Người dân khẩn trương dọn dẹp nhà cửa, gia cố những điểm có nguy cơ sạt lở, trong khi các tình nguyện viên chữ thập đỏ và lực lượng xung kích cơ sở rà soát khu vực xung yếu, kiểm tra điểm sơ tán, hướng dẫn người dân kỹ năng ứng phó lũ quét và sạt lở đất.
Những công việc ấy diễn ra lặng lẽ nhưng đã trở thành hoạt động thường xuyên tại nhiều địa bàn miền núi Sơn La, nơi hằng năm phải đối mặt với mưa lũ, lũ quét và sạt lở đất ngày càng diễn biến cực đoan dưới tác động của biến đổi khí hậu. Thay vì chỉ tập trung cứu trợ sau thiên tai, nhiều cơ sở đang từng bước xây dựng năng lực phòng ngừa ngay từ cơ sở, giúp người dân chủ động ứng phó trước khi thiên tai xảy ra. Đó cũng là mục tiêu mà Hội Chữ thập đỏ tỉnh kiên trì theo đuổi thông qua chương trình trọng điểm “Xây dựng cộng đồng an toàn-sẵn sàng trước thiên tai, thảm họa”. Chương trình không chỉ hướng tới hỗ trợ khẩn cấp khi có thiên tai mà còn tập trung trang bị kiến thức, kỹ năng và phương tiện để mỗi người dân, mỗi bản làng có thể tự bảo vệ mình, giảm thiệt hại và sớm ổn định cuộc sống sau thiên tai.
Điểm nổi bật của chương trình là chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang phòng ngừa. Thay vì chỉ huy động lực lượng cứu trợ sau khi thiên tai xảy ra, các cấp hội phối hợp chính quyền địa phương, Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự tỉnh và các ngành chức năng tổ chức đánh giá nguy cơ, xây dựng phương án ứng phó theo phương châm “4 tại chỗ”, đồng thời hình thành mạng lưới tình nguyện viên, đội xung kích tại các địa bàn có nguy cơ cao.
Một trong những hoạt động trọng tâm là triển khai dự án “Nâng cao năng lực ứng phó khẩn cấp cho Hội Chữ thập đỏ Việt Nam”. Tại các xã Hua Păng và Chiềng Hắc (huyện Mộc Châu cũ), các đội xung kích được tập huấn theo phương pháp CADRE với nhiều tình huống sát thực tế; đồng thời được trang bị máy phát điện, máy cưa, bộ đàm, radio, loa cầm tay, túi sơ cấp cứu, đèn pin, mũ bảo hộ và các thiết bị cần thiết phục vụ cứu hộ, cứu nạn.
Đi đôi với việc đầu tư trang thiết bị, Hội Chữ thập đỏ tỉnh phối hợp Văn phòng Thường trực Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự tỉnh tổ chức nhiều lớp tập huấn cho lực lượng xung kích tại các địa bàn thường xuyên xảy ra thiên tai; tham gia diễn tập phòng, chống thiên tai, cháy lớn trong khu dân cư; hướng dẫn xây dựng phương án sơ tán dân, cứu hộ, cứu nạn phù hợp điều kiện từng địa phương. Việc chuẩn bị đồng bộ về lực lượng, kỹ năng và phương tiện giúp nhiều địa bàn nâng cao khả năng xử lý tình huống ngay khi thiên tai mới phát sinh. Hiệu quả của mô hình được thể hiện rõ qua các đợt thiên tai lớn xảy ra trên địa bàn tỉnh.
Trong các đợt bão số 2 và số 3 năm 2024, Hội Chữ thập đỏ tỉnh đã huy động nguồn lực từ Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam cùng các doanh nghiệp, tổ chức và nhà hảo tâm để triển khai 33 đợt cứu trợ khẩn cấp tại 34 xã thuộc chín huyện, thành phố cũ, hỗ trợ 4.190 lượt người dân bị ảnh hưởng. Đến năm 2025, khi bão số 9 và số 10 tiếp tục gây thiệt hại tại nhiều địa phương, Hội Chữ thập đỏ tham gia Sở Chỉ huy phía trước của Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự tỉnh, phối hợp triển khai các hoạt động cứu trợ cho 2.259 lượt người dân. Không chỉ cung cấp nhu yếu phẩm, nước sạch và hỗ trợ tiền mặt, Hội còn triển khai các mô hình phục hồi sinh kế thông qua trao 83 cặp dê giống cho các hộ bị thiệt hại nặng tại các xã Nậm Giôn, Chiềng Công, Hồng Ngài và Sốp Cộp, giúp người dân từng bước ổn định cuộc sống sau thiên tai. Chị Quàng Thị Nga, bản Phiêng Nghè, phường Chiềng An cho biết, trong đợt mưa lũ năm trước, nước ngập nhiều ngày khiến việc đi lại của người dân phải thực hiện bằng bè tre, cuộc sống gặp rất nhiều khó khăn. Nhờ hỗ trợ kịp thời của Hội Chữ thập đỏ cùng các tổ chức, cá nhân đã giúp nhiều hộ dân có thêm lương thực, nhu yếu phẩm để vượt qua giai đoạn khó khăn và sớm ổn định sinh hoạt.
Theo thống kê, trong nhiệm kỳ 2022-2026, tổng giá trị các hoạt động phòng ngừa, ứng phó thiên tai và cứu trợ khẩn cấp của các cấp hội trên địa bàn Sơn La đạt gần 70 tỷ đồng, hỗ trợ hơn 81 nghìn lượt người, tăng gần 49% so với nhiệm kỳ trước. Những con số này phản ánh hiệu quả của việc đầu tư cho công tác phòng ngừa, đồng thời khẳng định vai trò của mạng lưới tình nguyện viên, lực lượng xung kích và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành.
Bà Cầm Thị Chuyên, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ tỉnh Sơn La, cho biết: Điểm cốt lõi của chương trình “Xây dựng cộng đồng an toàn-sẵn sàng trước thiên tai, thảm họa” là giúp người dân trở thành lực lượng đầu tiên có khả năng tự bảo vệ mình. Khi mỗi hộ gia đình được trang bị kiến thức, mỗi bản có đội xung kích được huấn luyện và mỗi địa phương xây dựng phương án ứng phó phù hợp thì thiệt hại do thiên tai sẽ giảm đáng kể. “Một trong những yếu tố quyết định thành công của chương trình là sự phối hợp đồng bộ giữa Hội Chữ thập đỏ với chính quyền địa phương, lực lượng vũ trang, ngành y tế, giáo dục và các tổ chức xã hội. Cơ chế phối hợp này giúp huy động nguồn lực nhanh chóng, tổ chức cứu trợ đúng đối tượng, kịp thời và công khai, minh bạch”, bà Chuyên nhấn mạnh.
Thực tiễn tại Sơn La cho thấy, giảm nhẹ rủi ro thiên tai không chỉ phụ thuộc vào các lực lượng chuyên trách mà cần bắt đầu từ từng hộ gia đình, từng xã, bản. Khi cộng đồng được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và điều kiện để chủ động phòng ngừa, ứng phó, mỗi người dân sẽ trở thành một “mắt xích” quan trọng trong hệ thống phòng thủ dân sự. Đây cũng là nền tảng để xây dựng cộng đồng an toàn, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững ở khu vực miền núi.
