Cả nhà cùng đọc… hay các Trại tiếng Việt như: Trại viết sáng tạo, Trại đọc mùa thu, Trại âm nhạc cũng được chị Thu Hương và Ban giám hiệu nhà trường, cùng các thầy cô, nhạc sĩ, hoạ sĩ, Nhà xuất bản tổ chức.

Vinh dự trở thành Sứ giả tiếng Việt năm 2025, chị Thu Hương cũng đang tiếp tục thực hiện các chương trình, dự án góp phần lan tỏa tình yêu tiếng Việt. Trong đó có kế hoạch thực hiện chuỗi 12 hội thảo trực tuyến, để các bậc cha mẹ người Việt sinh sống, làm việc tại Đức có thể chia sẻ trải nghiệm thực tế và kinh nghiệm nuôi dạy con trong môi trường đa ngữ. Chị cũng đang ấp ủ ý tưởng về việc làm chương trình podcasts tiếng Việt cho các bạn nhỏ, thực hiện các Trại tiếng Việt và làm các hội thảo tiếng Việt với các chủ đề khác nhau dành cho cha mẹ và con cái người Việt sinh sống tại nước ngoài.

Sợi dây kết nối kiều bào với nguồn cội

Với nhiều tâm huyết dành cho việc gìn giữ và lan tỏa tình yêu tiếng Việt, kết nối cộng đồng người Việt ở nước ngoài, chị Lê Thương - Chủ tịch Hiệp hội người Việt Nam vùng Kansai, Hiệu trưởng Trường Cộng đồng Việt ngữ Cây Tre (Nhật Bản) là một trong 100 kiều bào tiêu biểu, đại diện cho 6,5 triệu kiều bào trên toàn thế giới được Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tặng Bằng khen vào đầu tháng 2/2026. Chị cũng vinh dự nhận danh hiệu “Sứ giả tiếng Việt” năm 2025. Trong thời gian sinh sống và làm việc tại Nhật Bản, chị luôn tiên phong và tích cực trong việc duy trì dạy-học tiếng Việt, cũng như tổ chức các hoạt động văn hóa-xã hội để gắn kết cộng đồng và lan tỏa hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới.

“Một kỷ niệm khiến tôi vô cùng xúc động là trong một chương trình sinh hoạt cộng đồng, một học sinh người Việt sinh ra và lớn lên tại Nhật Bản đã đứng trên sân khấu hát Quốc ca Việt Nam bằng tiếng Việt, tròn lời và rất hay. Khoảnh khắc ấy không chỉ mang ý nghĩa nghệ thuật, mà với tôi, đó là sự khẳng định mạnh mẽ rằng tiếng Việt vẫn đang được gìn giữ và tiếp nối trong thế hệ trẻ, nếu các em được tạo điều kiện và môi trường phù hợp”, chị Lê Thương kể. Từ thực tiễn giảng dạy tại Trường Cộng đồng Việt ngữ Cây Tre, chị Thương cũng nhận thấy rằng: khi các em tự tin nói tiếng Việt, các em cũng tự hào hơn khi giới thiệu về Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Trong quá trình lan tỏa tình yêu tiếng Việt ở nước ngoài, chị Lê Thương đã triển khai nhiều hoạt động ý nghĩa. Một trong những sáng kiến mà chị tâm huyết nhất là mô hình “Trạm sách tiếng Việt”. Đây là không gian mở được tổ chức tại các lễ hội văn hóa, sự kiện cộng đồng và điểm sinh hoạt chung, nơi trẻ em và gia đình có thể đọc sách, tiếp cận tiếng Việt thông qua truyện, lịch sử, văn hóa dân gian và các ấn phẩm thiếu nhi.

Một học sinh người Việt sinh ra và lớn lên tại Nhật Bản đã đứng trên sân khấu hát Quốc ca Việt Nam bằng tiếng Việt, tròn lời và rất hay. Khoảnh khắc ấy không chỉ mang ý nghĩa nghệ thuật, mà với tôi, đó là sự khẳng định mạnh mẽ rằng tiếng Việt vẫn đang được gìn giữ và tiếp nối trong thế hệ trẻ, nếu các em được tạo điều kiện và môi trường phù hợp.

Chị Lê Thương (kiều bào tại Nhật Bản)

Bên cạnh đó, chị và các cộng sự cũng chủ trương đưa tiếng Việt vào đời sống văn hóa, lồng ghép ngôn ngữ trong các hoạt động như lễ hội văn hóa, tái hiện Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương, trình diễn trang phục dân tộc, múa lân, ca múa nhạc truyền thống. “Thay vì chỉ “dạy” tiếng Việt, chúng tôi tạo điều kiện để các em được sống trong không gian tiếng Việt, cảm nhận ngôn ngữ như một phần tự nhiên của bản sắc và ký ức cộng đồng”, chị nói.

Góp sức xây nên những nhịp cầu văn hóa kết nối Việt Nam và thế giới

Chia sẻ về thách thức trong việc duy trì và phát triển tiếng Việt trong cộng đồng kiều bào, các nữ “Sứ giả tiếng Việt” đều cho rằng: Thách thức lớn nhất hiện nay là sự cạnh tranh ngôn ngữ trong môi trường đa văn hóa. Trẻ em sinh ra và lớn lên ở nước ngoài chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của ngôn ngữ sở tại. Nếu không có môi trường thực hành thường xuyên, tiếng Việt dễ bị thu hẹp trong phạm vi gia đình.

Từ kinh nghiệm thực tế tại Pháp, Tiến sĩ Hoàng Thị Hồng Hà cho rằng, muốn phát triển tiếng Việt trong cộng đồng kiều bào hiện nay cần xây dựng một hệ sinh thái tiếng Việt bền vững gồm: cần có giáo trình phù hợp với học sinh song ngữ; đào tạo giáo viên chuyên nghiệp; kết nối chặt chẽ giữa gia đình-hội đoàn-nhà trường; và đặc biệt là sự công nhận trong hệ thống giáo dục ở nước sở tại. Theo chị, tiếng Việt ở nước ngoài cần được nhìn nhận không chỉ là một hoạt động phong trào, mà là một phần của chiến lược văn hóa dài hạn.

Cùng chung quan điểm, Chủ tịch Hiệp hội người Việt Nam vùng Kansai Lê Thương cho rằng: “Từ thực tiễn công tác cộng đồng, tôi cho rằng việc gìn giữ tiếng Việt cần được tiếp cận theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Theo đó, tiếng Việt phải được đặt trong không gian văn hóa sống, có chiều sâu, có tính kế thừa và bền vững, với sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, cộng đồng và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài”.

Một tiết học tiếng Việt của Trường Cộng đồng Việt ngữ Cây Tre (Nhật Bản). (Ảnh: NVCC)

Trong thời gian tới, với vai trò Sứ giả tiếng Việt, chị Lê Thương mong muốn tiếp tục mở rộng và nâng cao chất lượng các Trạm sách tiếng Việt, đồng thời gắn việc gìn giữ tiếng Việt với các hoạt động đối ngoại nhân dân và giao lưu văn hóa Việt-Nhật. Theo chị, cách tiếp cận này hoàn toàn phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW, của Bộ Chính trị, “Về hội nhập quốc tế trong tình hình mới”. Chị tin rằng, khi người Việt Nam ở nước ngoài giữ vững tiếng Mẹ đẻ, họ sẽ có bản lĩnh văn hóa vững vàng, đủ tự tin để hội nhập, đóng góp tích cực cho xã hội sở tại và trở thành cầu nối văn hóa giữa Việt Nam và bạn bè quốc tế.

Góp sức vào việc xây nhịp cầu văn hóa đó, những người phụ nữ Việt Nam - ở nhiều quốc gia trên thế giới, bằng nhiều cách khác nhau, với sự tinh tế, bền bỉ, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng linh hoạt trong những môi trường mới - họ đã lan tỏa những điều tốt đẹp, góp phần gắn kết cộng đồng người Việt ở nước ngoài và luôn hướng về quê hương, đất nước.