Những câu hỏi lớn quanh đề xuất mua lại dự án BOT

Bộ Giao thông vận tải mới đây đã đề nghị dùng 9.427 tỷ đồng từ Chương trình phục hồi kinh tế bền vững đến năm 2023 để mua lại bảy dự án BOT giao thông không thể thu phí hoặc đã thu phí nhưng không nhận được sự đồng thuận của người dân. Tuy nhiên, việc chuyển đổi từ đầu tư theo dạng đối tác công-tư sang đầu tư công đòi hỏi phải được xem xét nhiều chiều.

Dự án BOT nâng cấp, mở rộng quốc lộ 14 qua tỉnh Đắk Lắk đoạn Km1738+148-Km1763+610 đang gặp khó khăn về tài chính...
Dự án BOT nâng cấp, mở rộng quốc lộ 14 qua tỉnh Đắk Lắk đoạn Km1738+148-Km1763+610 đang gặp khó khăn về tài chính...

Doanh nghiệp "tiến thoái lưỡng nan"

Vào giữa tháng 10/2021, Công ty CP BOT đường tránh Thanh Hóa có công văn gửi Thủ tướng Chính phủ với kiến nghị về việc xử lý hai vướng mắc kéo dài tại dự án xây dựng quốc lộ 1A đoạn tránh TP Thanh Hóa theo hình thức BOT.

Vướng mắc đầu tiên liên quan việc xác định thời gian thu phí tạo lợi nhuận cho dự án xây dựng quốc lộ 1A đoạn tránh TP Thanh Hóa (tuyến tránh phía đông), được khởi công từ năm 2005 và hoàn thành năm 2009. Thêm nữa, hiện cả nhà đầu tư và Bộ Giao thông vận tải đang bế tắc khi xác định phương án hoàn vốn cho tuyến tránh phía tây TP Thanh Hóa (được bổ sung năm 2016, hoàn thành vào tháng 12/2018).

Điều đáng nói trong ba năm qua, dù không được thu phí, Công ty CP BOT đường tránh Thanh Hóa vẫn phải chi tới hàng chục tỷ đồng để chi lương nuôi bộ máy và bảo trì công trình. Đặc biệt, tuyến tránh phía đông đã quá thời kỳ trùng tu hơn ba năm, nhưng không có vốn để sửa chữa (theo hợp đồng, chi phí duy tu lấy từ doanh thu thu phí) đã dẫn đến nhiều hạng mục công trình bị hư hỏng, xuống cấp gây mất an toàn giao thông.

Cũng cùng cảnh ngộ, dự án BOT nâng cấp, mở rộng quốc lộ 14 qua tỉnh Đắk Lắk đoạn Km1738+148-Km1763+610 (gọi tắt dự án BOT Đắk Lắk) được hoàn thành và bắt đầu thu phí từ tháng 11/2015 tại trạm thu phí Km1747. Thực tế tại dự án này đang gặp cảnh trớ trêu, bởi từ khi Bộ Giao thông vận tải đồng ý đầu tư xây dựng tuyến tránh thị xã Buôn Hồ chạy song song với dự án BOT Đắk Lắk, thì trạm thu phí bị giảm 70-80% so phương án tài chính được duyệt. Không những không được tăng phí như lộ trình, doanh thu thu phí hoàn vốn cho dự án hiện chỉ bằng 50-60% so phương án tài chính. Dẫn đến khoản tín dụng mà Công ty Quang Đức vay ngân hàng trị giá 669 tỷ đồng đã bị chuyển thành nợ xấu.

Bản chất của các dự án BOT là huy động vốn tư nhân để cùng thực hiện nhiệm vụ công, rồi hoàn vốn và thu lãi từ việc thu phí. Nhưng nhiều bất cập đã khiến hiện trạng của bảy dự án trong danh sách "giải cứu" được nêu trong Công văn số 11205/BGTVT-KHĐT của Bộ Giao thông vận tải gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đều là "thua lỗ".

Vướng mắc về cơ sở pháp lý

Theo đề xuất của Bộ Giao thông vận tải, giải pháp cho các dự án này là không thu tiền trực tiếp từ người dân, xóa bỏ trạm thu phí, thay vào đó, Nhà nước bố trí vốn ngân sách hoàn trả cho nhà đầu tư. Hay nói cách khác: Nhà nước "mua lại" các dự án BOT này. Tuy nhiên, dù hoàn trả nhà đầu tư số tiền đã bỏ ra cho công trình dựa trên giá trị quyết toán một cách minh bạch đi nữa, thì nguồn tiền chi trả vẫn là câu hỏi lớn.

Thêm nữa, hiện chưa có cơ sở pháp lý nào để thực hiện đề xuất nói trên, bởi việc "mua lại" này đồng nghĩa với việc chuyển từ đầu tư theo dạng đối tác công- tư sang đầu tư công. Theo quy định hiện hành, đầu tư công cần thực hiện theo quy trình đấu thầu chặt chẽ. Còn với dự án BOT, chủ đầu tư tự tổ chức thi công, có thể không theo quy trình đấu thầu, hoặc đấu thầu nhưng không phải bảo đảm đầy đủ các quy định như đối với vốn Nhà nước. Trường hợp dùng ngân sách hoàn trả theo giá trị quyết toán có thể tạo thành lỗ hổng dẫn đến nguy cơ thất thoát vốn Nhà nước!

Vậy, đâu là căn cứ để mua lại dự án? Như giáo trình Kinh tế học đã nêu, việc mua bán là mua bán "giá trị sử dụng" của sản phẩm, của dịch vụ. Với dự án BOT, nếu Nhà nước mua lại, là mua "giá trị sử dụng" của công trình chứ không thể hoàn trả theo giá trị quyết toán. Thí dụ, giá trị quyết toán là 1.000 tỷ đồng, nhưng giá trị sử dụng là 1.200 tỷ đồng, thì việc nhà đầu tư được hưởng 200 tỷ đồng cũng không có vấn đề gì. Tuy nhiên, với bảy dự án này, giá trị sử dụng sẽ thấp hơn, thí dụ là 750 tỷ đồng. Khi ấy, nhà đầu tư phải chịu thua lỗ 250 tỷ đồng. Dĩ nhiên, việc dẫn đến thua lỗ, có cả trách nhiệm của Bộ Giao thông vận tải, vì thế trong 250 tỷ đồng này, để minh bạch, công bằng, có thể ngân sách phải chịu thêm một khoản nữa, nhưng không thể gánh toàn bộ số lỗ này...!?

Giải pháp... cuối cùng

Như Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã nêu, Chương trình phục hồi kinh tế bền vững đến năm 2023 (sau đây chỉ gọi là Chương trình) sẽ tập trung vào các ngành, lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch bệnh, nhưng có năng lực cạnh tranh, khả năng phục hồi nhanh...

Ai cũng thấy, đây là chủ trương hoàn toàn đúng và trúng. Song, đối với các dự án thua lỗ-như trường hợp bảy dự án BOT nêu trên-hiển nhiên không đáp ứng được yêu cầu này. Hơn nữa, việc dùng nguồn từ chương trình để hoàn trả như đề xuất sẽ dẫn đến hậu quả bất lợi, có thể dẫn đến sự thiếu công bằng, trước hết là với các dự án BOT đường bộ khác, đang thu phí. Một, hai năm gần đây, do ảnh hưởng của dịch Covid-19, các dự án này đều bị ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh do việc tạm dừng thu phí hay sụt giảm số lượng xe cộ đi lại... Theo logic thông thường, số dự án này đáng được hỗ trợ từ chương trình.

Việc dùng ngân sách mua lại một số dự án BOT có thể coi là sự chia sẻ rủi ro của Nhà nước với doanh nghiệp, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong việc triển khai các dự án BOT. Thêm nữa, giải quyết tồn đọng của bảy dự án BOT giao thông bằng nguồn ngân sách ở thời điểm này có lẽ là phương án chấp nhận được. Song, cần phải xem xét làm rõ trách nhiệm đối với cơ quan chủ quản. Liệu cơ quan này đã làm hết trách nhiệm của mình trong việc khắc phục, bồi hoàn thiệt hại cho doanh nghiệp hay chưa? Mua lại chỉ nên là giải pháp cuối cùng được tính đến và cũng chỉ nên mua theo giá trị sử dụng của công trình, chứ không theo giá trị quyết toán.

Có thể bạn quan tâm

Với việc chủ động lên kịch bản ứng phó kịp thời, hiện tại, Nhà nước và các doanh nghiệp đầu mối cơ bản bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng nhu cầu xã hội về xăng dầu. (Ảnh Văn Hiệp)

Chủ động củng cố an ninh năng lượng quốc gia

Trong mỗi cuộc khủng hoảng địa chính trị, thách thức không chỉ là giá dầu hay cước vận tải tăng cao, mà là năng lực thích ứng chiến lược trong một trật tự kinh tế toàn cầu ngày một bất định, khó lường.

chuyên gia kinh tế, Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long.

Kiềm chế lạm phát, giữ nhịp tăng trưởng

Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, trong bối cảnh xung đột Trung Đông, bài toán điều hành không chỉ là giữ ổn định giá nhiên liệu, mà còn là ngăn cú sốc bên ngoài lan thành mặt bằng giá mới trong nước; vừa kiềm chế lạm phát, vừa giữ nhịp sản xuất, kinh doanh.

Tuyến Metro số 5 được kỳ vọng hiện thực hóa mô hình đô thị TOD kết nối metro ở khu vực phía Tây Hà Nội.

Sửa đổi Luật Đất đai: Cần một cách làm toàn diện và khoa học

Trong bất cứ nền kinh tế nào, đất đai vẫn luôn là nguồn lực nền tảng, vừa là yếu tố sản xuất, vừa là tài sản tích lũy, vừa là công cụ tài chính. Với mục tiêu phát triển mới của đất nước, chúng ta cần có một chính sách đất đai mới. Và việc sửa đổi Luật Đất đai, một khi được tiến hành, phải đặt trong tầm nhìn đó.

Một trong những động lực quan trọng góp phần thực hiện hiệu quả mô hình tăng trưởng mới chính là sức mua tiêu dùng nội địa được tạo ra từ niềm tin vào hàng hóa trong nước. (Ảnh Thành đạt)

Đòi hỏi tất yếu để cải cách nền kinh tế

Chúng ta bước vào năm 2026 với nhiều thay đổi quan trọng cho 5 năm tới. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã kết thúc thành công. Đại hội đã giải quyết nhiều vấn đề thực tiễn mà cuộc sống cũng như nền kinh tế đặt ra.

Viettel không chỉ là nhà cung cấp hạ tầng viễn thông, mà còn là biểu tượng của năng lực phục vụ và độ tin cậy. (Ảnh Thành Đạt)

Hạ tầng mới của kỷ nguyên số


Hai thập niên qua chứng kiến sự trỗi dậy của “nền kinh tế chú ý”, trong đó sự chú ý của công chúng trở thành tài nguyên chiến lược.

Dự án cao tốc bắc - nam đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn đang được chủ đầu tư và các nhà thầu gấp rút hoàn thiện, quyết tâm đưa vào khai thác trước Tết Nguyên đán 2026. (Nguồn ảnh BQLDA II - Bộ Xây dựng)

Xuân công trường song hành cùng đất nước

Không chỉ những ngày cuối tháng Chạp Ất Tỵ mà xuyên suốt dịp Tết Bính Ngọ, trên những công trình trọng điểm quốc gia, hàng chục nghìn kỹ sư, công nhân bám trụ công trình với quyết tâm cao nhất để rút ngắn thời gian về đích.

Chiến dịch Không 1 mình do Liên minh Niềm tin số khởi xướng với mục tiêu nâng cao nhận thức, kỹ năng an toàn số của trẻ em, thanh thiếu niên trên không gian mạng.

Số hóa mới chỉ là bước đầu

Thách thức cốt lõi của xã hội số hiện nay có lẽ không nằm ở tốc độ công nghệ, mà ở khả năng duy trì và tái thiết niềm tin xã hội. Và trong tiến trình đó, “tính người” không phải là yếu tố bổ trợ, mà chính là biến số trung tâm quyết định chất lượng quản trị.

Doanh nhân Trần Văn Lê và sản phẩm quạt công nghiệp.

Kinh tế tư nhân và “ngọn gió” Đổi mới

Từ “ngọn gió” Đổi mới, nhiều người đã dấn thân khởi nghiệp, để rồi không chỉ vượt thoát đói nghèo mà còn tạo dựng nên những thương hiệu lớn. Khi đã đi qua một quãng đường dài, nội lực mạnh mẽ của họ không chỉ nằm ở những gì đã đạt được, mà còn ở khả năng luôn tự làm mới để tiếp tục bắt nhịp cùng thời cuộc.

“Chuyến tàu Hạnh phúc” chính thức xuất phát từ Ga Hà Nội vào sáng 2/2. (Ảnh Thành Đạt)

Hạnh phúc nối dài theo những chuyến tàu Nhân Dân

Với hình ảnh biểu trưng logo Nhân Dân, “Chuyến tàu Hạnh phúc” kiêu hãnh tiến về phía trước không chỉ chở khách, mà còn chở theo niềm tin, hy vọng và khát vọng về một Việt Nam thịnh vượng, với hạnh phúc đong đầy trong kỷ nguyên mới.

Tách bạch việc sử dụng nguồn lực nhà nước trong cung cấp dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với các hoạt động kinh doanh sẽ tạo cơ sở để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. (Ảnh Khiếu Minh)

Bước chuyển trong tư duy quản lý doanh nghiệp nhà nước

Sự thay đổi tư duy quản lý khi chuyển từ “bảo toàn vốn” sang chấp nhận rủi ro có kiểm soát; từ can thiệp hành chính sang quản trị theo thông lệ thị trường; và từ quản lý theo từng dự án cụ thể sang quản lý theo mục tiêu tổng quát,

Bên cạnh nhiệm vụ giám sát và điều khiển hệ thống điện Thủ đô hoạt động liên tục và ổn định, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Thành phố Hà Nội còn là nơi theo dõi tình trạng vận hành của các trạm biến áp, đường dây truyền tải và phân phối điện. Ảnh: Thành Đạt

Xây dựng hệ thống điện vững chắc và chủ động

Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra những yêu cầu then chốt cho việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, đồng thời khẳng định tầm nhìn dài hạn về một hệ thống điện thông minh, kết nối khu vực và có khả năng tự bảo vệ trước các rủi ro phức hợp.

Đầu tư công tiếp tục được xác định là lực đỡ quan trọng góp phần khai mở dư địa tăng trưởng kinh tế năm 2026 và những năm tiếp theo. (Trong ảnh: Cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây). (Ảnh Hoàng hà)

Khai mở dư địa tăng trưởng kinh tế

Được xem là một năm đặc biệt của đất nước, khi đồng thời hội tụ cả khó khăn, thách thức, nội lực và quyết tâm cải cách, trong năm 2025 vừa qua, mục tiêu tăng trưởng kinh tế đã đạt mức, 8,02%, tạo dấu ấn quan trọng trong bối cảnh thuận lợi và thách thức đan xen.

Việc thành lập sàn giao dịch nên được triển khai theo lộ trình thận trọng, nhằm tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh, giao dịch vàng.

Không thể lặp lại “vết xe đổ”!

Sau hơn 15 năm kể từ khi chấm dứt hoạt động (năm 2010), các sàn giao dịch vàng, đang được Ngân hàng Nhà nước đề xuất tái lập, lập tức thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và dư luận.

Nông sản Việt Nam còn nhiều dư địa xuất khẩu trong năm 2026. (Ảnh Phong Linh)

Đặt mục tiêu cao hơn trên bản đồ nông sản thế giới

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm, thủy sản ước đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so cùng kỳ năm 2024 và đạt giá trị cao nhất từ trước đến nay. Sang năm mới, ngành nông nghiệp tập trung vào các mục tiêu thúc đẩy phát triển bền vững.

Nền tảng số đang là con đường ngắn nhất để hàng hóa Việt Nam hiện diện trên các sàn thương mại quốc tế. (Nguồn: Global)

Giải bài toán bảo đảm chủ quyền thuế

Thương mại điện tử Việt Nam, nhất là giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới, đã bùng nổ mạnh mẽ trong thời gian vừa qua, với quy mô thị trường ước khoảng 25 tỷ USD, chiếm gần 10% tổng bán lẻ hàng hóa và dịch vụ cả nước.

Phát triển thị trường trái phiếu theo hướng kéo dài kỳ hạn được xem là giải pháp quan trọng nhằm tạo ra nguồn vốn ổn định, bền vững và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Còn dư địa cho thị trường vốn

Với kịch bản tăng trưởng mà Việt Nam đang quyết tâm thực hiện, nhu cầu vốn cho phát triển trong giai đoạn tới sẽ tăng mạnh, khi tỷ lệ đầu tư công/GDP giai đoạn 2026-2030 nâng lên ít nhất 8% GDP.

Lực lượng bộ đội thuộc Bộ Tư lệnh Quân khu 5 tham gia Chiến dịch Quang Trung, dựng lại nhà cho người dân bị thiệt hại do mưa lũ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. (Ảnh Văn Viễn)

Hiệu lệnh từ một Chính phủ hành động

Chiến dịch Quang Trung không có tiếng súng, song chúng ta phải chiến thắng và chiến thắng giòn giã, để mang lại niềm vui, hạnh phúc cho người dân, nhất là những người không còn nhà ở, có nhà bị hư hỏng sau bão lũ lịch sử.

Từ ngày 1/1/2026, các hộ kinh doanh sẽ chính thức nộp thuế theo phương pháp kê khai thay vì thuế khoán như trước đây. (Ảnh: Đạt Thành)

Bảo đảm công bằng, bình đẳng về nghĩa vụ thuế

Từ ngày 1/1/2026, các hộ, cá nhân kinh doanh sẽ chính thức nộp thuế theo phương pháp kê khai (tính thuế theo doanh thu), thay vì thuế khoán - một mô hình quản lý đã lỗi thời song vẫn được áp dụng trong hơn ba thập kỷ qua.

Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc trao hoa tri ân ban hội đồng đánh giá CSI.

CSI - 10 năm kiến tạo, bồi đắp nội lực doanh nghiệp Việt

Chiều ngày 5/12/2025, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), với đầu mối là Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD-VCCI), đã tổ chức Lễ công bố các Doanh nghiệp Bền vững tại Việt Nam 2025 với chủ đề “Chương mới của Kỷ nguyên Xanh”.

Hiện có tới hơn 90% khối lượng hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam là sản phẩm sơ chế. (Ảnh Danh Lam)

Cấp bách gỡ điểm nghẽn thuế VAT

Mang đến nhiều lợi ích cho hoạt động kinh doanh, đặc biệt đối với khu vực tư nhân, song Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi số 48/2024/QH15 (Luật Thuế VAT) vẫn tồn tại nhiều "rào cản" lớn đối với ngành hàng nông sản xuất khẩu, hàng nông sản đầu vào chưa qua chế biến.

Lựa chọn giữ lại bên mình chiếc xe quen thuộc, nhưng với diện mạo mới, bớt khí thải, không ồn, giảm mùi xăng… là mong muốn có thật của nhiều người dân.

Trách nhiệm với niềm tin

Mới đây, Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh đã có văn bản gửi Cục Đăng kiểm Việt Nam, đề nghị xem xét xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý để hợp pháp hóa hệ thống chuyển đổi động cơ điện cho xe chạy xăng.

Thực tế, việc cho phép xây dựng kho bãi trên đất nông nghiệp, nếu thiếu kiểm soát, rất có thể bị biến tướng thành nhà ở hoặc cơ sở kinh doanh phi nông nghiệp. (NGUỒN: CAND)

Hiểu đúng để làm đúng!

Quy định “cho phép xây dựng công trình tạm trên đất nông nghiệp” có trong Luật Đất đai 2024 đã mở ra cơ hội thuận lợi cho việc đầu tư sản xuất nông nghiệp.