Nhìn lại 81 năm hành trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vững bước tiến vào kỷ nguyên mới

Nhân dịp này, phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

Phóng viên: Thưa Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Cường, nhìn lại hành trình 81 năm kể từ Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 đến nay, những bài học kinh nghiệm cốt lõi nào về xây dựng, chỉnh đốn Đảng đã giữ vai trò quyết định giúp dân tộc vượt qua thử thách?

PGS, TS Lê Văn Cường: Về những bài học kinh nghiệm cốt lõi, tôi cho rằng có một số điểm cụ thể sau:

Bài học thứ nhất: Kiên định, kiên trì, bản lĩnh chính trị và nền tảng tư tưởng của Đảng.

Khi chúng ta chưa có chính quyền, có những thử thách rất khốc liệt. Đảng bị đặt ra ngoài vòng pháp luật, bị xem là "khủng bố". Lúc này, nếu không có ý chí kiên cường và bản lĩnh chính trị thì không thể vượt qua được những khó khăn, thách thức. Đã có rất nhiều người bị tù đày, bị kết án và chấp nhận hy sinh để làm nên thành công của Cách mạng Tháng Tám.

Tất nhiên, sự kiên định đó phải dựa trên nền tảng tư tưởng là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Đến Đại hội XIV, chúng ta tiếp tục bổ sung nội hàm lý luận về đường lối đổi mới. Từ Đại hội XIII và XIV, Đảng đã khái quát thành “4 kiên định”: Kiên định nền tảng tư tưởng; Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; Kiên định đường lối đổi mới; Kiên định các nguyên tắc xây dựng Đảng.

Bài học thứ hai: Dựa vào dân, phát huy sức mạnh của nhân dân.

Cách mạng Tháng Tám đã thể hiện rất rõ bài học này. Khi đó, Đảng chỉ có khoảng 5.000 đảng viên nhưng đã lãnh đạo hơn 20 triệu đồng bào đứng lên tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Đây là cuộc cách mạng được thế giới vô cùng ca ngợi bởi nghệ thuật chớp thời cơ và khả năng huy động sức mạnh toàn dân, giành chính quyền ít tổn thất xương máu nhất.

Bài học thứ ba: Bài học đại đoàn kết.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tổng kết: "Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công". Đó là sự đoàn kết trong Đảng, đoàn kết toàn dân tộc và đoàn kết quốc tế để ủng hộ một dân tộc nhỏ yếu đứng lên đấu tranh giành độc lập, mở màn cho trào lưu giải phóng dân tộc trên toàn thế giới.

Bài học thứ tư: Công tác cán bộ là “gốc của mọi công việc”.

Bác Hồ đã dạy: Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém. Phong trào cách mạng nổ ra trên toàn quốc đều cần những hạt nhân lãnh đạo, những cán bộ, đảng viên đi trước theo truyền thống “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau”.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh đối phó với “thù trong giặc ngoài”, Đảng phải tăng cường kỷ luật, kỷ cương đồng thời nghiêm trị những kẻ đi ngược lại hàng ngũ, chống phá thành quả cách mạng.

Phóng viên: Vậy những bài học đó cần được vận dụng như thế nào trong bối cảnh đất nước đang đứng trước ngưỡng cửa bước vào kỷ nguyên mới, thưa đồng chí?

PGS, TS Lê Văn Cường: Những bài học từ Cách mạng Tháng Tám và giá trị của Tuyên ngôn độc lập 1945 vẫn giữ nguyên đến nay và cần được vận dụng trong giai đoạn hiện nay theo các hướng:

Một là, chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược và cấp cơ sở. Trong mô hình chính quyền địa phương hiện nay, lực lượng cấp cơ sở là nơi gần dân nhất, trực tiếp đưa đường lối vào cuộc sống, đồng thời phản ánh những vướng mắc từ thực tiễn để Đảng điều chỉnh chủ trương, quyết sách.

Hai là, chớp thời cơ để phát triển: Thế giới đang chuyển biến rất nhanh dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, dữ liệu và AI. Nếu không chớp thời cơ, chúng ta sẽ rơi vào bẫy thu nhập trung bình (loanh quanh mức 5.000 - 7.000 USD và không thể thoát ra). Chúng ta phải tận dụng giai đoạn “dân số vàng” hiện tại với hơn 100 triệu dân để bứt phá, vì khi đã chuyển sang giai đoạn dân số già thì việc bứt phá sẽ vô cùng khó khăn. Bài học chớp thời cơ đó cần được phát huy mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Ba là, vận dụng bài học công tác cán bộ: Cần đội ngũ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, khắc phục triệt để “bệnh sợ trách nhiệm”, co cụm, không dám hành động. Trước đây, trong tổng khởi nghĩa, cán bộ sẵn sàng hy sinh tính mạng, quyết đoán đứng ra giành chính quyền tại địa phương khi thời cơ chín muồi mà không thụ động chờ mệnh lệnh.

Bốn là, ý Đảng hợp lòng dân: Thực tiễn chứng minh, ở đâu ý Đảng hợp với lòng dân thì chủ trương nhanh chóng đi vào cuộc sống. Thí dụ như các chính sách “Khoán 100”, “Khoán 10” trước đây đã đi ngay vào thực tiễn vì đáp ứng đúng nguyện vọng của nhân dân.

Phóng viên: Đồng chí có chia sẻ một trong những bài học quan trọng liên quan trực tiếp đến then chốt là công tác cán bộ. Vậy trong bối cảnh chuyển đổi số và bước vào kỷ nguyên mới hiện nay, theo đồng chí cần những giải pháp đột phá nào để công tác cán bộ thực sự phát huy hiệu quả?

PGS, TS Lê Văn Cường: Chúng ta cần thống nhất quan điểm từ Đại hội XIII: Xây dựng Đảng bao gồm 5 mặt đồng bộ: chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ. Cán bộ chính là “khâu then chốt của nhiệm vụ then chốt”.

Dân gian có câu “Cán bộ nào, phong trào đấy”. Một địa phương đang phát triển yếu kém nhưng có cán bộ tốt chuyển về thì ngay lập tức kinh tế - xã hội được vực dậy. Hay như trong đại dịch COVID-19, áp lực đã thúc đẩy chuyển đổi số nhanh hơn; hoặc những vùng chỉ có “cát, nắng và gió” đã chuyển mình thành lợi thế phát triển năng lượng xanh, năng lượng tái tạo. Đó chính là sự “biến nguy thành cơ”.

Tôi cho rằng, để tạo đột phá trong công tác cán bộ hiện nay, cần tập trung vào các giải pháp:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế, quy định: Xây dựng cơ chế khuyến khích, trọng dụng và thu hút nhân tài. Cần cụ thể hóa và thực thi hiệu quả Kết luận 14-KL/TW về bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Hiện nay, ranh giới giữa “đột phá, đổi mới sáng tạo” và “vi phạm quy định” đôi khi chưa rõ ràng, khiến cán bộ còn e ngại, chần chừ. Do đó, quy định phải chặt chẽ, có tính khả thi cao để bảo vệ người dám dấn thân, đồng thời bảo vệ cả người thân của họ như tinh thần Quy định 207-QĐ/TW về những điều đảng viên không được làm mới đây nhất.

Thứ hai, đổi mới công tác quy hoạch, đào tạo: Công tác quy hoạch cán bộ phải bảo đảm “vừa động vừa mở”, “có vào có ra, có lên có xuống”. Cần tránh tâm lý chủ quan khi đã vào quy hoạch là yên tâm, giữ ghế hoặc tâm lý so đo, thui chột ý chí khi chưa được bổ nhiệm.

Thứ ba, tăng cường rèn luyện đạo đức cách mạng: Bác Hồ đã dạy “đức là gốc”. Đứng trước các sự lựa chọn, người cán bộ có đạo đức tốt sẽ luôn đặt lợi ích của Đảng, của nhân dân và của đất nước lên trên hết. Ngược lại, cán bộ suy thoái sẽ bị động cơ cá nhân chi phối, “có lợi mới làm, không có lợi thì né tránh, gây khó khăn”.

Thứ tư, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật: Kiểm tra, giám sát không chỉ để xử lý vi phạm mà trước hết là để phát hiện, biểu dương người làm tốt; nhắc nhở, phòng ngừa từ xa, từ sớm đối với những sai phạm nhỏ. Đồng thời, qua kiểm tra để phát hiện những bất cập, lỗ hổng thể chế nhằm kịp thời sửa đổi, bổ sung hoặc loại bỏ các quy định không còn phù hợp, giúp cán bộ yên tâm làm việc.

Phóng viên: Một trong những bài học kinh nghiệm được đề cập nhiều là phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thế trận lòng dân. Trong bối cảnh mới, đồng chí đánh giá thế nào về giá trị của bài học này cũng như những thách thức đặt ra?

PGS, TS Lê Văn Cường: Bài học về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc có giá trị trường tồn. Ở bất kỳ giai đoạn nào, đoàn kết luôn là sức mạnh và là cội nguồn của mọi thành công. Trong 5 nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, nguyên tắc “đoàn kết thống nhất” cần phải được thực hiện nghiêm túc.

Đoàn kết thực sự là không có tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược” hay “bằng mặt nhưng không bằng lòng”. Đoàn kết phải bắt đầu từ trong Đảng, mỗi đảng viên phải thực sự thương yêu lẫn nhau, tránh việc lợi dụng tự phê bình và phê bình để đả kích, gây mất đoàn kết nội bộ. Từ sự đoàn kết trong Đảng sẽ lan tỏa thành đại đoàn kết toàn dân tộc và đoàn kết quốc tế.

Nhân đây tôi cũng muốn gửi gắm một thông điệp từ bài học kinh nghiệm lịch sử Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, đó là: luôn luôn quán triệt, phát huy bài học “Dân là gốc”, bằng hành động trong thực tế là bảo đảm “dân là chủ” và tiến tới “dân làm chủ”.

Trong kỷ nguyên mới, thách thức đặt ra là rất lớn, nhưng chỉ cần giữ vững “thế trận lòng dân”, củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và phát huy tối đa sức mạnh khối đại đoàn kết, chúng ta nhất định sẽ vượt qua mọi khó khăn, đưa đất nước phát triển bứt phá.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!