Ngai vàng thời Nguyễn: Chiếc ngai cuối cùng còn nguyên vẹn trước khi bị xâm hại

Hiện tại, thành phố Huế có 8 Bảo vật quốc gia thời Nguyễn, trong đó, Ngai vàng triều Nguyễn tại Điện Thái Hòa đã có tuổi đời hơn 200 năm, và là chiếc ngai cuối cùng còn được giữ lại nguyên vẹn cho đến ngày nay.
Ngai vàng triều Nguyễn. (Ảnh trong Hồ sơ của Cục Di sản văn hóa)
Ngai vàng triều Nguyễn. (Ảnh trong Hồ sơ của Cục Di sản văn hóa)

Tính đến đợt công nhận Bảo vật quốc gia cuối năm 2024, thành phố Huế có 8 Bảo vật quốc gia triều Nguyễn, gồm Cửu vị thần công, Cửu đỉnh, Đại hồng chung chùa Thiên Mụ, Ngai vua triều Nguyễn, Bia Khiêm Cung ký trong lăng Vua Tự Đức, Bộ sưu tập vạc đồng thời Nguyễn, Áo Giao tế, bia Ngự kiến Thiên Mụ tự của Chúa Nguyễn Phúc Chu.

Ngai vàng triều Nguyễn được chế tác dưới thời vua Gia Long (1802-1819), sau đó được sử dụng xuyên suốt trong thời Nguyễn với tổng cộng 13 đời vua, kéo dài trong 143 năm.

Theo hồ sơ Bảo vật quốc gia, ngai vàng triều Nguyễn cao 101cm, rộng 72cm, dài 87cm. Phần đế dài 118cm, rộng 90cm, cao 20cm. Phía trên ngai có bửu tán thếp vàng lộng lẫy.

Lưng ngai nổi bật với hình ảnh "long vân khánh hội", xung quanh là những đầu rồng chầu về trung tâm, thể hiện thiên hạ quy phục về một mối, vua là trung tâm vũ trụ. Không chỉ mang giá trị lịch sử và chính trị, ngai vàng còn là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo của mỹ thuật cung đình Huế.

Ngai vàng được làm từ gỗ được sơn son thếp vàng, với những hoa văn rất cầu kỳ, tinh xảo, từ bàn tay người thợ thủ công tài hoa và tay nghề cao.

Trong cuốn “Một chiến dịch ở Bắc Kỳ”, bác sĩ Charles Edouard Hocquard có mô tả về Ngai vàng trong chuyến đi Huế.

Ngai vàng trong Điện Thái Hòa. (Ảnh tư liệu trong Hồ sơ của Cục Di sản văn hóa)
Ngai vàng trong Điện Thái Hòa. (Ảnh tư liệu trong Hồ sơ của Cục Di sản văn hóa)

Ông viết về Phòng thiết triều trong Điện Thái Hòa: “Phòng thiết triều chiếm toàn bộ diện tích của một cung điện lớn có 3 tầng mái với những dải cổ diêm và đỉnh mái được trang trí hình những linh vật lớn theo kiểu Trung Hoa. Gian phòng này rất đẹp. Những hàng cột lớn sơn son thếp vàng vươn thẳng lên đến mái điện với rất nhiều hình chạm khắc cầu kỳ. Vách cung điện có nhiều tấm phù điêu lớn bằng gỗ được chạm lộng tinh xảo, phủ kín từ sàn lên đến mái. Ở cuối gian phòng, giữa các hàng cột là ngai vàng được đặt trên một bệ tam cấp sơn son thếp vàng toàn bộ, có hình dáng như một chiếc ghế bành”.

Tranh minh họa trong cuốn “Một chiến dịch ở Bắc Kỳ”.

Tranh minh họa trong cuốn “Một chiến dịch ở Bắc Kỳ”.

Bác sĩ Charles Edouard Hocquard mô tả Ngai vàng: “Phía trước ngai vàng là hai cái giá để chân dung chạm khắc hình hai con hổ nằm chầu. Phía sau ngai vàng là một bức trướng thêu nổi hình rồng 4 móng, chính là biểu tượng của hoàng gia, phía trên có một chiếc lọng bằng lụa vàng thêu hoa văn nhiều màu sắc. Gian phòng này là nơi nhà vua chủ trì các buổi thiết triều trang trọng với sự có mặt của tất cả các quần thần được chia thành các nhóm trên sân chầu hai bên trái phải phía trước điện. Trong những ngày có buổi chầu, những bức mành lớn thông thường vẫn che kín mặt trước phòng thiết triều đều được kéo lên”.

Cung điện được tác giả nhắc đến chính là Điện Thái Hòa, nơi đặt ngai vàng của các vua nhà Nguyễn. Đây là nơi vua thường thiết triều với bá quan văn võ, trung tâm của nghi lễ hoàng gia, nơi diễn ra các sự kiện trọng đại như lễ đăng quang, đại triều, tiếp sứ thần và các dịp lễ tiết quốc gia.

Bửu tán trên ngai vàng.

Bửu tán trên ngai vàng.

Dưới thời trị vì của Vua Khải Định, ngai vàng được trùng tu 1 lần, làm lại bửu tán phía trên ngai, đổi từ lụa, gấm sang gỗ sơn son thếp vàng chạm trổ tinh xảo. Để đồng bộ, trong đợt này nhà vua cũng cho trùng tu lại ngai vàng.

Ngai vàng triều Nguyễn chưa từng bị thất lạc hay rời khỏi Điện Thái Hòa trong suốt hơn 200 năm. Ngay cả khi chế độ phong kiến sụp đổ năm 1945, vua Bảo Đại thoái vị, ngai vẫn được gìn giữ nguyên vẹn. Sau năm 1975, công tác trùng tu và bảo tồn ngai vàng được đẩy mạnh. Đặc biệt, từ khi quần thể di tích cố đô Huế được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới năm 1993, ngai vàng trở thành một trong những trọng điểm bảo tồn. Tháng 1/2016, hiện vật được công nhận bảo vật quốc gia.

Ngai vua triều Nguyễn ở điện Thái Hòa là bảo vật quốc gia, cũng là chiếc ngai cuối cùng trong lịch sử các triều đại ở Việt Nam còn được bảo tồn nguyên vẹn cho đến tận ngày nay.

Vua Bảo Đại trên ngai vàng. (Ảnh trong Hồ sơ của Cục Di sản văn hóa)

Vua Bảo Đại trên ngai vàng. (Ảnh trong Hồ sơ của Cục Di sản văn hóa)

Ngai vàng triều Nguyễn được đặt trang trọng trong Điện Thái Hòa, tại không gian nghi lễ xưa của triều đình. Khách tham quan khi đến đây có thể hình dung được quang cảnh thiết triều xưa, với không khí trang nghiêm và linh thiêng. Điện Thái Hòa là nơi nhà vua thiết triều vào các ngày mùng 1 và 15 âm lịch hằng tháng, và cũng là nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng của triều đình trong năm.

Trong đợt trùng tu tổng thể Điện Thái Hòa năm 2024, ngai vàng đã được di chuyển vào kho bảo quản và sau khi công trình trùng tu xong đã được đưa ra trưng bày trở lại. Còn bửu tán phía trên được gia cố để bảo đảm vững chắc, an toàn.

Ngai vàng triều Nguyễn là biểu tượng quyền lực và thể hiện sự uy nghiêm tuyệt đối của thiên tử, người được "trời trao mệnh", vì thế cũng là một trong những bảo vật quốc gia quan trọng bậc nhất. Việc Ngai vàng triều Nguyễn bị xâm hại là một tổn thất lớn và cũng để lại những bài học cho việc bảo vệ, giữ gìn và phát huy di sản.

Có thể bạn quan tâm

Nghi thức khai mạc Tuần lễ Tổ chức sự kiện và Triển lãm Việt Nam 2026. (Ảnh: KHÁNH LY)

Khai mạc Tuần lễ Tổ chức Sự kiện và Triển lãm Việt Nam 2026 tại Hà Nội

Ngày 17/10, Tuần lễ Tổ chức Sự kiện và Triển lãm Việt Nam 2026 (Vietnam Event & Exhibition Week 2026 - VEEW 2026) chính thức khai mạc tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC). Đây là nơi trao đổi chuyên môn, kết nối giao thương, tạo cơ hội hợp tác cho các doanh nghiệp trong ngành sự kiện, triển lãm, biểu diễn và dịch vụ cưới.

Chương trình nghệ thuật chính luận “Tổ Quốc Trong Tim” 2026 do Báo Nhân Dân tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Một nguồn lực của mô hình phát triển mới

Trong một mô hình phát triển mới dựa ngày càng nhiều vào tri thức, đổi mới sáng tạo, công nghệ, chất lượng con người, văn hóa không thể chỉ đứng ở “hậu phương” của kinh tế. Văn hóa vừa tạo nên hệ giá trị, niềm tin, kỷ cương, khát vọng phát triển; vừa trực tiếp tạo ra sản phẩm, thị trường, việc làm, tài sản trí tuệ, sức mạnh mềm.

Bộ sưu tập nội thất "Đòng Đòng" được thiết kế lấy cảm hứng từ văn hóa lúa nước.

Từ cảm hứng văn hóa đến thiết kế nội thất giàu bản sắc Việt

Thị trường nội thất ngày càng có nhiều lựa chọn, từ các thiết kế cổ điển giàu chi tiết, sản phẩm hiện đại chú trọng công năng đến những sáng tạo mang dấu ấn văn hóa riêng. Giờ đây, người tiêu dùng không chỉ nhìn nhận nội thất như vật dụng phục vụ trong sinh hoạt, mà còn thể hiện gu thẩm mỹ, cá tính và trải nghiệm sống.

Tỉnh Vĩnh Long công bố quy hoạch Di tích quốc gia đặc biệt Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu. (Ảnh: HOÀNG TRUNG)

Vĩnh Long công bố quy hoạch Di tích quốc gia đặc biệt Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu

Ngày 17/10, tại xã Ba Tri, Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long tổ chức Hội nghị công bố Quyết định phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Mộ và Khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu, tạo cơ sở để bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với giáo dục truyền thống yêu nước và phát triển du lịch.

Rất đông học sinh Trường trung học phổ thông Phan Chu Trinh đã đến dự xem phim "Đừng đốt" về Anh hùng liệt sĩ Đặng Thùy Trâm, mở đầu chương trình đưa điện ảnh vào hệ thống học đường. (Ảnh: Viện phim Việt Nam)

Bước đột phá của Viện Phim Việt Nam trong thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa

Ngày 16/10, Viện Phim Việt Nam đã tổ chức trình chiếu bộ phim điện ảnh “Đừng đốt” của đạo diễn Đặng Nhật Minh với khán giả là các em học sinh trung học phổ thông. Đây là hoạt động mở đầu cho một chương trình lâu dài đưa di sản điện ảnh vào hệ thống học đường, thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa.

Vòng xòe rộng mở. (Ảnh: THANH SƠN)

Lan tỏa giá trị di sản văn hóa Mường Lò-Lào Cai

Tối 16/10, tại Sân vận động phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai tổ chức khai mạc Lễ hội Văn hóa, du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề "Xòe Thái-Trọn một vòng yêu", hướng tới kỷ niệm 5 năm nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Bộ phim tài liệu "Đồng chí Trần Trọng Tân - Giữ trọn lòng son" đã chính thức ra mắt và được phát sóng trên kênh HTV9. (Ảnh: HTV)

Ra mắt phim về đồng chí Trần Trọng Tân, người Cộng sản kiên trung, nhà tư tưởng và lý luận sắc bén của Đảng

Hãng phim Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (TFS) phối hợp Đài Phát thanh-Truyền hình thành phố vừa ra mắt bộ phim tài liệu “Đồng chí Trần Trọng Tân - Giữ trọn lòng son”, nhân dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của đồng chí, một nhà tư tưởng lý luận sắc bén, người cộng sản kiên trung và nhà lãnh đạo mẫu mực, trọn vẹn nghĩa tình.

Nguyễn Khắc Hòa trong một chương trình biểu diễn của Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam. (Ảnh: HAA)

Câu chuyện “cổ tích” của nghệ sĩ opera Nguyễn Khắc Hòa

Trong đêm diễn vở opera “Tosca” của Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam tại Nhà hát Hồ Gươm vừa qua, nhân vật Baron Scarpia của Nguyễn Khắc Hòa để lại ấn tượng với diễn xuất và chất giọng baritone xuất sắc. Ít ai biết, thành công đó là nỗ lực lớn của nam nghệ sĩ 33 tuổi qua những năm tháng miệt mài học tập và lao động nghệ thuật.

Đại sứ Việt Nam tại Đức Nguyễn Đắc Thành tặng hoa chúc mừng Giáo sư Đặng Ngọc Long. (Ảnh nhân vật cung cấp)

Giữa Berlin nghe tiếng đàn guitar kể câu chuyện văn hóa Việt Nam

Sau 20 năm hình thành và phát triển, Cuộc thi và Festival guitar quốc tế Berlin đã trở thành điểm gặp gỡ quen thuộc của các tài năng guitar đến từ nhiều quốc gia, góp phần đưa những giai điệu, chất liệu và giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với công chúng quốc tế. 

Tiết mục nghệ thuật biểu diễn tại lễ phát động. (Ảnh: MINH NGỌC)

Phát động sáng tác về đề tài thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng

Ngày 15/10, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức phát động Cuộc thi sáng tác các tác phẩm văn học, nghệ thuật (truyện ngắn, thơ, ca khúc) về đề tài thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng, nhằm lan tỏa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tri ân những người đã hy sinh, cống hiến vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Quang cảnh buổi gặp gỡ báo chí sáng 15/10. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Tổ chức Diễn đàn quốc gia bàn về văn hóa kinh doanh - trụ cột chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế

Với chủ đề “Văn hóa kinh doanh Việt Nam - Trụ cột quan trọng chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế, góp phần kiến tạo sức mạnh tổng hợp quốc gia”, Diễn đàn Quốc gia thường niên “Văn hóa với Doanh nghiệp” và tôn vinh doanh nghiệp đạt chuẩn Văn hóa kinh doanh Việt Nam năm 2026 sẽ diễn ra ngày 8/11 tại Hà Nội.