Với lợi thế đứng đầu cả nước về diện tích, sản lượng chè, những năm qua, Thái Nguyên chú trọng định danh thương hiệu văn hóa trà, khẳng định vị thế, bản sắc riêng. Nhiều đoàn nghiên cứu được thành lập, khảo sát trên dãy Tam Đảo nhằm phát huy giá trị cây chè. Tại đây, các nhà khoa học đã phát hiện hơn 30 cây chè cổ thụ khoảng 300 năm tuổi trên Núi Bóng và quần thể chè cổ thụ trên núi thuộc địa phận xã La Bằng. Tại xã Đồng Phúc, đã nghiên cứu, xác định được quần thể hàng trăm cây chè Shan tuyết cổ và lập hồ sơ trình, được công nhận 12 cây di sản Việt Nam.
Từ những nghiên cứu bài bản song hành với đánh giá, giữ gìn chất lượng, đến nay, Thái Nguyên đã định danh được “ngũ đại danh trà”, phát huy thương hiệu, gồm các vùng chè: Tân Cương, La Bằng, Trại Cài, Khe Cốc và Bằng Phúc. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đồng Phúc Triệu Quang Hùng, vùng chè Shan tuyết cổ tại xã đã có hàng trăm năm và được nhiều người biết đến.
Đến nay, sản phẩm chè Tân Cương được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Để quảng bá, tỉnh đã đầu tư xây dựng Không gian văn hóa trà trên diện tích gần 27.000m² tại Tân Cương. Đồng thời, địa phương cũng tổ chức các Festival Trà quốc tế, qua đó xác lập nhiều kỷ lục ấn tượng, như: “Sản phẩm thuộc Top các đặc sản quà có giá trị của châu Á”, “Sản phẩm trà được nhiều người biết đến nhất”... Chỉ dẫn địa lý Tân Cương của tỉnh được Liên minh châu Âu công nhận và bảo hộ.
Năm 2026, Thái Nguyên định vị thương hiệu du lịch mới của tỉnh là “Hồ trên núi-Trà trong mây” với mục tiêu trở thành “thiên đường du lịch hồ trên núi” gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Chu Thu, thương hiệu này nhằm mở không gian du lịch hệ sinh thái hồ và chiều sâu văn hóa của xứ trà Thái Nguyên. Tỉnh tập trung phát triển các khu vực động lực, như: Hồ Núi Cốc, hồ Ba Bể gắn với sườn đông Tam Đảo; ưu tiên các sản phẩm du lịch nghỉ dưỡng cao cấp, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch nông nghiệp gắn với văn hóa trà. Với thương hiệu mới, 6 tháng đầu năm nay, du lịch Thái Nguyên đã đón hơn 5,2 triệu lượt khách, doanh thu đạt hơn 7.300 tỷ đồng, đạt hơn 65% kế hoạch. Từ phát triển phân tán, khai thác đơn lẻ, Thái Nguyên đã định hình một hệ sinh thái du lịch có bản sắc riêng.
Ở cấp xã, từ tháng 5/2026, toàn bộ 92 xã, phường của Thái Nguyên đã đồng loạt triển khai mô hình: Điểm thư viện và Trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng, Trung tâm chăm sóc sức khỏe cộng đồng và người cao tuổi. Các mô hình được xây dựng linh hoạt, tận dụng hiệu quả cơ sở vật chất sẵn có, như: Nhà văn hóa thôn, trụ sở cũ sau sáp nhập, trường học, trạm y tế... Đáng chú ý, vừa qua Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Nguyên đã hướng dẫn nghiệp vụ và luân chuyển 1.700 bản sách với 900 đầu sách tới các điểm thư viện, trường học...; hỗ trợ kết nối các phần mềm quản lý, giúp người dân dễ dàng tra cứu thông tin trên thư viện số.
Theo số liệu, hiện toàn tỉnh có 399 di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng, trong đó có 3 Di tích quốc gia đặc biệt, 67 di tích cấp quốc gia và 329 di tích cấp tỉnh; có 1 Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và 45 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hiện, địa phương đang tập trung đầu tư Khu liên hợp thể thao tỉnh quy mô hơn 118 ha; trong đó, sân vận động cấp tỉnh với sức chứa khoảng 22.000 chỗ ngồi đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. Các chỉ tiêu trong lĩnh vực văn hóa cơ bản đạt và vượt mục tiêu đề ra; tỷ lệ gia đình văn hóa đạt hơn 90%; tỷ lệ thôn, bản, tổ dân phố văn hóa đạt 90%; tỷ lệ người dân luyện tập thể dục thể thao thường xuyên đạt 33,2%; tuổi thọ trung bình của người dân được nâng lên...
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên Dương Văn Lượng, thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, tỉnh đặt mục tiêu xây dựng, phát triển văn hóa, con người Thái Nguyên toàn diện, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển. Cùng với đó, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản văn hóa; thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Hiện, tỉnh quyết định đầu tư hơn 1.500 tỷ đồng để triển khai Đề án phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Thái Nguyên giai đoạn 2026-2030; đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ hoàn thiện, nâng cao chất lượng hệ thống thiết chế văn hóa theo hướng đồng bộ, hiệu quả; bảo đảm 100% đơn vị hành chính cấp xã và lực lượng vũ trang có thiết chế văn hóa cơ bản đáp ứng nhu cầu sáng tạo, hưởng thụ văn hóa; bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn.
Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm văn hóa vùng phía bắc, tỉnh Thái Nguyên cần thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa như: Du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, phấn đấu đóng góp 7% GRDP; tiếp tục nâng tầm Festival Trà Thái Nguyên; xây dựng hồ sơ đề nghị Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh di sản. Đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo của tỉnh trở thành trụ cột phát triển bền vững, đóng góp 9% GRDP, hướng tới các lễ hội tầm quốc tế và thêm di sản được UNESCO công nhận.