Nghề thủ công dân gian Nga giữ một vị trí quan trọng trong văn hóa đất nước này từ thời cổ đại. Tranh vẽ trên khay kim loại Zhostovo, cùng bát đĩa gỗ họa tiết Khokhloma và gốm Gzhel là những biểu tượng văn hóa dân gian của nước Nga, trở nên quen thuộc và được biết đến nhiều trên thế giới.
Nghệ thuật vẽ tranh Zhostovo bắt nguồn từ nghệ thuật vẽ tranh trang trí truyền thống của người Tagil. Sau khi du nhập vào miền trung nước Nga vào thế kỷ 18, nghề thủ công này được các nghệ nhân ở các làng thuộc tỉnh Moskva ngày nay như Zhostovo, Ostashkov, Khlebnikov và Troitskoye tiếp nhận và phát triển rực rỡ.
Trong số đó, các nghệ nhân từ làng Zhostovo đã đạt đến trình độ xuất sắc trong nghề và thậm chí còn phát triển kỹ thuật riêng để trang trí hình ảnh lên nhiều vật dụng gia đình khác nhau.
Những chiếc khay kim loại được trang trí bằng những bức tranh sống động gắn liền với anh em nhà Vishnyakov đã trở nên phổ biến đến mức chúng đã thay thế những mặt hàng từng rất được ưa chuộng khác như hộp đựng thuốc lá hay hộp đựng bánh.
Từ đó, làng Zhostovo trở thành trung tâm sản xuất các khay được sơn vẽ rực rỡ, trang nhã và được đặt tên cho phong trào nghệ thuật này.
Hoa là họa tiết phổ biến nhất trong các tác phẩm của Zhostovo. Nghệ sĩ khắc họa những bông hoa lớn và nhỏ hơn trong một bố cục nhịp nhàng, thường tập trung quanh một vài bông hoa lớn.
Trên thế giới không có sản phẩm nào tương tự như những chiếc khay đen với những bó hoa rực rỡ này. Điểm nổi bật của chiếc khay này là bó hoa được vẽ rất sinh động. Các nghệ nhân Zhostovo khắc họa chúng rất chân thật, khéo léo kết hợp với các chi tiết trang trí tổng thể.
Những loài hoa này có thể bao gồm hoa hồng, hoa cúc tây, hoa thược dược, hoa mẫu đơn, hoa tulip... Hoa thường được miêu tả nối liền nhau bằng những thân cây mảnh, lá và cành cây.
Hoa linh lan, hoa violet và hoa pansy đôi khi cũng chiếm vị trí trung tâm. Các bó hoa có thể được tô điểm thêm bằng các loại quả mọng, bướm, chim và những chùm quả thanh trà.
Ngày nay, Zhostovo ở vùng Mytishchi thuộc tỉnh Moskva, cách trung tâm Moskva hơn 1,5 tiếng đi ô-tô vẫn là nơi tọa lạc Nhà máy Zhostovo "huyền thoại" từ năm 1825, quê hương của những chiếc khay vẽ thủ công nổi tiếng thế giới.
Nhà máy Zhostovo cũng là nơi đặt bảo tàng lớn nhất về khay Zhostovo, trưng bày những mẫu vật nổi tiếng mang tính lịch sử. Được biết, các tác phẩm của các nghệ nhân Zhostovo từ nhiều thời kỳ khác nhau cũng được trưng bày tại Bảo tàng Hermitage và Bảo tàng Nga trong Cung điện Mikhailovsky.
Kỹ năng khó nhất, nhưng cũng là một trong những kỹ năng quý giá nhất của các nghệ nhân Zhostovo là khả năng ứng biến. Các nghệ nhân không làm việc theo khuôn mẫu có sẵn nào. Nghệ nhân Zhostovo luôn mong muốn tạo ra những tác phẩm độc đáo. Điều đáng kinh ngạc là, trong gần 200 năm tồn tại của Zhostovo, không bao giờ tìm thấy hai tác phẩm giống hệt nhau.
Bản sắc của thương hiệu Zhostovo không chỉ nằm ở những bó hoa nổi tiếng mà còn ở lớp sơn lót đặc biệt, bảo đảm độ bền cho khay. Các nghệ nhân Zhostovo vẫn giữ gìn cẩn thận bí quyết tạo ra lớp sơn này cho đến ngày nay, chính nhờ họ mà khay Zhostovo còn nổi tiếng về độ bền vượt trội.
Ông Mikhail Lebedev là họa sĩ trưởng có thâm niên làm việc tại nhà máy 42 năm. Góc làm việc của ông được bài trí với cây xanh bên cửa sổ đầy ánh sáng. Ông nhiệt tình chia sẻ với chúng tôi về các công đoạn vẽ tranh, giới thiệu các phôi thép làm khay của nhà máy.
Ông cho biết nghệ thuật Zhostovo truyền thống đã được bảo tồn qua nhiều thế kỷ nhờ các nghệ sĩ đã cẩn thận lưu giữ mọi sắc thái tinh tế trong nghề thủ công của các thế hệ trước. Quy trình sản xuất không thay đổi trong nhiều thế kỷ, vì vậy ngay cả ngày nay, các công nghệ cổ xưa vẫn được tuân thủ một cách đặc biệt nghiêm ngặt.
Tuy nhiên, sự ngẫu hứng là một phần không thể thiếu trong công việc của các nghệ nhân bậc thầy. Không có khuôn mẫu hay quy tắc nghiêm ngặt nào hướng dẫn các nghệ sĩ của nhà máy. Do đó, mỗi khay vẽ là một tác phẩm độc nhất vô nhị.
Hiện có khoảng 50 họa sĩ làm việc cho nhà máy, trong số đó phần lớn là những người đã có thâm niên làm việc nhiều năm cho nhà máy. Ai cũng bày tỏ niềm hạnh phúc được làm công việc yêu thích của mình. Họ làm việc trong không gian tràn ngập ánh sáng, cây xanh cùng tiếng nhạc du dương thấm đẫm không khí nghệ thuật.
Tranh vẽ Zhostovo truyền thống tuân thủ các quy tắc nhất định. Nhưng theo thời gian, những xu hướng mới đã được đưa vào loại hình nghệ thuật dân gian này.
Ngày nay, tranh vẽ Zhostovo không chỉ được tìm thấy trên khay. Nhà máy đã sản xuất nhiều sản phẩm mới trang trí bằng họa tiết Zhostovo đặc trưng. Nhà máy nổi tiếng này cũng sản xuất đồ chơi, nhiều loại đồ dùng phục vụ ăn uống, hộp và thậm chí cả vải với họa tiết vẽ huyền thoại.
Bên trong cửa hàng khang trang nằm ngay lối ra của bảo tàng có rất nhiều mặt hàng lưu niệm được bày bán như nến, chậu cây, gương có khung trang trí, bình tưới cây và các vật dụng khác. Thậm chí bạn cũng có thể tìm thấy trứng Phục Sinh được trang trí bằng tranh vẽ Zhostovo bày bán.
Các nghệ nhân của nhà máy không ngừng phát triển và tìm kiếm những cách thức mới để thể hiện tài năng của mình. Theo thời gian, nhu cầu về các sản phẩm mới ngày càng tăng. Tất cả những điều này cho phép nghề thủ công liên tục phát triển trong khi vẫn bảo tồn những truyền thống tốt đẹp nhất của nó.
