Lễ hội đền Vua Mai là lễ hội truyền thống văn hóa tâm linh được tổ chức hằng năm vào dịp tháng Giêng (âm lịch). Đây là dịp để tưởng nhớ công đức Vua Mai Thúc Loan cùng các tướng lĩnh của ngài; khơi dậy lòng tự hào, tự tôn dân tộc trong các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.
Lễ hội diễn ra tại 2 địa điểm: Lăng mộ Vua Mai và Đền thờ Vua Mai thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Đền thờ Vua Mai Hắc Đế; trong đó, phần hội tập trung tại Khu Lăng mộ.
Ngoài các nghi thức, nghi lễ như: lễ khai quang, lễ yết cáo, lễ rước nước, lễ rước thần, lễ đại tế, thì nhân dân và du khách còn được hòa mình vào nhiều hoạt động văn hóa thể thao sôi nổi, đặc sắc, như: múa lân-rồng, đua thuyền, đấu vật, đánh cờ, chọi gà, đu tiên, đu quay, đẩy gậy, thi làm cỗ xôi gà, thi đấu bóng chuyền... Trong đó, vật cổ truyền được xem là điểm nhấn quan trọng của lễ hội.
Theo sử sách, hằng năm, vào mùa xuân, Vua Mai cho các vùng tổ chức thi vật, chọn những đô vật khỏe mạnh, bổ sung vào đội quân tiên phong. Đấu vật từ đó trở thành một tập quán trong các kỳ hội làng, thể hiện tinh thần thượng võ của người dân xứ Nghệ.
Mai Thúc Loan - vị Anh hùng dân tộc và là người có công khởi xướng, lãnh đạo nhân dân đứng lên chống lại ách đô hộ của nhà Đường. Năm 713, Mai Thúc Loan phất cờ khởi nghĩa ở Hoan Châu.
Để hiệu triệu nhân dân, Mai Thúc Loan đã lên ngôi vua (xưng là Mai Hắc Đế), đóng đô ở Vạn An.
Từ Hoan Châu, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng lan rộng ra nhiều nơi, nghĩa quân đã chiếm được thành Tống Bình, giải phóng một vùng rộng lớn và giữ được nền độc lập trong 10 năm (713-722).
Năm 722, trong cuộc chiến bảo vệ Kinh đô Vạn An, Vua Mai đã anh dũng hy sinh dưới chân núi Đụn. Sau khi Vua băng hà, con trai thứ ba là Mai Thúc Huy (tức Mai Thiếu Đế) lên kế vị và tiếp tục lãnh đạo cuộc khởi nghĩa. Tuy nhiên, sau đó không lâu, cuộc khởi nghĩa đã bị nhà Đường đàn áp dã man.
Sau này, để tưởng nhớ công lao của Vua Mai, nhân dân đã xây lăng mộ và lập miếu thờ. Các triều đại phong kiến đều có sắc phong truy tôn mỹ hiệu cho Mai Hắc Đế và liệt vào hàng quốc tế.
