Song, bối cảnh hiện nay hoàn toàn khác so năm 2010 - khi các sàn vàng tồn tại chủ yếu như một sân chơi đầu cơ, vừa không gắn với nhu cầu thực, vừa thiếu khung pháp lý. Để ngăn rủi ro hệ thống, cũng như nguy cơ “vàng hóa” nền kinh tế, việc cơ quan quản lý đã mạnh tay đóng cửa các sàn vàng thời điểm đó là quyết định sáng suốt và cần thiết!
Điều khiến Ngân hàng Nhà nước đưa ra đề xuất, chính là vì những điểm bất cập trong thị trường vàng hiện nay. Thí dụ, hiện tượng thiếu hụt vàng nguyên liệu kéo dài khiến nhiều doanh nghiệp chế tác vàng trong nước phải ngừng hoạt động. Do đó, xét đến cùng, mục tiêu của đề xuất này không khuyến khích đầu cơ hay trục lợi từ chênh lệch giá, mà hướng tới minh bạch hóa thị trường, quản lý hiệu quả dòng xuất nhập khẩu vàng nguyên liệu, hỗ trợ trực tiếp cho khu vực sản xuất…
Hiện cũng là thời điểm có nhiều điều kiện thuận lợi hỗ trợ việc thí điểm lập lại sàn giao dịch vàng khi chế tài xử phạt hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng sẽ tăng cao đối với giao dịch vi phạm các quy định tại Nghị định số 340-NĐ/CP, sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 9/2 tới đây.
Tuy vậy, theo quan điểm của cơ quan quản lý, việc thành lập sàn giao dịch vàng nên được triển khai theo lộ trình thận trọng, nhằm khơi thông nguồn vàng trong dân, tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh, giao dịch vàng. Đặc biệt, cần chia theo giai đoạn, tập trung vào từng nhiệm vụ cụ thể, từ giải quyết dứt điểm vấn đề vàng nguyên liệu - “điểm nghẽn” lớn nhất của thị trường vàng, đến phục hồi, phát triển ngành chế tác vàng trong nước. Tiếp đó, mới chuyển sang giai đoạn giao dịch vàng miếng, tức là mở ra một kênh đầu tư chính thức. Các sản phẩm phái sinh hay kết nối quốc tế chỉ nên được tính đến ở giai đoạn sau cùng, khi hệ thống quản lý đã đủ năng lực và thị trường đã ổn định, vững vàng.
Kinh nghiệm đúc kết từ các sàn giao dịch vàng trên thế giới cho thấy: Rủi ro lớn nhất vẫn là hoạt động giao dịch bị lợi dụng, đẩy “trượt sang” mục đích đầu cơ tài chính và làm méo mó thị trường. Bên cạnh đó còn tiềm ẩn rủi ro quản trị, nếu thiếu cơ chế lưu ký, kiểm định và giám sát chặt chẽ. Do vậy, cơ quan quản lý cần nhất quán nguyên tắc không thể thỏa hiệp. Đó là, “Giao dịch vàng vật chất thực thụ, không đòn bẩy cao trong giai đoạn đầu và quản lý tập trung”. Song song, cần ứng dụng số hóa để tăng minh bạch, kiểm soát rủi ro và tránh lặp lại “vết xe đổ” của các sàn giao dịch vàng trước đây.
Hơn thế, cơ quan chức năng cũng cần nghiên cứu hình thành sàn giao dịch vàng theo hướng “người dân được tự do giao dịch; tách bạch giữa quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng”, đúng như yêu cầu mà Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đề ra.
Nghĩa là, song hành cùng đề xuất xây dựng sàn giao dịch vàng, cơ quan quản lý chuyên ngành cần có sự thay đổi cơ bản trong tư duy quản lý, chứ không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật trong vận hành sàn giao dịch vàng. Bởi, đây chính là quyết tâm của Chính phủ cùng các cơ quan quản lý Nhà nước trong việc đưa hoạt động kinh doanh vàng về đúng bản chất hàng hóa, đồng thời gia tăng tính minh bạch, an toàn và sự bền vững cho hệ thống tài chính quốc gia.
Nếu làm được điều này, sàn giao dịch vàng sẽ không chỉ là công cụ quản lý thị trường đơn thuần, mà sẽ trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng tài chính quốc gia ■
