Năm 2025, tình hình thời tiết cực đoan và mưa, lũ kéo dài ảnh hưởng trực tiếp và gây thiệt hại nặng nề tới kết cấu hạ tầng đường sắt, hoạt động sản xuất kinh doanh của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam như các cơn bão số 5, 10, 11, 12, 13 và mưa lũ lớn sau bão tại khu vực Nam Trung Bộ tháng 11 vừa qua.
Điển hình, đêm ngày 26/9 các tỉnh miền núi phía bắc, Bắc Trung Bộ đến Đà Nẵng chịu ảnh hưởng của bão số 9, số 10 và hoàn lưu bão gây mưa to kéo dài nhiều giờ tại tuyến đường sắt Yên Viên - Lào Cai, các ga Yên Bái, ga Văn Phú nước ngập đỉnh ray, lầu thông tin Yên Bái ngập trên 1m, nhiều đoạn sạt taluy dương đất lấp mặt ray...Ngày 9/10, do ảnh hưởng của bão số 11, hoàn lưu bão và mưa, lũ sau bão gây ngập úng nhiều nhà cửa tại khu vực xã Trung Giã (thành phố Hà Nội), nước lũ cuốn trôi toàn bộ nền đường sắt, uy hiếp an toàn chạy tàu tại Km16+700 – Km18+250 khu gian Đa Phúc – Trung Giã, tuyến đường sắt Đông Anh - Quán Triều. Ngày 16/11, do ảnh hưởng của mưa lớn kéo dài tuyến đường sắt Hà Nội – TP Hồ Chí Minh (từ Diêu Trì đến Nha Trang), tuyến đường sắt Diêu Trì – Quy Nhơn, tuyến đường sắt Đà Lạt – Trại Mát bị hư hỏng, thiệt hại nặng nề…
Đường sắt quốc gia trong khu vực bị tê liệt hoàn toàn làm thiệt hại lớn đến kết cấu hạ tầng, tài sản và kinh doanh vận tải. Đặc biệt, nhiều vị trí bị hư hỏng trôi toàn bộ nền đường, trôi nền đá, biến dạng kiến trúc tầng trên phải phong toả khu gian để tổ chức sửa chữa khẩn cấp và chuyển tải hành khách. Thiệt hại về vận tải của ngành đường sắt do bão lũ từ đầu năm đến nay ước tính khoảng 186,9 tỷ đồng. Tổng kinh phí sửa chữa lên tới hơn 585 tỷ đồng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, thời tiết cực đoan, khó lường, tác động trực tiếp tới kết cấu hạ tầng đường sắt và hoạt động vận tải đường sắt, việc nâng cao hiệu quả công tác phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, ứng phó sự cố và cứu nạn là đòi hỏi cấp thiết với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam. Ngày 5/12/2025, Bộ Xây dựng đã có Quyết định số 2242/QĐ-BXD công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai để khắc phục hư hỏng kết cấu hạ tầng giao thông trên tuyến đường sắt Hà Nội - TP Hồ Chí Minh.
Với tinh thần chủ động, quyết liệt và sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trong và ngoài ngành, công tác cứu chữa khắc phục hậu quả mưa, bão được triển khai đồng bộ. Phương án, kế hoạch phòng chống tuân thủ nghiêm túc phương châm 4 tại chỗ: Chỉ huy tại chỗ; lực lượng tại chỗ; vật tư, phương tiện và kinh phí tại chỗ; hậu cần tại chỗ; chủ động tổ chức kiểm tra và gia cố các công trình xung yếu. Các công ty cổ phần đường sắt, Thông tin tín hiệu đường sắt thực hiện nghiêm túc chế độ tuần tra, chốt gác tại các khu vực trọng điểm và công trình xung yếu, kịp thời phát hiện các hư hỏng do mưa bão.
Các công ty cổ phần vận tải đường sắt cùng với các chi nhánh khai thác đường sắt đã làm tốt công tác thông tin cho hành khách tại ga và trên các đoàn tàu về hành trình chạy tàu tại các ga khi có sự điều chỉnh; tổ chức chuyển tải hành khách kịp thời, hiệu quả. Trung tâm điều hành vận tải phối hợp các đơn vị liên quan, điều chỉnh biểu đồ chạy tàu hợp lý, dừng tàu tại những ga có đủ điều kiện để phục vụ hành khách được tốt hơn. Ban quản lý kết cấu hạ tầng đường sắt cùng các Ban chuyên môn kịp thời tham mưu, đề xuất phương án và chỉ đạo các đơn vị thực hiện cứu chữa đạt yêu cầu, bảo đảm an toàn chạy tàu, trả đường để công tác vận tải đường sắt được thông suốt.
Để chủ động ứng phó, khắc phục sự cố do bão lũ, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam triển khai nghiêm túc các Công điện của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng; ban hành các Công điện khẩn gửi các đơn vị tập trung ứng phó với bão và hoàn lưu bão. Lãnh đạo Tổng công ty khẩn trương có mặt tại hiện trường chỉ đạo, thành lập Ban chỉ huy tại chỗ nỗ lực cứu chữa, khắc phục sự cố, bảo đảm thông đường sớm nhất.
Điển hình, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã huy động hơn 300 cán bộ, công nhân viên cùng nhiều máy móc, thiết bị thi công xuyên ngày đêm để khắc phục sự cố trôi nền đường nghiêm trọng tại Km1136+850, khu gian Vân Canh - Phước Lãnh, tuyến đường sắt Hà Nội - TP Hồ Chí Minh ngày 6/11 do ảnh hưởng của cơn bão số 13, và thông đường chỉ sau 4 ngày đêm. Đây là tiến độ khôi phục sự cố bão lũ nhanh nhất từ trước tới nay của Tổng công ty.
Tuy nhiên, một số bất cập còn tồn tại là khi xảy ra sự cố, một số đơn vị liên quan của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam còn lúng túng trong điều hành, thực hiện phương châm “4 tại chỗ” “3 sẵn sàng” chưa tốt; công tác chuẩn bị vật tư dự phòng chưa cụ thể về vị trí, số lượng dẫn đến bị động, chậm khắc phục; thiếu phương tiện vận chuyển bằng đường sắt của các công ty, các toa xe chuyên dùng chở đá dẫn đến khối lượng chuyên chở vật tư, đá chưa đáp ứng kịp thời; nhân lực, máy thiết bị phục vụ cứu chữa còn phải điều động từ xa, tìm thuê máy thiết bị dẫn đến bị động, không đáp ứng được tiến độ.
Phát biểu tại Hội nghị, Chủ tịch Hội đồng Thành viên Tổng công ty Đường sắt Việt Nam Đặng Sỹ Mạnh nhấn mạnh năm 2026, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam xây dựng mô hình ứng phó theo phương châm: "Chuẩn bị đầy đủ - Ứng phó kiên cường - Khắc phục khẩn trương - Chạy tàu hiệu quả". Các giải pháp tập trung triển khai là chủ động kiểm tra rà soát các vị trí xung yếu; chủ động về nhân lực sẵn sàng ứng phó 24/7; bố trí vật lực tại chỗ, phân tán hợp lý và sẵn sàng sử dụng ngay khi có sự cố; xây dựng quy chế điều hành, ứng phó bão lũ thống nhất từ Tổng công ty đến các đơn vị trong ngành và phân công nhiệm vụ rõ ràng trách nhiệm; ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số để nâng cao khả năng dự báo, cảnh báo, điều hành và khắc phục hậu quả bão lũ. Trong hoàn cảnh khó khăn, lực lượng cứu chữa thể hiện bản lĩnh tổ chức ứng cứu hiệu quả, bảo đảm an toàn cho hành khách là trên hết, khẩn trương khắc phục sự cố nhanh chóng, chính xác và an toàn để sớm khôi phục hoạt động vận tải.
Để công tác phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai; ứng phó sự cố và cứu nạn, khôi phục giao thông vận tải đường sắt trong thời gian sớm nhất, hạn chế thiệt hại, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ để điều chỉnh mức phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt quy định tại Thông tư số 295/2016/TT-BTC xuống còn 2%, áp dụng cho giai đoạn năm 2026-2030, nhằm giảm bớt khó khăn tài chính cho Tổng công ty; ưu tiên bố trí kinh phí để thực hiện ngay các công trình khẩn cấp khắc phục hư hỏng kết cấu hạ tầng giao thông đường sắt trên tuyến đường sắt Hà Nội - TP Hồ Chí Minh qua miền trung…
