Những chuyện chưa kể về khai quật Hoàng thành Thăng Long

NDĐT – Câu chuyện về cuộc khai quật lịch sử ở Hoàng thành Thăng Long đã được các nhà khảo cổ kể lại với những cảm xúc còn nguyên vẹn như họ vừa trải qua hôm trước. Từ sự sững sờ trước một dải gạch thời Lý còn nguyên vẹn, một chân, hay đầu phượng thời Lý còn khá nhiều nét nguyên vẹn, cho đến những cảm xúc lẫn lộn khi đào lên được một ngôi mộ tập thể với những di cốt bị trói gập vào nhau…

Các nhà khảo cổ chia sẻ về cuộc khai quật.
Các nhà khảo cổ chia sẻ về cuộc khai quật.

Cuộc hội thảo mang tên “Lịch sử phát lộ Hoàng Thành Thăng Long” do Trung tâm Văn hóa Pháp tại Hà Nội – L’Espace cùng Trường Viễn Đông Bác cổ (École française d'Extrême-Orient – EFEO) tổ chức nhân dịp kỷ niệm 45 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam – Pháp (1973-2018) và 25 năm thành lập Trung tâm Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) tại Hà Nội (1993-2018), với sự tham gia của các diễn giả : GS, TS Andrew Hardy, nhà sử học, trưởng đại diện EFEO ; TS Nguyễn Gia Đối, nhà khảo cổ học, quyền Viện trưởng Viện Khảo cổ học; PGS, TS Tống Trung Tín, nhà khảo cổ học, nguyên Viện trưởng Viện Khảo cổ học và phụ trách dự án khai quật Hoàng thành Thăng Long; TS Nguyễn Tiến Đông (Viện Khảo cổ học), thành viên nhóm các nhà khảo cổ học tiến hành cuộc khai quật.

Cuộc hội thảo được tổ chức nhân dịp ra mắt cuốn sách “Phát lộ di tích Hoàng Thành Thăng Long. Thoáng nhìn đầu tiên về di sản khảo cổ học Hà Nội”, do NXB Thế giới, EFEO (trung tâm tại Hà Nội) và Viện Khảo cổ học xuất bản vào tháng 12- 2018.

Tháng 12-2002, các chuyên gia đã tiến hành khai quật trên tổng diện tích gần 20 nghìn m2 tại Trung tâm Ba Đình, Hà Nội. Cuộc khai quật này đã trở thành khai quật khảo cổ học thế kỷ với việc phát hiện những dấu vết lịch sử của Hoàng thành Thăng Long trải dài 13 thế kỷ và những tầng văn hóa chồng lên nhau.

Hình ảnh một chiếc giếng cổ tại Hoàng thành Thăng Long còn nguyên vẹn trong cuốn sách.

Các nhà khảo cổ đã phát hiện được rất nhiều dấu vết kiến trúc độc đáo, cùng hàng triệu hiện vật, giúp hậu thế phần nào tái hiện được lịch sử Thăng Long trải dài từ thời kỳ Bắc thuộc (thế kỷ VII đến thế kỷ IX), xuyên suốt các triều đại: Lý, Trần, Lê, Mạc và Nguyễn (1010-1945).

Cuộc khai quật đến bây giờ vẫn tiếp tục ở những khu vực khác nhau theo từng đợt trong năm. Suốt 16 năm, các nhà khảo cổ đã sống với cái nóng, lạnh của thời tiết và dần dần bóc tách từng lớp, từng lớp dữ liệu quý giá của lịch sử. PGS, TS Tống Trung Tín, nguyên Viện trưởng Viện khảo cổ học đã gọi đây là "cuộc khai quật thế kỷ" với thời gian kéo dài và một khối lượng vô cùng lớn các hiện vật, dấu tích. Ông cho biết, khi bắt tay vào thực hiện, đích thân GS Trần Quốc Vượng đã xem ngày để bổ nhát cuốc đầu tiên khai quật khu di tích này. GS nói: "Mình tìm về với cội nguồn thì tổ tiên sẽ phù hộ cho mọi việc êm xuôi thôi".

Nhà khảo cổ học, TS Nguyễn Tiến Đông chia sẻ: “Hồi đó, không dễ gì có thể đào được ở khu vực này, vì đã có rất nhiều công trình phủ lên trên: cơ quan, nhà dân, đường sá, các hệ thống cấp thoát nước… Năm đầu tiên chúng tôi đào khảo sát khu vực này vào mùa đông, rất khổ cực: trời rét căm căm, nước lõng bõng trong các hố đào, bùn lầy đất cát bẩn thỉu. Nhưng sau đó, những di tích đầu tiên đã bắt đầu “bật lên”. Khi đó, nước ngập hết, chúng tôi phải mò tay trong nước để lần từng dấu vết. Tôi đã sững người mất một lúc lâu khi sờ thấy vết tích của dải gạch nền bên cạnh một trụ đá”.

Nhà khảo cổ kể lại: “Hồi đó, chúng tôi phải sử dụng võ “sói gửi chân”, “câu giờ” cho các nhà khảo cổ học đi đàm phán để tiếp tục khai quật. Những người thợ xây dựng công trình cứ ngồi chờ phía sau các hố đào và giục chúng tôi làm nhanh để họ thi công, còn chúng tôi thì chậm rãi ngồi dùng chổi lông quét bụi từng hiện vật, và ngắm nghía, nghiên cứu kỹ các hiện vật để kéo dài thời gian”.

PGS, TS Tống Trung Tín cho biết: “ Trên bìa của cuốn sách “Phát lộ di tích Hoàng Thành Thăng Long. Thoáng nhìn đầu tiên về di sản khảo cổ học Hà Nội” là bức ảnh chụp đầu phượng hoàng khi mới phát lộ. Khi đó, anh em công nhân mới cuốc được vài nhát đã thấy lộ ra con mắt, tôi nhận ra đó có thể là một di vật rất quý, bèn bảo anh em ngừng cuốc, mà đào từ từ cho khỏi vỡ, và vài ngày sau thì chiếc đầu phượng đã lộ diện hoàn toàn”.

GS cho biết, tại công trường khai quật khu di tích, vào lúc cao điểm lên tới 120 cán bộ, nhân viên và khoảng 1.000 công nhân. Điều đáng nhớ nhất là rất nhiều hiện vật quý, dấu tích quý lưu giữ những thông tin, có giá trị cao về lịch sử của các thời kỳ Lý, Trần, Lê, Nguyễn đã được tìm thấy: như một chân tảng dá hoa sen còn nguyên vẹn đúng tại vị trí của nó, bên cạnh một nền gạch thời Lý, vỉa gạch hoa chanh thời Trần, các dấu tích trụ móng, nền nhà, ống nước, cột cháy, chân tảng… GS cho biết, bên dưới các tầng văn hóa Lý, Trần, Lê, Nguyễn là cả một tầng văn hóa Đại La, nhưng hiện nay nằm quá sâu và dưới nhiều lớp nên không làm rõ được.

GS, PTS Tống Trung Tín cho biết: “Hiện nay chúng ta mới chỉ khai quật được khoảng 6% khu di tích Hoàng thành Thăng Long, điều đó cũng có nghĩa là chúng ta mới hiểu được 6% nơi này”. Tuy nhiên, những gì thấy được cho đến nay đã phần nào giúp các nhà khảo cổ có được cái nhìn tương đối về Thăng Long xưa, như cấu trúc của khu vực, hiểu được những cấu trúc quan trọng như nhà bát giác là cung điện Thiên Khánh thời Lý, với bố cục đăng đối, rất đẹp, một số cung điện, cửa thành…

Cuốn sách “Phát lộ di tích Hoàng Thành Thăng Long. Thoáng nhìn đầu tiên về di sản khảo cổ học Hà Nội” không chỉ kể lại những câu chuyện của các nhà khảo cổ chung quanh di tích, mà còn cung cấp cho người đọc rất nhiều điều chưa biết về lịch sử qua những mảnh di vật còn lại….

Có thể bạn quan tâm

Bà Phan Cẩm Tú (thứ 3 từ trái sang) tại buổi tọa đàm về bản quyền do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền tác giả: Nỗi niềm người làm điện ảnh

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền điện ảnh, bà Phan Cẩm Tú (Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, chuyên gia tư vấn, Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ) chia sẻ những nỗi niềm của những người làm sáng tạo trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay.

Du khách tham quan nhà người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. (Ảnh: THANH DUNG)

Giữ gốc, nối nghề trong nhịp sống số

Trước nguồn nguyên vật liệu tự nhiên khan hiếm, đội ngũ thợ am hiểu kỹ thuật dựng nhà ngày càng thưa vắng, nhiều ngôi nhà truyền thống của các dân tộc thiểu số ở nước ta đã không còn giữ được hình thái ban đầu… 

Quần thể di tích Cố đô Huế, không gian di sản tiêu biểu trong hành trình “Hộ chiếu du lịch”. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Đổi mới cách tiếp cận di sản

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng, mà còn đòi hỏi những phương thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại.