Với giải pháp cấp nước tự chảy cho sông Tích, sông Đáy, sông Nhuệ và sông Tô Lịch của Thủ đô, tuyến công trình sẽ lấy nước sông Đà qua cống Thuần Mỹ vào sông Tích, chảy tự nhiên về đến Sơn Tây. Qua hệ thống đập điều tiết, nước sẽ được chuyển về sông Tích; với tuyến kênh theo trục đường quy hoạch Tây Thăng Long, nước sẽ về sông Đáy; tiếp đó về đến sông Nhuệ xả rồi theo kênh chìm trên hè đường chuyển về sông Tô Lịch và Hồ Tây.
Theo lộ trình như trên thì các hạng mục công trình cần đầu tư gồm có: Đập dâng trên sông Đà; cống điều tiết Sơn Tây; làm mới tuyến kênh dẫn theo trục quy hoạch Tây Thăng Long từ cống điều tiết Sơn Tây về đến đường Võ Chí Công nối tiếp vào sông Tô Lịch và các hạng mục công trình trên kênh.
Về đập dâng trên sông Đà
Chúng tôi xin đề xuất làm đập dâng sau cầu Trung Hà giáp xã Phong Vân huyện Ba Vì. Theo Quyết định số 50/QĐ-TTg ngày 06/02/2023 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Hồng - sông Thái Bình, thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, đoạn sông Đà 9 (từ sau thủy điện Hòa Bình đến điểm nhập với sông Hồng thuộc xã Phong Vân huyện Ba Vì) có 5 chức năng: Cấp nước cho sinh hoạt, cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, cấp nước cho sản xuất công nghiệp, giao thông thủy và sử dụng cho thủy điện. Vậy tuyến đập dâng đã được phê duyệt trong quy hoạch, nếu được thi công hoàn chỉnh sẽ phát huy tối đa các lợi ích của nguồn nước sau thủy điện Hòa Bình.
Để khai thác đa giá trị, đa mục tiêu của nguồn nước, có thể mời gọi nhà đầu tư nghiên cứu, đầu tư đập dâng theo hình thức đối tác công tư, khai thác thu hồi vốn từ phát điện và sử dụng các sản phẩm, dịch vụ của đập dâng. Nếu phải dùng ngân sách Nhà nước, chỉ cần làm phai đập dâng đơn giản, đập dài khoảng 500 m, cao 8 m, có âu thuyền, kinh phí dự kiến khoảng 1.500 tỷ đồng. Có thể sử dụng nguồn thu từ giao thông thủy và các dịch vụ khác để duy trì chi phí quản lý và bảo dưỡng.
Với cống điều tiết Sơn Tây
Sau cầu Ái Mỗ trên sông Tích làm cống điều tiết để dâng mực nước theo yêu cầu thực tế và phân chia 40 m3/s nước về sông Tích ra sông Bùi và xả ra sông Đáy tại Ba Thá huyện Mỹ Đức. Chuyển 60 m3/s theo đường trục Tây Thăng Long dài khoảng33 km về sông Đáy, sông Nhuệ và sông Tô Lịch. Dự kiến kinh phí đầu tư cống điều tiết khoảng 300 tỷ đồng.
Tuyến kênh mới
Về việc làm mới tuyến kênh dẫn theo trục quy hoạch Tây Thăng Long từ cống điều tiết Sơn Tây về đến đường Võ Chí Công và nối tiếp vào sông Tô Lịch. Tuyến này gồm các hạng mục sau:
Thứ nhất, từ cống điều tiết Sơn Tây về đến đường vành đai 4: Đoạn này dài khoảng 22 km, hiện tại vẫn là đất nông nghiệp, đã được cắm mốc chỉ giới, rộng 60,5 m. Lưu lượng 60 m3/s. Có thể làm kênh chữ nhật rộng 22 m, tường bê-tông cốt thép hai bên cao 4 m, chiều sâu mực nước trong kênh 3 m. Kênh hở kết hợp giao thông du lịch đường thủy, hai bên bờ kênh mỗi bên rộng 18 m là đường giao thông đô thị, kết hợp các biểu tượng tái hiện “công viên lịch sử-văn hóa-tâm linh” gắn kết với đô thị du lịch vệ tinh Sơn Tây.
Theo đó: Khối lượng bê-tông cốt thép tường hai bên và các công trình trên kênh (khoảng 850 nghìn m3) = 1.190 tỷ đồng. Đất đào đắp kết hợp làm đường đô thị hai bên bờ kênh (khối lượng khoảng 5,2 triệu m3) = 1.040 tỷ đồng. Chi phí rải lớp móng đường cấp phối và nhựa mặt đường hai bên bờ kênh (mỗi bên rộng 10,5 m; dài 22 nghìn m) = 462 tỷ đồng. Chi phí tiền đền bù hoa màu (dài 22 nghìn m x rộng 60,5 m) = 2.662 tỷ đồng. Cống qua Quốc lộ 32 (dài 100 m) kinh khí 300 tỷ đồng. Cống điều tiết trên sông Đáy và tuyến kênh kết hợp phai phòng lũ tần suất 0,2% (500 năm xuất hiện một lần) trên sông Đáy khoảng 1.000 tỷ đồng. Cộng kinh phí đoạn này khoảng: 6.654 tỷ đồng.
Thứ hai, đoạn từ vành đai 4 về đến đường Võ Chí Công ra sông Tô Lịch: Dài khoảng 11 km, đi qua các khu đô thị tây Hồ Tây Starlake, khu bộ, ngành tây Hồ Tây, khu Ngoại giao đoàn, khu đô thị Vinhomes Wonder Park, khu đô thị Phoenix Garden. Tuyến đường này đang triển khai thi công có đoạn đã hoàn thành. Đoạn này, nếu chọn cống hộp đúc sẵn (3,0 m x 3,0 m), với độ dài 11.000 m, chi phí sẽ là 165 tỷ đồng; với lượng đất đào đắp 500 nghìn m3, chi phí khoảng 125 tỷ đồng…
Tổng chi, hiệu quả lâu dài
Tính toán cơ cấu tổng mức đầu tư, cộng các khoản chi phí bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng là 2.662 tỷ đồng; chi phí xây dựng: là 8.297 tỷ đồng. Cùng với các khoản khác như chi phí thiết bị, chi phí quản lý dự án, chi phí tư vấn đầu tư xây dựng, dự phòng trượt giá…, thì tổng cộng sẽ là 16.200 tỷ đồng.
Giải pháp cấp nguồn tự chảy bền vững cho sông Tích, sông Đáy, sông Nhuệ, sông Tô Lịch và các ao hồ, sông trong nội thành chỉ đầu tư một lần, chi phí không cao nhưng mang lại hiệu quả rất lớn, luôn chủ động cung cấp đủ nước để phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, dân sinh, du lịch và các ngành kinh tế khác, góp phần quan trọng là cải tạo môi trường, hạn chế ô nhiễm, giữ gìn Thủ đô xanh, sạch, đẹp, tăng cường sức khỏe cộng đồng dân cư, làm đẹp cho các địa phương trên địa bàn Thủ đô.
