Khơi dậy lòng tự tôn dân tộc và khát vọng cống hiến của cộng đồng người Việt tại Singapore

Nhận lời mời của Tổng thống Cộng hòa Singapore Tharman Shanmugaratnam và Phu nhân, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm và Phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm cấp Nhà nước tới Singapore từ ngày 29 đến ngày 31/5/2026.

Nhân dịp này, phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với bà Tạ Thùy Liên, Trưởng ban Liên lạc Hội người Việt Nam tại Singapore về ý nghĩa của chuyến thăm này.

Phóng viên: Từ ngày 29 đến 31/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ có chuyến thăm cấp Nhà nước tới Singapore, vậy xin bà cho biết, chuyến thăm này có ý nghĩa như thế nào trong việc thúc đẩy hợp tác nhiều mặt giữa nhân dân hai nước, đặc biệt trong lĩnh vực ngoại giao nhân dân?

Bà Tạ Thùy Liên: Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra trong một bối cảnh mang tính bước ngoặt, gửi đi một thông điệp kép vô cùng sâu sắc đối với cộng đồng người Việt Nam tại Singapore, đặc biệt trên mặt trận ngoại giao nhân dân.

Về mặt cội nguồn hay nói cách khác là giá trị tinh thần, sự hiện diện của Lãnh đạo cao nhất chính là minh chứng sống động cho quan điểm "Người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc". Nó khơi dậy lòng tự hào, củng cố điểm tựa tinh thần, giúp kiều bào hiểu rằng Tổ quốc luôn hiện diện phía sau mỗi bước tiến của người Việt Nam ở nước ngoài. Đây là sự tiếp sức thiêng liêng, khơi dậy lòng tự tôn dân tộc và khát vọng cống hiến mãnh liệt trong mỗi người con xa xứ.

Về mặt vị thế, ngoại giao nhân dân hiện đại không chỉ dừng lại ở việc quảng bá áo dài, nón lá, mà là sự hội nhập và khẳng định giá trị cốt lõi của người Việt trong xã hội sở tại. Thời gian qua, Ban Liên lạc đã chủ động thực thi "Quyền lực mềm" một cách bài bản như: tham gia sâu vào văn hóa sở tại bằng cách quảng bá đất nước, văn hóa, con người Việt Nam vào Lễ diễu hành Chingay Parade - lễ hội quy mô lớn nhất châu Á của Singapore và tổ chức Vietnam Phở Festival để tiếp cận trực tiếp người bản địa.

Cùng với đó, Ban liên lạc cộng đồng người Việt Nam tại Singapore đã tăng cường hợp tác với Lianhe Zaobao – Nhật báo tiếng Hoa lớn nhất thuộc tập đoàn SPH Media sản xuất phim tài liệu về Tết Việt tại Singapore. Việc một hãng truyền thông lớn của Singapore làm phim về văn hóa Việt Nam là cách xác lập vị thế tôn nghiêm của thương hiệu quốc gia từ góc nhìn của bạn bè quốc tế.

Đặc biệt, trong nhiều năm qua, chúng tôi kiên trì phối hợp cùng Bộ Nhân lực Singapore (MOM) vinh danh người lao động quốc tế trong Ngày Quốc tế Người Di cư. Đây là lời tuyên ngôn mạnh mẽ về một nước Việt Nam văn minh, trách nhiệm, biết sẻ chia.

Chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ là "cú hích" cực kỳ lớn, tiếp thêm sức mạnh danh chính ngôn thuận để cộng đồng tự tin hơn nữa, sáng tạo hơn nữa trong việc làm đại sứ văn hóa, đưa nhân dân hai nước xích lại gần nhau thông qua sự thấu hiểu và tôn trọng.

Phóng viên: Singapore hiện là quốc gia có nhiều trí thức kiều bào nghiên cứu về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, vậy theo bà chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có thể mở ra những cơ hội như thế nào trong việc đẩy mạnh hợp tác giữa kiều bào với các đối tác trong nước, góp phần đưa quan hệ hợp tác song phương trong lĩnh vực khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo hiệu quả và thực chất hơn?

Bà Tạ Thùy Liên: Cộng đồng người Việt tại Singapore mang một định vị đặc thù. Dù quy mô không lớn, nhưng chúng tôi tự hào sở hữu một "hệ sinh thái nhân lực tinh hoa" với mật độ trí thức cao bậc nhất. Chuyên gia gốc Việt đang làm việc tại các viện nghiên cứu hàng đầu (A*STAR, NUS, NTU), các tập đoàn đa quốc gia (Google, Meta,…) nắm giữ những chìa khóa công nghệ lõi như Trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, công nghệ y sinh, công nghệ xanh và công nghệ tài chính.

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một "sức nén" tri thức, giúp đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ trạng thái "kết nối chuyên gia" sang trạng thái "tọa độ hành động và đồng kiến tạo". Cụ thể:

Thứ nhất, tạo sự cộng hưởng từ các sáng kiến thực chiến: Tại Diễn đàn Trí thức và Đổi mới sáng tạo Việt Nam tại Singapore 2026 (VSIF 2026) vừa qua, chúng tôi đã không nói suông mà trực tiếp cho ra mắt nền tảng V-NEXUS. Đây là hệ thống số hóa ứng dụng AI giúp kết nối, lập bản đồ năng lực tri thức Việt Nam toàn cầu. V-NEXUS hiện đang được chúng tôi phối hợp cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo và các trường đại học trong nước xây dựng. Chuyến thăm của Lãnh đạo cấp cao là cơ hội để những công cụ thực chiến như V-NEXUS được quan tâm, ứng dụng ở tầm mức quốc gia, giúp trong nước dễ dàng "khớp lệnh" nhu cầu giải bài toán công nghệ với đúng chuyên gia đang có mặt tại Singapore.

Thứ hai, tham mưu mô hình quản trị công: Đóng góp của trí thức Singapore không chỉ là mang một phần mềm hay một bản vẽ vi mạch về nước, mà giá trị cốt lõi nhất là chia sẻ cách thức quản trị công nghệ của chính phủ Singapore (như cơ chế phối hợp liên bộ ngành không rào cản của EDB, hay việc xây dựng nền tảng dùng chung của GovTech). Sự hiện diện của Lãnh đạo cấp cao mở ra hành lang đối thoại trực tiếp để những tham mưu mang tính vĩ mô này đến được đúng nơi cần lắng nghe nhất.

Phóng viên: Vào tháng 3/2025, Việt Nam-Singapore nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện, vậy việc hai nước nâng cấp quan hệ có ý nghĩa như thế nào đối với cộng đồng người Việt Nam tại sở tại, thưa bà?

Bà Tạ Thùy Liên: Việc Việt Nam và Singapore nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 3/2025 không chỉ là một sự kiện ngoại giao vĩ mô, mà nó tác động trực tiếp vào đời sống, công việc và vị thế của từng người Việt tại Singapore. Chúng tôi cảm nhận rõ điều này qua 2 khía cạnh:

Một là, sự bảo chứng mạnh mẽ về "Hộ chiếu vị thế". Tầm vóc và sự cường thịnh của Tổ quốc chính là tấm giấy thông hành danh giá nhất cho kiều bào. Khi hai quốc gia là Đối tác chiến lược toàn diện, người Singapore và các tập đoàn đa quốc gia nhìn nhận người lao động, doanh nhân, và trí thức Việt Nam bằng một sự trân trọng và tin cậy cao hơn. Chúng tôi có một bệ phóng vững chắc, mang tâm thế ngẩng cao đầu để đàm phán thương mại, cạnh tranh vào các vị trí quản lý cấp cao tại các tổ chức tinh hoa của nước sở tại.

Hai là, khơi thông rào cản dòng chảy tri thức và thương mại. Việc nâng cấp quan hệ mở ra một thời kỳ hợp tác không giới hạn. Đối với trí thức và doanh nghiệp kiều bào, điều này đồng nghĩa với việc các quy trình pháp lý về đầu tư, xuất nhập khẩu, luân chuyển nhân sự chất lượng cao, hay tài trợ nghiên cứu chung (joint-research) giữa các viện, trường hai nước sẽ trở nên thông thoáng hơn bao giờ hết. Nhờ đó, quỹ đạo cống hiến của cộng đồng cho cả quê hương và nước sở tại được mở rộng tối đa.

Phóng viên: Với vai trò là Trưởng ban Liên lạc Hội người Việt Nam tại Singapore, bà có thể chia sẻ, cộng đồng người Việt tại Singapore kỳ vọng những quyết sách mới của Đảng, Nhà nước sẽ tạo ra bước đột phá nào cho Việt Nam và cộng đồng mong muốn Nhà nước hỗ trợ thêm những hoạt động nào để gắn kết kiều bào với quê hương đất nước thông qua hợp tác song phương?

Bà Tạ Thùy Liên: Để đón đầu những vận hội mới, đặc biệt trong việc thực hiện Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ, chúng tôi mong mỏi và kiến nghị Nhà nước xem xét 4 nhóm giải pháp đột phá, đi thẳng vào việc tháo gỡ rào cản:

Một là, áp dụng tư duy "Hệ sinh thái dữ liệu" cấp quốc gia. Việc thu hút nhân tài không thể làm theo kiểu "mạnh ai nấy làm", rải rác từng địa phương hay từng bộ ngành. Chúng tôi kiến nghị Nhà nước tận dụng nền tảng như V-NEXUS để xây dựng một bản đồ liên thông tri thức. Chỉ khi quốc gia nắm rõ cộng đồng ở nước ngoài đang nắm giữ "chìa khóa" công nghệ nào, chúng ta mới có thể "đặt hàng" họ giải quyết các bài toán lớn một cách trúng đích.

Hai là, cơ chế trọng dụng chuyên gia "Đa cấp độ": Đây là kỳ vọng lớn nhất. Hiện nay, các chuyên gia gốc Việt đang làm việc tại các tổ chức lớn (Google, A*STAR, GovTech) rất khó bỏ việc để về nước làm toàn thời gian. Chúng tôi kiến nghị cần có cơ chế linh hoạt, hợp thức hóa việc đóng góp "đa cấp độ": từ làm cố vấn, làm việc bán thời gian (part-time), đến chuyên trách tại các tổ công tác đặc biệt từ xa. Cơ chế thông thoáng này sẽ biến mạng lưới trí thức thành những "người gác cổng" chiến lược, giúp đất nước thẩm định khắt khe và mang về dòng vốn, công nghệ tiên tiến nhất.

Ba là, thiết lập quỹ đối ứng hợp tác nghiên cứu song phương (Joint-research): Kiến nghị các Bộ Khoa học và Công nghệ, Giáo dục và Đào tạo kiến tạo cơ chế hợp tác thực chất theo mô hình kiềng ba chân "Viện nghiên cứu - Trường đại học - Doanh nghiệp" giữa hai nước. Nhà nước cần có các "quỹ vốn mồi" (seed funding) để đồng tài trợ cho các dự án này. Mạng lưới chuyên gia tại Singapore luôn sẵn sàng làm xúc tác, trực tiếp điều phối quy trình đảm bảo các dự án chung.

Bốn là, kiến tạo không gian cống hiến cho thế hệ trẻ và quốc gia hóa các nền tảng Ngoại giao Văn hóa. Về bồi dưỡng thế hệ tương lai, cần biến Việt Nam thành "bến đỗ" thực tập và khởi nghiệp cho thế hệ trẻ toàn cầu. Thay vì chỉ hướng ra nước ngoài, xu hướng thanh niên kiều bào và sinh viên quốc tế muốn về Việt Nam thực tập, khởi nghiệp đang tăng cao. Kiến nghị Nhà nước làm "bà đỡ", thiết lập mạng lưới liên kết giữa doanh nghiệp có tiềm lực trong nước với hệ thống đại học, cao đẳng tại Singapore nói riêng và các nước phát triển trên thế giới nói chung. Việc mở ra không gian này ngay tại quê hương là phương thức cốt lõi để duy trì huyết mạch cội nguồn và chiến lược tích lũy nguồn vốn nhân lực vô giá cho quốc gia.

Về ngoại giao văn hóa, tại các sân chơi đa văn hóa tầm cỡ khu vực và châu lục như Singapore tổ chức thì chính quyền sở tại luôn hoan nghênh và kỳ vọng sự hội nhập, đóng góp chủ động của cộng đồng người Việt. Hiệu ứng tích cực từ bộ phim tài liệu "Tết Việt" hợp tác với Lianhe Zaobao vừa qua và sự góp mặt tại Lễ hội diễu hành Chingay là minh chứng rõ nét. Tuy nhiên, hiện tại lực lượng kiều bào đang chủ yếu dùng trọn vẹn nhiệt huyết tình nguyện để làm tiền tiêu quảng bá hình ảnh đất nước.

Để định vị vững chắc thương hiệu quốc gia, chúng tôi kiến nghị Nhà nước thiết lập cơ chế bảo trợ chuyên môn chiến lược (về định hướng nghệ thuật, kịch bản, đạo diễn). Cú hích về chuyên môn này sẽ nâng tầm các hoạt động cộng đồng thành những "sản phẩm đối ngoại" chuyên nghiệp, tạo ra sợi dây kết nối văn hóa mang đẳng cấp quốc tế.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!