Thông qua kế hoạch, EU kỳ vọng kiến tạo một không gian phát triển ổn định và thịnh vượng, nơi vùng biển chung không phải là đường phân cách, mà trở thành nhịp cầu gắn kết các quốc gia ven bờ Địa Trung Hải.
“Hiệp ước Địa Trung Hải: Một biển, một hiệp ước, một tương lai” đánh dấu bước tiến lịch sử trên hành trình hợp tác kéo dài hơn ba thập niên qua giữa các quốc gia thành viên EU và 10 nước khu vực Trung Đông-châu Phi ở phía nam Địa Trung Hải, trải dài từ Maroc đến Syria.
Hiệp ước khẳng định Địa Trung Hải là ưu tiên chiến lược của EU, đặt mục tiêu xây dựng một không gian gắn kết, hòa bình và thịnh vượng, nơi các quốc gia chung tay hợp tác hướng đến tương lai phát triển bền vững.
Tuy nhiên, ngay khi được công bố vào tháng 10/2025, bên cạnh sự ủng hộ, hiệp ước cũng đối mặt không ít câu hỏi về khả năng triển khai trên thực tế.
Những hoài nghi đó xuất phát từ việc tiến trình hợp tác giữa EU và các nước ven bờ Địa Trung Hải từng trải qua một thời gian dài gần như “giẫm chân tại chỗ”.
Bất chấp nỗ lực kéo dài nhiều năm, hai bên chưa tìm được giải pháp cho thách thức chung về nạn di cư trái phép, bất bình đẳng kinh tế, bất ổn an ninh và ô nhiễm môi trường.
Trong bối cảnh đó, kế hoạch hành động vừa được Ủy ban châu Âu (EC) công bố, đã ngay lập tức xua đi những nghi ngại về tính khả thi của hiệp ước. Theo kế hoạch, 21 sáng kiến trọng điểm sẽ được triển khai trong năm 2026 dựa trên ba trụ cột chính gồm: Con người, kinh tế và an ninh.
Với những dự án cụ thể, kế hoạch hướng đến giải quyết hàng loạt thách thức như di cư bất hợp pháp, tội phạm, tăng trưởng không đồng đều - những “căn bệnh trầm kha” cản trở tiến trình phát triển chung của các nước bên bờ Địa Trung Hải.
Đại diện cấp cao EU phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại Kaja Kallas nhấn mạnh, Địa Trung Hải “giữ vị trí nổi bật hơn bao giờ hết trong chương trình nghị sự đối ngoại của EU”. Sự quan tâm đặc biệt này hoàn toàn dễ hiểu.
Với vị trí cửa ngõ kết nối châu Âu, Trung Đông và châu Phi, khu vực Địa Trung Hải giữ vai trò chiến lược đối với EU về địa chính trị, an ninh và kinh tế.
Thực tế cho thấy, những vấn đề nóng tại các nước láng giềng phía nam như Syria, Liban, Libya… có liên quan mật thiết với lợi ích của châu Âu.
Đơn cử, tình trạng khủng bố, xung đột, bạo lực, thất nghiệp tại Trung Đông, châu Phi là nguyên nhân chính khiến dòng người di cư bất hợp pháp rời bỏ quê hương, vượt Địa Trung Hải tràn vào Lục địa già, trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với EU nhiều năm qua.
Vì vậy, với EU, các nước nam Địa Trung Hải không chỉ là những đối tác kinh tế giàu tiềm năng, mà còn là điểm tựa giúp châu Âu kiểm soát cuộc khủng hoảng người di cư. Ngoài ra, đây cũng là câu chuyện về nỗ lực củng cố vị thế của EU.
Giới phân tích cho rằng, trong bối cảnh môi trường địa chính trị liên tục biến đổi, mối quan hệ với Mỹ không “xuôi chèo mát mái” như mong đợi, thì việc mở rộng ảnh hưởng tại nam Địa Trung Hải là cách để EU vừa bảo vệ lợi ích cốt lõi, vừa tăng cường tiếng nói tại một trong những khu vực lân cận có tầm quan trọng hàng đầu với châu Âu.
Ở chiều ngược lại, các quốc gia nam Địa Trung Hải cũng thu về lợi ích đáng kể khi quan hệ với EU được củng cố. Khoản đầu tư trị giá hàng tỷ euro của EU cho dự án cụ thể ở lĩnh vực năng lượng sạch, chuyển đổi số, hạ tầng lưới điện, giáo dục, an ninh… sẽ tạo động lực để các nước giải quyết những khó khăn nội tại.
Sẽ cần thời gian để kiểm chứng tác động của “Hiệp ước Địa Trung Hải: Một biển, một hiệp ước, một tương lai” đối với mối quan hệ giữa EU và các nước láng giềng phía nam.
Tuy nhiên, kế hoạch hành động cụ thể mà Liên minh Cờ xanh vừa đưa ra đã đặt những viên gạch đầu tiên trên tiến trình xây dựng một không gian Địa Trung Hải gắn kết, hòa bình và thịnh vượng.
