Nhiều điểm mới được đề xuất trong xử lý vi phạm hành chính

Sẽ thực hiện xử lý vi phạm hành chính toàn trình trên môi trường điện tử khi bảo đảm điều kiện

Đại diện Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) gồm 6 phần, 128 điều quy định về xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính. So Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành, dự thảo Luật sửa đổi tên gọi biện pháp xử lý hành chính “đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc” thành “đưa đi cai nghiện bắt buộc” để phù hợp với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025; bỏ quy định về giải thích từ ngữ đối với “người nghiện ma túy”.

Dự luật cũng chỉnh lý nội dung giải thích “vi phạm hành chính nhiều lần” là trường hợp cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính mà trước đó đã thực hiện hành vi vi phạm hành chính này nhưng chưa bị ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính (thay vì chưa bị xử lý như quy định hiện hành) và chưa hết thời hiệu xử lý.

Dự luật bổ sung quy định người đại diện hợp pháp gồm người được ủy quyền theo quy định của pháp luật; bổ sung nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết về mức phạt tiền tối đa, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, chế độ thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính.

Về các đối tượng bị xử phạt vi phạm hành chính, Bộ Công an cho biết, dự thảo Luật bổ sung đối tượng là cá nhân, tổ chức nước ngoài hiện diện hoặc không hiện diện tại Việt Nam vi phạm hành chính trong phạm vi lãnh thổ, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; trên tàu bay mang quốc tịch Việt Nam, tàu biển mang cờ quốc tịch Việt Nam thì bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác.

Đáng chú ý, dự thảo Luật quy định việc xử lý vi phạm hành chính được thực hiện toàn trình trên môi trường điện tử khi bảo đảm điều kiện về cơ sở hạ tầng, kỹ thuật, thông tin. Các cơ quan, tổ chức có liên quan có trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu về xử lý vi phạm hành chính và cơ sở dữ liệu liên quan các cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính để thực hiện các trình tự, thủ tục xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử; kết nối, đồng bộ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Ứng dụng định danh điện tử (VNeID).

Dự luật còn bổ sung quy định dữ liệu liên quan việc xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử phải được lưu trữ đầy đủ để phục vụ hoạt động kiểm tra, giám sát, bảo đảm tính công khai, minh bạch trong xử lý vi phạm hành chính.

Xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản

Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, dự thảo Luật sửa đổi lần này đã đề xuất bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản đối với các hành vi được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ…

Bộ Công an cho rằng, Nghị quyết số 151/NQ-CP về việc thông qua chính sách Luật Xử lý vi phạm hành chính có quy định về rà soát, cắt giảm những thủ tục không cần thiết trong quy trình xử phạt, gây mất thời gian, công sức, phát sinh thêm chi phí cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong quy trình xử phạt vi phạm hành chính.

Hiện nay, các hành vi vi phạm hành chính được phát hiện qua phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ (như cân kiểm tra tải trọng xe cơ giới; phương tiện đo nồng độ cồn trong hơi thở; hệ thống camera giám sát an ninh, trật tự, điều hành giao thông…) đã có đầy đủ căn cứ, dữ liệu để ra quyết định xử phạt.

Thí dụ như kết quả thu thập được bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ phải được ghi nhận bằng văn bản, gồm các thông tin cơ bản sau: tên cơ quan, đơn vị và chữ ký, họ tên của người sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ; tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi vi phạm (trường hợp xác minh được); bản ảnh, hình ảnh (đối với thiết bị ghi hình, phương tiện đo tốc độ phương tiện giao thông có ghi hình ảnh); âm thanh (đối với thiết bị ghi âm); chỉ số đo, phân tích (đối với phương tiện, thiết bị có chức năng đo lường, phân tích, kiểm định)... Các thông tin nêu trên đã tương ứng với các thông tin quan trọng trong biên bản vi phạm hành chính.

Khi có kết quả thu thập được bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, người có thẩm quyền có thể thụ lý giải quyết vụ việc xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.

Bổ sung quy định về chứng cứ điện tử

Góp ý tại cuộc họp thẩm định, có đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung quy định về chứng cứ điện tử và cơ chế thu thập, sử dụng chứng cứ được ghi nhận từ các phương tiện, thiết bị điện tử trong xử lý vi phạm hành chính nhằm bảo đảm dữ liệu, thông tin thu thập trên môi trường điện tử có giá trị pháp lý, đủ căn cứ để xác định hành vi vi phạm và làm cơ sở ban hành quyết định xử lý vi phạm hành chính.

Đại biểu này cho rằng, hiện pháp luật chưa có quy định thống nhất về khái niệm và tiêu chí xác định chứng cứ điện tử, do đó, cần sớm hoàn thiện quy định này ngay trong dự thảo Luật để đáp ứng yêu cầu xử lý vi phạm hành chính trong môi trường số.

Thực tiễn hiện nay, vấn đề pháp lý rõ ràng đối với chứng cứ điện tử đang được đặt ra không chỉ trong xử phạt vi phạm hành chính mà còn cả trong hoạt động tố tụng. “Chứng cứ điện tử là sản phẩm tất yếu của thời đại công nghệ số và đang trở thành nguồn chứng cứ quan trọng trong hoạt động tố tụng dân sự. Việt Nam đã có những bước khởi đầu khi ghi nhận dữ liệu điện tử là chứng cứ hợp pháp, tuy nhiên khuôn khổ pháp luật hiện hành còn nhiều khoảng trống và bất cập trước sự phát triển nhanh chóng của loại chứng cứ mới này. Do đó, hoàn thiện khung pháp lý về chứng cứ điện tử và cơ sở hạ tầng kỹ thuật vừa là yêu cầu cấp bách trước mắt, vừa là bước đi chiến lược lâu dài để hệ thống tư pháp Việt Nam hội nhập với chuẩn mực quốc tế", ông Lưu Quốc Trạng, Tòa án nhân dân khu vực 1 - Quảng Ngãi kiến nghị.

Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, bổ sung quy định cụ thể về trình tự, thủ tục xử lý vi phạm hành chính đối với tổ chức, cá nhân không hiện diện tại Việt Nam. Bởi lẽ, thực tiễn xử lý vi phạm trên môi trường điện tử cho thấy, nhiều hành vi vi phạm được thực hiện thông qua các nền tảng xuyên biên giới, trong khi cơ quan có thẩm quyền chủ yếu mới xử lý được các tổ chức, cá nhân đại diện hoặc được ủy quyền hoạt động tại Việt Nam. Đối với chủ thể trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm ở nước ngoài, hiện vẫn thiếu cơ chế pháp lý rõ ràng để xác minh, triệu tập và xử lý.

Theo Cục trưởng Pháp luật hình sự-hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thị Hạnh, Bộ Công an cần tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật bảo đảm thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và nâng cao tính khả thi khi tổ chức thực hiện trên cơ sở bám sát các chủ trương, định hướng của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và yêu cầu quản lý nhà nước trong tình hình mới.