Những giá trị cốt lõi cho sự phát triển AI có trách nhiệm

Ngày 26/5, Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Tọa đàm "Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia Việt Nam: Định hướng và những giá trị cốt lõi cho sự phát triển AI có trách nhiệm" với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học đến từ các cơ quan của Quốc hội, các bộ, ban, ngành, cơ sở đào tạo và nghiên cứu.

Quang cảnh buổi tọa đàm.
Quang cảnh buổi tọa đàm.

Tọa đàm là diễn đàn học thuật quan trọng góp phần thúc đẩy đối thoại chính sách, kết nối giới nghiên cứu với cơ quan quản lý và doanh nghiệp, hướng tới xây dựng nền AI Việt Nam phát triển an toàn, nhân văn, bền vững và phù hợp với các giá trị văn hóa Việt Nam.

Cần có phương thức quản lý AI hiệu quả

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Quế Anh, Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội thông tin: Trên cơ sở đặt hàng nghiên cứu của Chương trình Aus4Innovation thuộc Cơ quan khoa học và công nghệ quốc gia Úc (CSIRO), Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội đã triển khai thực hiện Dự án “Nghiên cứu xây dựng bộ nguyên tắc và một số hướng dẫn về trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm (RAI) tại Việt Nam” từ tháng 10/2023 đến tháng 12/2024 (RAI STAGE 1).

269.jpg
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Quế Anh, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đồng chủ nhiệm Dự án “Nghiên cứu xây dựng bộ nguyên tắc và một số hướng dẫn về trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm (RAI) tại Việt Nam” phát biểu đề dẫn tọa đàm.

Giai đoạn 1 của dự án đạt được những kết quả đáng kể kể từ khi khởi động. Dự án đã giúp nâng cao năng lực của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc xây dựng các chính sách về RAI, đồng thời thúc đẩy các cuộc thảo luận chính sách có ý nghĩa giữa các bên liên quan về cách thức quản lý AI hiệu quả. Đặc biệt, nhóm nghiên cứu đã đóng góp vào việc soạn thảo bộ hướng dẫn đầu tiên của Bộ Khoa học và Công nghệ về nghiên cứu và phát triển các hệ thống AI có trách nhiệm, được công bố vào tháng 6/2024. Một dự thảo khung về các nguyên tắc và hướng dẫn RAI - kết quả đầu ra quan trọng của Giai đoạn 1 - đã được hoàn thiện và công bố vào tháng 12/2024.

Giai đoạn 2 của Dự án với chủ đề: “Thúc đẩy trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm đóng góp cho sự phát triển bền vững và bao trùm của Việt Nam”. Đề xuất cho Giai đoạn 2 tập trung vào phương pháp tiếp cận dựa trên bằng chứng, sử dụng các nghiên cứu điển hình (case studies) tại Việt Nam để tìm hiểu cách áp dụng Hướng dẫn RAI (đã xây dựng ở Giai đoạn 1) vào các lĩnh vực cụ thể.

Các nghiên cứu điển hình này sẽ tích hợp xuyên suốt các nguyên tắc RAI từ 4 giai đoạn nghiên cứu và phát triển (R&D) cho đến khi triển khai thực tế các kịch bản ứng dụng AI, trong đó chú trọng mạnh mẽ vào trải nghiệm của những người thực hành AI và người dùng cuối. Giai đoạn 2 cũng sẽ tiếp tục hỗ trợ Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ ban ngành và các cơ quan có liên quan trong việc phổ biến chính sách về RAI cũng như Chiến lược AI quốc gia. Dự án sẽ thắt chặt hợp tác với các bên liên quan trong ba lĩnh vực ưu tiên bao gồm: nông nghiệp, giáo dục và y tế để thúc đẩy các cuộc thảo luận chính sách chuyên sâu và xây dựng các công cụ chính sách RAI cụ thể (như các bộ hướng dẫn).

Ngoài ra, dự án sẽ tập trung nâng cao năng lực cho các bên liên quan thông qua các hội thảo, tọa đàm và các khóa đào tạo nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo có trách nhiệm, bao trùm và bền vững.

273.jpg
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bích Thảo, Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng Chủ nhiệm Dự án “Nghiên cứu xây dựng bộ nguyên tắc và một số hướng dẫn về trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm (RAI) tại Việt Nam” trình bày về việc xây dựng bộ tiêu chuẩn thực hành đạo đức AI gắn với kết nối giữa Khung quốc gia và các cơ chế trách nhiệm giải trình, khiếu nại thỏa đáng.

Dự án được triển khai trong bối cảnh Việt Nam đang hoàn thiện mạnh mẽ khung chính sách và pháp luật về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo. Đặc biệt, Luật AI 2025 và Thông tư 05/2026 về Khung đạo đức AI quốc gia được xem là những dấu mốc quan trọng nhằm định hình hệ sinh thái AI an toàn, tin cậy và nhân văn tại Việt Nam.

Tọa đàm khoa học được tổ chức nhằm phổ biến nội dung Khung đạo đức AI quốc gia, đồng thời thảo luận sâu về các cơ chế thực thi đạo đức AI có trách nhiệm; tập trung vào các nội dung như minh bạch, trách nhiệm giải trình, quyền riêng tư, công bằng và cơ chế khiếu nại trong vòng đời hệ thống AI.

Phát triển các bộ công cụ đánh giá tác động đạo đức, tiêu chuẩn thực hành và quy trình kiểm định phù hợp với từng lĩnh vực

Phát biểu tại tọa đàm, Tiến sĩ Hồ Đức Thắng - Đại biểu Quốc hội chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, AI không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là vấn đề về con người, văn hóa và chủ quyền quốc gia trong kỷ nguyên số. Ông đặt ra câu hỏi cốt lõi: “AI sẽ phục vụ ai, phục vụ điều gì, phục vụ theo những giới hạn giá trị nào?”.

271.jpg
Tiến sĩ Hồ Đức Thắng, Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội phát biểu tại toạ đàm.

Theo Tiến sĩ Hồ Đức Thắng, khung đạo đức AI quốc gia được xây dựng trên bốn trụ cột gồm dữ liệu, đánh giá, giáo dục và quản trị; đồng thời nhấn mạnh bốn nguyên tắc nền tảng là lấy con người làm trung tâm, bảo đảm an toàn-tin cậy, công bằng-minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Tiến sĩ Trần Văn Tùng đánh giá: “Sử dụng AI thế nào, khôn ngoan đến đâu, như thế nào cho tốt… phải có công cụ để hỗ trợ. Bên cạnh những thiết chế luật pháp, đến giai đoạn này, cần chú trọng vấn đề đào tạo, bồi dưỡng, để con người có thể làm chủ AI, sáng tạo để vận dụng AI một cách thông minh, năng suất, hiệu quả”.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Quế Anh nhận định, khoảng cách từ nguyên tắc đạo đức đến thực thi vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi phải chuyển hóa các khái niệm như “an toàn”, “bền vững” hay “kiểm soát của con người” thành tiêu chí, quy trình và công cụ kiểm định cụ thể.

Theo bà, hệ thống AI cần được thiết kế theo hướng “Safety by design” - bảo đảm an toàn ngay từ đầu; đồng thời duy trì cơ chế “Human in the loop”, trong đó con người giữ vai trò giám sát và quyết định cuối cùng đối với các hệ thống AI có rủi ro cao. Đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế bảo vệ dữ liệu, tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc, khả năng giải thích của AI và thiết lập các “chốt chặn an toàn” để phòng ngừa nguy cơ mất kiểm soát của con người đối với hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Phương Châm, Trường đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội tập trung phân tích các thách thức kỹ thuật, pháp lý liên quan đến quyền riêng tư dữ liệu, nguy cơ thiên lệch thuật toán và yêu cầu minh bạch trong quá trình ra quyết định của AI. Tiến sĩ Nguyễn Thị Phương Châm cho rằng, việc phát triển AI có trách nhiệm cần đặt quyền con người làm trọng tâm, trong đó các hệ thống AI phải bảo đảm tính công bằng, không tái tạo định kiến xã hội và có cơ chế giải thích rõ ràng đối với các quyết định ảnh hưởng trực tiếp tới con người.

270.jpg
Các nhà khoa học, đại biểu tham gia buổi toạ đàm.

Xoay quanh việc xây dựng bộ tiêu chuẩn thực hành đạo đức AI, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bích Thảo, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh sự cần thiết của việc kết nối khung đạo đức AI quốc gia với các cơ chế trách nhiệm giải trình, cơ chế phản hồi và khiếu nại thỏa đáng nhằm bảo đảm khả năng thực thi trong thực tiễn. Để xây dựng hệ sinh thái AI bền vững, Việt Nam cần phát triển các bộ công cụ đánh giá tác động đạo đức, tiêu chuẩn thực hành và quy trình kiểm định phù hợp với từng lĩnh vực như giáo dục, y tế, hành chính công và tư pháp.

Có thể bạn quan tâm

Người dân cần nâng cao cảnh giác và có ý thức khi tham gia mạng xã hội.

Mạnh tay để mạng xã hội không còn "ô nhiễm"

Vừa qua, một cuộc chiến “thanh lọc” mạng xã hội đã được lực lượng chức năng mạnh tay xử lý với nhiều vụ việc liên quan các youtuber, tiktoker. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho người sử dụng mạng xã hội khi thông tin xấu độc có thể lợi dụng môi trường mạng để lan truyền những hình ảnh, nội dung không lành mạnh đến người dân.

Các đại biểu trao đổi tại KOL Summit 2026.

Củng cố sức mạnh mềm quốc gia trên không gian số

Ngày 7/9, tại Thành phố Hồ Chí Minh, hơn 1.000 nghệ sĩ, KOL (người có ảnh hưởng), nhà sáng tạo nội dung cùng đại diện cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ đã tham gia Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ II-KOL Summit 2026.

Trình diễn giải pháp công nghệ cho an ninh, an toàn, cứu hộ tại Secutech+ Vietnam 2026

Trình diễn giải pháp công nghệ cho an ninh, an toàn, cứu hộ tại Secutech+ Vietnam 2026

Tại triển lãm Secutech+ Vietnam 2026, HTI Group giới thiệu hệ sinh thái các sản phẩm công nghệ được nghiên cứu, phát triển và làm chủ bởi đội ngũ kỹ sư Việt Nam, từ các giải pháp phục vụ an ninh, giám sát, phòng cháy, chữa cháy và cứu hộ cứu nạn đến những ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số...

Từ những em bé thu mình vì mặc cảm, các em ở trường Hy Vọng dần hòa nhập với bạn bè, được ghi nhận bởi những thế mạnh riêng và tìm thấy vị trí của mình trong tập thể.

Có một ngôi trường nhân văn mang tên Hy Vọng

Giáo dục nhân văn ngoài truyền đạt kiến thức, còn cần môi trường để những đứa trẻ có xuất phát điểm khác nhau vẫn được học tập, trưởng thành và xây dựng tương lai. Ở Đà Nẵng có một ngôi trường như vậy - Trường Hy Vọng.

Tham quan Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt. (Ảnh: Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt)

Điện hạt nhân: Xây nhà máy chỉ là điểm khởi đầu

Việt Nam có thể nhập khẩu thiết bị và lựa chọn công nghệ, nhưng không thể nhập khẩu năng lực quốc gia để vận hành điện hạt nhân an toàn trong hàng chục năm. Bài toán thực sự không chỉ là xây dựng nhà máy, mà là chuẩn bị con người, hệ thống pháp quy và một hệ sinh thái đủ sức tiếp nhận, kiểm soát, từng bước làm chủ công nghệ.

Sở Khoa học-Công nghệ Hà Nội tổ chức diễn tập ứng phó y tế trong sự cố bức xạ và hạt nhân. (Ảnh: Thu Hằng)

Quản lý an toàn bức xạ trước yêu cầu mới

Ứng dụng bức xạ, đồng vị phóng xạ ngày càng mở rộng, trong khi Việt Nam chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển mới của năng lượng nguyên tử. Thực tế này đòi hỏi phương thức quản lý phải chuyển mạnh từ xử lý hồ sơ hành chính sang kiểm soát theo mức độ rủi ro, tăng cường phân cấp và ứng dụng dữ liệu số.

Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm áp dụng quy chuẩn kỹ thuật có liên quan. (Ảnh: Tô Hội)

Quy chuẩn kỹ thuật: “Hàng rào” bắt buộc bảo vệ người tiêu dùng

Quy chuẩn kỹ thuật không đơn thuần là những giới hạn, yêu cầu kỹ thuật đối với sản phẩm, hàng hóa. Đây là công cụ pháp lý bắt buộc giúp Nhà nước kiểm soát các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, môi trường, an ninh quốc gia và quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh diễn ra minh bạch, công bằng.

Đà Nẵng mở không gian tầm thấp: Từ thí điểm dịch vụ đến hạ tầng kinh tế mới.

Đà Nẵng mở không gian tầm thấp: Từ thí điểm dịch vụ đến hạ tầng kinh tế mới

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) cho giao hàng hay cứu hộ, việc Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng khởi động Đề án “Thí điểm phát triển kinh tế không gian tầm thấp” cho thấy một bước đi mang tính chiến lược: Biến tầng không lưu thấp thành một lớp hạ tầng kinh tế kỹ thuật mới.

Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà để phục vụ sản xuất, góp phần giảm chi phí tiền điện. (Ảnh: LÊ CHI)

Bài toán sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả

Nhu cầu năng lượng ngày càng lớn đang đặt ra yêu cầu không chỉ bảo đảm đủ nguồn cung mà còn phải sử dụng hiệu quả từng đơn vị năng lượng. Trong bối cảnh đó, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo đang mở ra cách tiếp cận mới: Đo lường chính xác mức tiêu thụ, nhận diện điểm lãng phí, tối ưu vận hành.

Hình ảnh hạt tiêu xanh, hạt tiêu đen, hạt tiêu trắng Tiên Phước. (Ảnh minh họa: Cục Sở hữu trí tuệ)

Những gốc tiêu 40 năm tuổi và “tấm căn cước” của vị cay xứ Tiên

Trên vùng đất gò đồi nhiều sỏi đá, những dây tiêu bản địa vẫn bám vào thân cây sống, len rễ sâu vào lòng đất và cho ra loại hạt nhỏ nhưng thơm, cay nồng. Chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” được bảo hộ mở ra cơ hội để sản vật lâu đời này vượt khỏi những phiên chợ địa phương, tiến đến thị trường rộng lớn hơn.

Dạy và học thế nào để người học thực sự "làm chủ" công nghệ trí tuệ nhân tạo. (Ảnh minh họa có sử dụng AI )

Giáo dục trong kỷ nguyên AI, từ sử dụng đến làm chủ công nghệ

Việc đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào trường học đã được thí điểm trong năm học 2025-2026 và định hướng triển khai đại trà từ năm học 2026–2027. Nhìn lại hành trình này, câu hỏi lớn nhất của ngành giáo dục đặt ra lúc này không còn là "có nên dạy AI hay không", mà là dạy và học thế nào để người học thực sự "làm chủ" công nghệ.