Người lưu giữ hiện vật văn hóa Mường

Gần 40 năm qua, ông Bùi Thanh Bình đã sưu tầm và gìn giữ hơn 300 kỷ vật của người Mường và xây dựng thành một khu không gian văn hóa Mường, lấy tên là: “Bảo tàng Di sản văn hóa Mường”.

Ông Bùi Thanh Bình thử âm thanh của chiêng Mường.
Ông Bùi Thanh Bình thử âm thanh của chiêng Mường.

Với đam mê và tâm huyết, ở phường Thống Nhất, tỉnh Phú Thọ, ông Bình đã xây dựng nên không gian văn hóa Mường, có nhà Lang, cồng chiêng cổ, nông cụ, nhạc cụ… và cả những lớp học truyền dạy văn hóa Mường cho thế hệ trẻ.

Bắt đầu từ đam mê…

Thời trẻ, ông Bình làm hướng dẫn viên cho Công ty Du lịch Hòa Bình. Qua một thời gian ông nhận thấy các hiện vật của người Mường thế hệ cha ông đang dần bị mai một. Từ đó, ông bắt đầu có ý thức sưu tầm để lưu giữ cho con cháu đời sau.

Mỗi lần nghe thấy có ai đó có hiện vật của người Mường là ông lại tìm cách vận động, thuyết phục để mua sưu tầm, từ bát, đĩa gốm, nồi niêu, xoong chảo cho đến những chiếc cày, bừa,…

Cứ miệt mài như vậy suốt nhiều năm trời cho đến năm 2014, sau nhiều năm ấp ủ, ông Bình đã xây dựng bảo tàng tư nhân để trưng bày Di sản Văn hóa Mường, được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hòa Bình (cũ) đồng ý và ra quyết định cấp phép hoạt động. Đây là một trong những bảo tàng tư nhân đầu tiên ở khu vực Tây Bắc.

Bảo tàng được xây dựng như một làng Mường thu nhỏ, gồm sáu ngôi nhà sàn cổ được phục dựng từ nhiều bản làng trong tỉnh. Trong đó, có bốn ngôi nhà tái hiện cấu trúc xã hội của người Mường cổ: Nhà Lang (tầng lớp quý tộc), nhà Ậu (người hầu cận), nhà Noóc (dân thường) và nhà Noóc Trọi (tầng lớp bần cùng xã hội). Mỗi nhà là một mảnh ghép, tái hiện rõ ràng những khác biệt về vị thế, vật dụng sinh hoạt và không gian thờ cúng.

Hai nhà còn lại được bố trí làm khu trưng bày chuyên đề, nơi gìn giữ các hiện vật đặc sắc theo từng mảng văn hóa: Nhạc cụ, trang phục, lễ hội, tín ngưỡng… Mọi thứ ở đây đều được ông Bình phục dựng theo nguyên mẫu của người Mường cổ.

Gian bếp ám khói trong nhà Noóc, ban thờ đặt chính giữa nhà Lang, chiếc ché đựng rượu cần nằm lặng lẽ bên góc cột gỗ già... Mỗi vật dụng ở đây đều có một đời sống riêng, có câu chuyện riêng, như thể vừa được mang từ một bản Mường nào đó về trước lúc khách đến.

Điều đặc biệt ở bảo tàng không chỉ nằm ở số lượng hiện vật, mặc dù nơi đây đang lưu giữ hơn 6.000 món đồ gốc, có niên đại trải dài từ thời tiền sử đến hiện đại; mà điều “níu chân” du khách đến xem nhiều lần chính là câu chuyện về “hồn cốt” của từng hiện vật.

Từ một chiếc trống đồng Heger II không chỉ là đồ cổ mà còn là âm vang của một xã hội Mường xưa, có tổ chức, có nghi lễ, có vị thế riêng trong dòng chảy lịch sử dân tộc. Hay một bộ váy áo dân tộc, một chiếc gùi mây, một chiếc túi…, tất cả đều gợi nên những chân thực về đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Mường.

Những bộ sưu tập ở đây được phân loại kỹ lưỡng, sắp xếp theo chủ đề: Từ nông cụ, ngư cụ, nhạc cụ, đồ đan lát, đến lễ hội, tín ngưỡng, trang phục truyền thống, nhưng cách bố trí không khô cứng theo kiểu viện bảo tàng thông thường; mỗi vật dụng đều có thuyết minh, xuất xứ, như một sự ghi nhớ của người làm bảo tàng đối với cộng đồng…

Đây là cách ông Bình bảo tồn di sản không như đồ trưng bày, mà như ký ức của từng gia đình Mường còn sót lại.

... Đến giữ gìn, lan tỏa

Trong không gian văn hóa Mường, ông Bình cho biết: Chiêng Mường Hòa Bình là một loại hình văn hóa độc đáo, chứa đựng những linh thiêng huyền diệu trong văn hóa dân gian và trong đời sống của người Mường.

Chiêng Mường được xem là báu vật, là hồn thiêng của dân tộc Mường. Chiêng Mường có mặt ở tất cả các gia đình người Mường, trong đời sống tinh thần, đời sống sinh hoạt hằng ngày từ hàng nghìn năm nay.

Hay là lịch Đoi cũng vậy, là bộ lịch cổ tri thức dân gian, người Mường đã quan sát sự vận động của mặt trăng, dựa vào đặc tính của trăng trong chu kỳ tháng, cũng như sự vận chuyển của sao Đoi để phân định thời gian, ngày, giờ, tuần, tháng, năm và chế định ra 12 thẻ tre, còn gọi là lịch Tre, mỗi thẻ tre là một tháng, trong đó có số ngày trong tháng, ghi theo lối khắc gạch những ngày tốt, xấu, ngày mưa, ngày gió, ngày cá, ngày thú, ngày đại cát hay ngày xích khẩu… để mọi người trông vào đó mà đi làm ăn, làm nhà mới, cưới vợ, gả chồng hay công to, việc lớn trong Mường.

Năm 2016, chiêng Mường Hòa Bình đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và lịch Đoi được công nhận vào năm 2022. Điểm nhấn chính trong bảo tàng là bộ sưu tập cồng chiêng cổ với hơn 100 chiếc đủ loại, đủ kích cỡ, có những chiếc đường kính tới 70 cm.

Không chỉ để trưng bày, nhiều chiếc chiêng còn được đánh lên trong các buổi trình diễn, lễ Mo, hay lớp học cồng chiêng ngay tại bảo tàng.

Và cũng tại bảo tàng, ông Bình mở lớp cồng chiêng, dạy cách đánh, cách cảm, cách hiểu. Hiện tại có nhiều học sinh, sinh viên, người Mường xa quê, thậm chí cả khách nước ngoài, ai cũng có thể học, đánh thử chiêng và tìm hiểu về từng loại lễ phục…

Chính từ những buổi học đó, nhiều hạt mầm văn hóa mới đã được phát triển. Có em trở thành người biểu diễn chiêng tại các sự kiện, có người tiếp tục sưu tầm hiện vật, có người về lại bản làng dạy trẻ em hát dân ca Mường.

Không dừng ở khu vực chung quanh địa phương, ông Bình còn mang văn hóa Mường đi xa. Năm 2015, ông cùng cộng sự đem lễ hội “Khuống mùa” và trích đoạn sử thi “Đẻ đất, đẻ nước” đến Băng Cốc (Thái Lan).

Đầu năm 2024, ông Bình huy động hai xe tải chở hàng trăm hiện vật vào địa đạo Củ Chi (Thành phố Hồ Chí Minh), rồi tiếp tục ra chùa Bái Đính (Ninh Bình) trình diễn văn hóa Mường giữa mùa lễ hội.

Mỗi chuyến đi là “một cuộc vận chuyển ký ức” và mỗi hiện vật được đặt xuống là một mảnh hồn Mường lại hiện ra, khiến cho người xa quê ấm lòng, người chưa từng biết Mường cũng bồi hồi.

Nhờ không gian mở, cách trưng bày sống động và triết lý phục vụ cộng đồng, mỗi năm bảo tàng đón từ 5.000 đến 7.000 lượt khách, trong đó thu hút số lượng lớn là học sinh, sinh viên, người nghiên cứu và đông đảo khách du lịch quốc tế.

Đáng chú ý, bảo tàng đón khách hoàn toàn miễn phí. Ông Bình cho biết: “Tôi mở nơi này để đồng bào Mường có chỗ đến, chỗ nhớ, người lạ đến để tìm hiểu, nghiên cứu. Tôi chỉ là người được trao gửi trọng trách giữ gìn”.

Bảo tàng cũng gắn kết với cộng đồng bằng những trải nghiệm thực tế: Khách có thể giã gạo, dệt vải, nấu cơm lam, nghe chiêng và học hát dân ca… Ngay cả những món ăn phục vụ trong khuôn viên bảo tàng cũng do bà con Mường tại chỗ thực hiện.

Bằng cách ấy, bảo tàng không chỉ lưu giữ hồn cốt văn hóa Mường, mà còn góp phần tạo sinh kế bền vững cho chính cộng đồng bản địa. Bảo tàng Di sản văn hóa Mường không chỉ là nơi trưng bày các hiện vật mà đó còn là: “Một cuộc níu giữ văn hóa” từ thời cha ông với các thế hệ người Mường về sau, nhất là thế hệ trẻ.

Có thể bạn quan tâm

Cựu chiến binh Lưu Công Ruyên (bên trái) nỗ lực vươn lên tạo dựng mô hình phát triển kinh tế cho gia đình và duy trì việc làm thường xuyên lao động là con em hội viên cựu chiến binh, nhân dân địa phương.

Lan tỏa tinh thần Bộ đội Cụ Hồ

Vượt lên khó khăn của tuổi tác, khí hậu khắc nghiệt của địa phương, bằng tinh thần, ý chí người lính từng được rèn luyện trong quân ngũ, nhiều cựu chiến binh ở tỉnh Điện Biên đã nỗ lực vươn lên tạo dựng kinh tế cho gia đình.

Nghệ nhân dân gian truyền dạy hát Then cho trẻ nhỏ tại xã Văn Lang.

Phát triển văn hóa ở Thái Nguyên

Cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, thời gian qua, tỉnh Thái Nguyên đã đẩy mạnh xây dựng, định hình, phát triển những trụ cột gồm văn hóa trà, bảo tồn di sản và du lịch, đặt mục tiêu sớm trở thành trung tâm văn hóa đặc sắc vùng Việt Bắc.

Mô hình nuôi lợn thương phẩm của gia đình anh Bùi Văn Tứ, ở bản Ná Đon, xã Pu Sam Cáp từ nguồn vốn vay của Ngân hàng Chính sách xã hội.

Hiệu quả từ nguồn vốn tín dụng chính sách

Những năm qua, Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lai Châu đã triển khai hiệu quả các chương trình tín dụng ưu đãi, đưa nguồn vốn đến đúng đối tượng thụ hưởng, góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân.

Trường phổ thông dân tộc nội trú tiểu học và trung học cơ sở Pha Long đang dần hoàn thiện, sẵn sàng đón học sinh trong năm học mới.

Ngôi trường mơ ước trên biên giới Lào Cai

Sau cơn mưa rào, sáng sớm, bầu trời biên giới Pha Long (Lào Cai) vẫn chìm trong sương mù. Thế nhưng, trên công trường xây dựng Trường phổ thông dân tộc nội trú tiểu học và trung học cơ sở Pha Long, tiếng máy lu, máy xúc đã rền vang.

Giải đua sup trên sông Bằng được Ủy ban nhân dân phường Thục Phán tổ chức hằng năm nhằm quảng bá điểm đến, thu hút du khách đến Cao Bằng.

Đổi mới cách làm du lịch ở Cao Bằng

Với mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, thời gian qua, phường Thục Phán (Cao Bằng) từng bước đổi mới tư duy làm du lịch theo hướng tổ chức các sự kiện quy mô lớn, chuyên nghiệp, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, qua đó tạo sức hút đối với du khách trong và ngoài nước.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Trần Duy Đông kiểm tra việc giải phóng mặt bằng dự án Khu công nghiệp Đoan Hùng.

Tích cực đồng hành cùng doanh nghiệp

Tỉnh Phú Thọ coi việc đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là việc giải quyết đến cùng kiến nghị của nhà đầu tư là giải pháp hết sức quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 11% năm 2026.

Người dân Pà Cò thu hoạch chè shan tuyết cổ thụ.

Đưa cây chè cổ vào phát triển du lịch

Ở độ cao khoảng 1.200m so với mặt nước biển, xã Pà Cò (tỉnh Phú Thọ) có khí hậu mát mẻ quanh năm, phù hợp phát triển du lịch nghỉ dưỡng và trải nghiệm. Nơi đây có khoảng 1.400 cây chè shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi được người dân và chính quyền xã gìn giữ như “báu vật” để gắn với phát triển du lịch.

Cán bộ Đội sửa chữa Hotline Công ty Điện lực Tuyên Quang ứng dụng công nghệ sửa chữa không cần cắt điện trên lưới điện 22 kV.

Giữ dòng điện thông suốt bằng công nghệ số

Trước yêu cầu bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, Công ty Điện lực Tuyên Quang đang đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng nhiều công nghệ hiện đại trong quản lý, vận hành, từng bước nâng cao độ tin cậy của hệ thống điện và giảm thời gian mất điện cho khách hàng.

Các khối nhà học mới của Trường phổ thông vùng cao Việt Bắc sẽ được hoàn thiện, đưa vào sử dụng từ đầu năm học mới 2026-2027.

Hoàn thiện, nâng cấp Trường phổ thông vùng cao Việt Bắc đón năm học mới

Trường phổ thông vùng cao Việt Bắc - nơi nuôi, dạy học sinh hệ trung học phổ thông và dự bị đại học con em đồng bào dân tộc thiểu số (từ tỉnh Quảng Trị trở ra miền bắc) đang được đầu tư nâng cấp toàn diện. Thầy và trò nhà trường đều háo hức chuẩn bị bước vào năm học mới trong ngôi trường khang trang, sạch đẹp.

Cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng Điện Biên chung sức vận chuyển vật liệu phục vụ thi công xây dựng Trường nội trú liên cấp Sín Thầu.

Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên hỗ trợ xây dựng, hoàn thiện các trường nội trú liên cấp

Cùng cấp ủy, chính quyền các xã biên giới đẩy nhanh tiến độ xây dựng, hoàn thiện các trường nội trú liên cấp đang được xây dựng trên địa bàn, từ cuối tháng 7/2026 có hàng trăm cán bộ, chiến sĩ các đồn biên phòng thuộc Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên đã không quản ngại mưa nắng nỗ lực góp sức xây trường.

Đồng chí Mùa A Vảng, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Điện Biên cùng các đồng chí lãnh đạo Mặt trận trao Bằng khen tặng các cá nhân có nhiều đóng góp trong Đề án xây dựng mô hình điểm khu dân cư biên giới đoàn kết, xanh-sạch-đẹp tại bản Tả Ló San.

Diện mạo mới ở Tả Ló San

Sáng 6/8, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Điện Biên tổ chức tổng kết thực hiện Đề án xây dựng mô hình điểm khu dân cư biên giới đoàn kết, xanh-sạch-đẹp tại bản Tả Ló San, xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên.

Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên thăm, kiểm tra việc thực hiện các quy trình lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Độc Lập.

Điện Biên quyết tâm hoàn thành khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang trước ngày 30/9

Đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ việc khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ trên địa bàn trước ngày 30/9/2026, những ngày này, mỗi cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên cùng các lực lượng lấy mẫu đều chung quyết tâm nỗ lực khắc phục mọi khó khăn thực hiện Chiến dịch.

Lãnh đạo Công ty Điện lực Lào Cai và xã Trấn Yên thống nhất phương án triển khai thực hiện các dự án điện trên địa bàn.

Lào Cai tạo đồng thuận đẩy nhanh tiến độ các công trình điện tại Trấn Yên

Nhằm đẩy nhanh tiến độ các công trình điện phục vụ đời sống nhân dân và hoạt động sản xuất trên địa bàn xã Trấn Yên (tỉnh Lào Cai), các cơ quan chức năng đã tăng cường tuyên truyền, vận động, tạo đồng thuận trong nhân dân. Qua đó nhiều khó khăn, vướng mắc đã được tháo gỡ, tạo điều kiện để các dự án sớm đi vào hoạt động.

Lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên kiểm tra hoạt động sản xuất tại nhà máy của Công ty cổ phần Kim loại màu Thái Nguyên-Vimico. (Ảnh: Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên)

Thái Nguyên tìm lộ trình cho chế biến sâu khoáng sản

Nhiều mỏ khoáng sản, nhà máy nhưng trừ vonfram thì mức độ chế biến sâu các loại khoáng sản khác ở Thái Nguyên chỉ ở mức trung bình so với thế giới. Việc đặt lộ trình chế biến sâu khoáng sản để gia tăng giá trị tối đa, tránh lãng phí tài nguyên đang được tỉnh Thái Nguyên quyết liệt triển khai.