Ngành điều trước thách thức giữ vững "ngôi đầu bảng"

Nhiều năm qua, Việt Nam luôn giữ vị trí số 1 thế giới về lượng điều xuất khẩu. Tuy nhiên, hiện nay, Campuchia và nhiều quốc gia ở châu Phi đẩy mạnh sản xuất điều thô và chế biến sâu điều nhân khiến ngành điều Việt Nam phải đối mặt sự cạnh tranh khốc liệt. Xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, giảm phụ thuộc vào nguồn điều nhập khẩu; chuyển đổi mạnh mẽ sang chế biến sâu, đa dạng sản phẩm đáp ứng nhu cầu và thị hiếu người tiêu dùng là yêu cầu "sống còn" để ngành điều giữ vững vị thế và làm chủ thị trường.
Sơ chế hạt điều trước khi đưa vào kho bảo quản tại Công ty cổ phần Hà Mỵ, xã Tân Lập, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước.
Sơ chế hạt điều trước khi đưa vào kho bảo quản tại Công ty cổ phần Hà Mỵ, xã Tân Lập, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước.

Bài 1: Lao đao "công xưởng" chế biến điều

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), Việt Nam hiện đang là "công xưởng" gia công, chế biến điều thô lớn nhất thế giới, xuất khẩu sang các thị trường chính như Mỹ, châu Âu, Trung Quốc... Tuy nhiên, khoảng 90% nguồn nguyên liệu chế biến lại đến từ nhập khẩu. Đây chính là lực cản lớn cho sự phát triển bền vững của ngành chế biến và xuất khẩu điều nhân, nhất là trong bối cảnh thị trường nhiều biến động như hiện nay.

Việt Nam hiện chiếm gần 80% lượng điều nhân xuất khẩu của thế giới; lượng điều thô được chế biến bởi các nhà máy điều Việt Nam chiếm 60% sản lượng điều thô toàn cầu. Năm 2023, xuất khẩu điều cả nước đạt hơn 644.000 tấn, kim ngạch hơn 3,64 tỷ USD, tăng 24% về lượng và tăng 18% về kim ngạch so với năm 2022.

"Thủ phủ" điều gặp khó

"Thủ phủ" điều Bình Phước là nơi sản xuất, kinh doanh điều sôi động nhất cả nước với 2.793 cơ sở chế biến, doanh nghiệp vừa và nhỏ, siêu nhỏ, tổ hợp sản xuất với hơn 500 hội viên tham gia hoạt động. Đây được xem như trung tâm chế biến điều số một của thế giới, với công suất chế biến hạt điều 500.000 tấn/năm. Tỉnh Bình Phước cũng là địa phương đầu tiên được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm hạt điều vào tháng 3/2018.

Khoảng hơn một tháng trước, giá hạt điều nguyên liệu thô tăng mạnh, các doanh nghiệp ngành điều bất ngờ trước sự biến động của thị trường. Có thâm niên gần 20 năm sản xuất, kinh doanh chế biến điều nhân, điều rang muối nhưng gần đây, cơ sở chế biến hạt điều Kim Yến (thị xã Phước Long) khá lúng túng vì giá điều tăng đột biến từng ngày. Chị Phùng Thị Kim Yến, đại diện cơ sở chế biến cho biết: Trong mùa điều, người dân thu hoạch, giá bán ra chỉ 25.000 đồng/kg nhưng vào giữa tháng 6/2024, giá hạt điều nguyên liệu thô của Việt Nam đã lên đến khoảng 40.000 đồng/kg, còn giá điều thô nhập khẩu thì tăng "chóng mặt" hơn nữa. Mặc dù nhu cầu về nguyên liệu điều trên thị trường rất lớn và giá điều ở mức cao nhưng nguồn cung cũng rất hiếm khiến các doanh nghiệp chế biến điều rơi vào tình trạng thấp thỏm đứng ngồi không yên.

Việt Nam hiện chiếm gần 80% lượng điều nhân xuất khẩu của thế giới; lượng điều thô được chế biến bởi các nhà máy điều Việt Nam chiếm 60% sản lượng điều thô toàn cầu. Năm 2023, xuất khẩu điều cả nước đạt hơn 644.000 tấn, kim ngạch hơn 3,64 tỷ USD, tăng 24% về lượng và tăng 18% về kim ngạch so với năm 2022.

Theo ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch Thường trực Vinacas, nguồn cung điều thô trong nước hiện chỉ bảo đảm 10-12% nhu cầu chế biến xuất khẩu của doanh nghiệp, cho nên lượng nhập khẩu lên tới 88%-90%. Tuy nhiên, vào cao điểm tháng 5, tháng 6/2024, nguồn điều thô nhập khẩu về cũng không được giao đúng theo hợp đồng hoặc mức giá tăng cao gấp nhiều lần đẩy doanh nghiệp nhập khẩu điều thô trong nước gặp khó, nguy cơ thua lỗ nặng. Có thời điểm doanh nghiệp xuất khẩu tại Tây Phi đã đẩy giá điều thô tăng hơn 40-50% so với tháng 2 và tháng 3/2024, lên 1.500-1.700 USD/tấn.

Về nguyên nhân của tình trạng này, ông Bạch Khánh Nhựt cho biết: Cây điều chịu hạn rất tốt nhưng năm nay, hiện tượng thời tiết El Nino đặc biệt hơn cho nên ảnh hưởng nặng nề đến sản lượng điều ở tất cả quốc gia trên thế giới. Tại Việt Nam, theo thông tin từ các doanh nghiệp thì sản lượng điều năm 2024 giảm khoảng 20%. Tại Bờ Biển Ngà - quốc gia cung ứng điều thô lớn cho Việt Nam - sản lượng điều giảm từ 20-25%. Chính vì vậy đến tháng 5/2024, Bờ Biển Ngà lần đầu ban hành lệnh cấm xuất khẩu điều thô nhằm bảo đảm đủ nguồn cung cho các doanh nghiệp chế biến trong nước. Đến ngày 10/6/2024, Bờ Biển Ngà mới có lệnh cho tiếp tục xuất khẩu bình thường trở lại, cho nên trong vòng 1 tháng, giá điều thô tăng cao bất thường. Điều này đẩy doanh nghiệp xuất khẩu điều nhân của Việt Nam vào thế bí. Cụ thể, dù không nhập được điều thô để chế biến nhưng hợp đồng với đối tác đã ký, cho nên các nhà mua điều nhân đều thúc ép doanh nghiệp Việt Nam phải giao hàng bằng mọi giá với đúng giá trị hợp đồng.

"Theo thống kê, vào thời điểm đó, 1 container điều nhân xuất khẩu của doanh nghiệp phải chịu lỗ từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng. Với một doanh nghiệp lớn thì mỗi tháng xuất khoảng 10 container, có khi lên tới 30-40 container. Do đó, nhiều doanh nghiệp không dám tính đến con số thua lỗ, cố gắng hết sức để đàm phán với người mua chờ khi giá xuống sẽ giao hàng. Tuy nhiên điều này khó thực hiện được vì đối tác khi mua hàng của Việt Nam thì đồng thời cũng ký hợp đồng với hệ thống siêu thị cho nên họ cũng không thể đánh mất uy tín, thương hiệu cũng như không chấp nhận bị phía siêu thị phạt vì sai hợp đồng. Chính vì vậy, chưa khi nào doanh nghiệp chế biến xuất khẩu điều của Việt Nam phải "chịu trận" khốc liệt như thời gian qua", ông Nhựt cho biết thêm.

"Nút thắt" nguồn nguyên liệu

Phó Cục trưởng Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) Nguyễn Quốc Mạnh cho biết: Từ năm 2008 đến 2013, năng suất điều của nước ta luôn duy trì ở mức thấp dưới 10 tấn/ha. Kể từ năm 2014, nhờ chương trình thâm canh vườn điều, năng suất điều đã được cải thiện và đạt 12 tạ/ha. Đến năm 2016 và 2017, năng suất điều bị giảm do tác động mạnh của hạn hán, mưa trái mùa và dịch bệnh. Năng suất điều năm 2023 đạt 12,2 tạ/ha, tăng 1 tạ/ha so với năm 2022 và giảm 1,3 tạ/ha so với năm 2021. Tính cả giai đoạn nêu trên, năng suất điều Việt Nam tăng 5,7%/năm, đạt năng suất bình quân 12,5 tạ/ha, vẫn thấp so với mục tiêu đề ra là 15-20 tạ/ha. Trong giai đoạn 2000-2020, sản lượng điều thô Việt Nam tăng trưởng trung bình 8,1%/năm, sản lượng điều đạt cao nhất niên vụ 2021-2022 với 399,3 nghìn tấn.

Ngoài việc phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài do sản lượng điều thô trong nước ít, thì hoạt động chế biến điều của Việt Nam còn đang đứng trước nguy cơ lớn khi nguồn cung nhập khẩu đang dần thu hẹp. Thông tin từ Vinacas cho thấy, hiện các quốc gia sản xuất điều lớn trên thế giới như Bờ Biển Ngà, Campuchia đều đang có chiến lược đầu tư cho chế biến, hạn chế xuất khẩu thô để nâng cao giá trị gia tăng. Trong khi đó, việc tăng sản lượng điều thô trong nước cũng đang đứng trước muôn vàn thách thức.

Thực tế, diện tích điều đang bị thu hẹp bởi nông dân chuyển sang các cây trồng khác như cà-phê, tiêu...; những vườn điều đang sản xuất thì chủ yếu đã nhiều năm tuổi, cây đã lão hóa cho nên năng suất, sản lượng giảm. Mặc dù Cục Trồng trọt đã chủ trì, phối hợp Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cây điều xây dựng quy trình tái canh điều thích ứng biến đổi khí hậu, phân loại vườn điều, xây dựng kế hoạch và bước đi để có hướng cải tạo phù hợp nhưng hiệu quả vẫn chưa rõ rệt.

Hiện nay chưa có nhiều giống điều được chọn tạo và đưa ra sản xuất. Đối với giống mới đã đưa vào sản xuất thì các địa phương cũng chưa có chính sách hỗ trợ tái canh cho nên người dân không dám làm vì thời gian tái canh sẽ không cho thu hoạch, nông dân gặp khó để lo các chi phí cuộc sống do không có nguồn thu. Việc thực hiện tái canh cuốn chiếu phù hợp khả năng của từng hộ, từng vùng để không ảnh hưởng đến đời sống và tổng sản lượng điều cũng chưa được triển khai rộng và hiệu quả.

Chính vì những lý do đó mà việc tự chủ nguồn điều thô phục vụ chế biến xuất khẩu điều nhân của nước ta hiện vô cùng khó khăn. Trước mắt, trong quý III và quý IV/2024, dự báo ngành điều sẽ gặp trở ngại lớn vì tiếp tục thiếu nguyên liệu, thậm chí tình trạng này có thể kéo dài sang quý I/2025.

(Còn nữa)

Diện tích cây điều cả nước năm 2023 đạt 300.000 ha, giảm hơn 22.000 ha so với năm 2022, trong đó, diện tích cho thu hoạch hơn 285.000 ha, chiếm 95,1% tổng diện tích. Diện tích trồng điều tập trung tại các tỉnh vùng Đông Nam Bộ là 186.100 ha, chiếm 62,0% diện tích cả nước, tiếp theo là vùng Tây Nguyên với diện tích 85.100 ha chiếm 28,4% diện tích cả nước. Năm 2023, sản lượng điều cả nước đạt 347,6 nghìn tấn; trong khi lượng điều thô nhập khẩu của Việt Nam năm 2023 là khoảng 2,8 triệu tấn, chủ yếu nhập từ châu Phi và Campuchia.

(Nguồn: Tổng cục Thống kê)

Có thể bạn quan tâm

Dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành đã hoàn thành giai đoạn 1.

Phấn đấu vận hành đồng bộ Cảng hàng không quốc tế Long Thành trong năm 2026

Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà vừa có ý kiến chỉ đạo yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và đơn vị liên quan tập trung cao độ mọi nguồn lực, khẩn trương triển khai các hạng mục trọng điểm, bảo đảm tiến độ dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1, hướng tới mục tiêu đưa công trình vận hành đồng bộ trong năm 2026.

Nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ, làng nghề truyền thống phục vụ Tết được giới thiệu tại Triển lãm.

Triển lãm hàng thủ công mỹ nghệ phục vụ Tết Nguyên đán

Tối 28/1, tại Điểm du lịch Làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu (xã Ứng Thiên, Hà Nội), Sở Công thương Hà Nội phối hợp Ủy ban nhân dân xã Ứng Thiên khai mạc Triển lãm các sản phẩm, mẫu thiết kế hàng thủ công mỹ nghệ mới, sáng tạo gắn với các hoạt động phục vụ Xuân Bính Ngọ 2026.

Nông sản Việt Nam thu hút đông khách quốc tế quan tâm tìm hiểu. (Ảnh: AGRITRADE)

Việt Nam tham dự Hội chợ Gulfood Dubai 2026

Hội chợ quốc tế về thực phẩm và đồ uống Gulfood 2026 diễn ra trong các ngày 26 đến 30/1 tại Trung tâm triển lãm Dubai Exhibition Centre, Dubai, UAE. Khu gian hàng Việt Nam do Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện đã tiếp đón hàng nghìn lượt khách ngay trong ngày đầu khai mạc (26/1).

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Giá vàng chiều 28/1: Vàng miếng, vàng nhẫn tăng từng giờ, vượt 184 triệu đồng/lượng

Ngày 28/1, giá vàng trong nước, thế giới tăng dồn dập, vượt qua tất cả các kỷ lục được ghi nhận trước đó. Trong phiên sáng nay, giá vàng miếng SJC trong nước tăng 4,1 triệu đồng/lượng và tiếp tục điều chỉnh giá tăng thêm 2,8 đồng vào phiên chiều, đưa giá vọt lên mức 184,2 triệu đồng/lượng, cao nhất từ trước đến nay.

Ảnh minh họa.

Chứng khoán ngày 28/1: Cổ phiếu ngân hàng và bất động sản bị bán mạnh, VN-Index giảm tiếp gần 28 điểm

Phiên giao dịch ngày 28/1, thị trường chứng khoán Việt Nam chìm trong sắc đỏ. Các nhóm ngành cổ phiếu như ngân hàng, bất động sản... cùng hàng loạt cổ phiếu lớn giảm sàn kéo chỉ số VN-Index lao dốc, thủng ngưỡng 1.800 điểm. Dù lực cầu bắt đáy xuất hiện cuối phiên, VN-Index vẫn giảm 27,59 điểm, xuống mức 1.802,91 điểm.

Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc - Cửa ngõ kết nối đảo ngọc với thế giới.

Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc – Cửa ngõ kết nối đảo ngọc với thế giới

Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc là cửa ngõ quan trọng, góp phần đưa đảo ngọc trở thành điểm đến du lịch hàng đầu khu vực và quốc tế. Với vị trí chiến lược tại cực nam Tổ quốc, sân bay Phú Quốc đã và đang khẳng định vai trò then chốt trong việc kết nối Phú Quốc với thế giới, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.

Công nhân làm việc tại một nhà máy lọc dầu. (Nguồn: THX/TTXVN)

Giá dầu lập đỉnh 15 tháng, kim loại quý kéo MXV-Index giảm mạnh

Thị trường hàng hóa vừa trải qua một phiên giao dịch đầy biến động với diễn biến phân hóa. Áp lực chốt lời mạnh trên thị trường bạc và bạch kim đã góp phần kéo chỉ số MXV-Index giảm 1,7%, xuống còn 2.685 điểm, chấm dứt chuỗi tăng 5 phiên liên tiếp trước đó.

Ủy ban nhân dân xã Cà Ná (Khánh Hòa) dựng pa-nô tuyên truyền về quy hoạch các dự án trọng điểm để thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của địa phương trong tương lai. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Khánh Hòa phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư Dự án nhà máy nhiệt điện LNG Cà Ná

Ngày 28/1, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa ban hành Quyết định số 399/QĐ-UBND phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư thực hiện Dự án nhà máy nhiệt điện LNG Cà Ná - dự án trọng điểm có ý nghĩa chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.

Phú Quốc trước vận hội APEC 2027 - Khẳng định vị thế đô thị biển đảo tầm cỡ quốc tế.

Phú Quốc trước vận hội APEC 2027 - Khẳng định vị thế đô thị biển đảo tầm cỡ quốc tế

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định rõ mục tiêu đưa Việt Nam trở thành điểm đến của những sự kiện quốc tế. Việc đặc khu Phú Quốc là địa điểm tổ chức Hội nghị cấp cao APEC 2027 là vinh dự lớn đối với đất nước, là cơ hội để Đảo Ngọc khẳng định vị thế trung tâm kinh tế-du lịch-đối ngoại tầm vóc khu vực và thế giới.

Đoàn đại biểu cấp cao Đảng, Nhà nước Lào làm việc tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

Tăng cường hợp tác điện lực Việt Nam-Lào trong bối cảnh nhu cầu năng lượng gia tăng

Những năm qua, hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, nhất là trong kết nối hạ tầng hệ thống điện và trao đổi điện năng Việt Nam và Lào được đẩy mạnh, có thể coi là điểm sáng trong quan hệ hợp tác kinh tế giữa hai nước. Hiện tổng công suất từ các nhà máy điện tại Lào đã vận hành và bán điện về Việt Nam là 2.379MW.

Mỗi ngày có hàng trăm công nhân, thiết bị đang tập trung thi công các gói thầu thuộc dự án đường Động lực Điện Biên.

Hối hả trên công trình đường động lực Điện Biên

Nỗ lực vì mục tiêu hoàn thành Đường giao thông kết nối các khu vực kinh tế trọng điểm dọc trục QL279, QL12 (gọi tắt là đường Động lực Điện Biên), suốt nhiều ngày qua hàng nghìn công nhân cùng máy móc, thiết bị miệt mài làm việc. Cả kỳ nghỉ Tết Dương lịch 2026 vừa qua, công trường ngày đêm vẫn rầm rập tiếng máy, tiếng người…

Các giải pháp công nghệ cho ô-tô điện được trưng bày tại Triển lãm Thành tựu đất nước "80 năm hành trình Độc lập-Tự do-Hạnh phúc". (Ảnh: Thế Đại)

Kinh tế số thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng

Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc chiến lược để thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Lực lượng Quản lý thị trường Quảng Ninh kiểm tra cơ sở kinh doanh của ông Trần Hữu Quyền ở phường Móng Cái 2.

Quảng Ninh: Bảo đảm bình ổn thị trường trong dịp Tết Bính Ngọ 2026

Thực hiện tháng cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và an toàn vệ sinh thực phẩm dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026; Lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Quảng Ninh đã phát hiện và xử lý vi phạm với tổng số tiền phạt hơn 13 tỷ đồng. Góp phần bình ổn thị trường và bảo đảm sức khỏe cho nhân dân.

Ảnh minh họa.

Thanh khoản suy giảm mạnh, VN-Index mất hơn 13 điểm trước áp lực từ nhóm bất động sản

Phiên giao dịch ngày 27/1, thị trường chứng khoán Việt Nam phân hóa rõ nét. Thanh khoản toàn thị trường giảm sâu, tổng giá trị giao dịch chỉ đạt hơn 27.781 tỷ đồng. Áp lực điều chỉnh mạnh tại nhóm bất động sản cùng diễn biến bán ròng của khối ngoại đã kéo VN-Index giảm 13,22 điểm, xuống mức 1.830,5 điểm khi kết thúc phiên.

[Video] Từ năm 2026, thêm 2 trường hợp được cấp sổ đỏ lần đầu

[Video] Từ năm 2026, thêm 2 trường hợp được cấp sổ đỏ lần đầu

Theo Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết 254/2025 của Quốc hội, từ năm 2026, Luật Đất đai bổ sung hai trường hợp được xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất lần đầu, nhằm tháo gỡ vướng mắc tồn tại kéo dài trong công tác quản lý, sử dụng đất đai.