Dự án “Đầu tư xây dựng và phát triển hệ thống cung ứng dịch vụ y tế tuyến cơ sở” sử dụng nguồn vốn vay và viện trợ không hoàn lại của Ngân hàng Thế giới được triển khai từ năm 2020 nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng và hiệu suất sử dụng dịch vụ y tế của mạng lưới y tế cơ sở tại 13 tỉnh khó khăn.
Với chiến lược đầu tư tương đối toàn diện (nâng cấp cơ sở hạ tầng, đổi mới trang thiết bị y tế, đào tạo phát triển nhân lực y tế, thực hiện thí điểm các mô hình cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu mang tính sáng tạo), dự án được mong đợi sẽ hỗ trợ nâng cao năng lực mạng lưới y tế cơ sở.
Qua đó góp phần bảo đảm sức khỏe, nâng cao tuổi thọ và cải thiện chất lượng sống của người dân tại các địa bàn khó khăn. Dự án có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ ngành y tế triển khai thực hiện Chỉ thị số 25-CT/TW (ngày 25/10/2023) của Ban Bí thư về tiếp tục củng cố, hoàn thiện, nâng cao chất lượng hoạt động của y tế cơ sở trong tình hình mới.
Đó là việc “phát triển vững chắc hệ thống y tế cơ sở, xây dựng mạng lưới y tế rộng khắp, gần dân; nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của y tế cơ sở; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức trong xây dựng, triển khai thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật về y tế cơ sở”.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Lê Thu Hằng, Phó vụ trưởng Kế hoạch-Tài chính (Bộ Y tế), Giám đốc dự án Trung ương đánh giá: Đây là một trong những dự án đầu tiên của ngành Y tế thực hiện theo mô thức quản trị mới với quyền chủ động tối đa được trao cho các địa phương.
Theo đó, các tỉnh triển khai là chủ đầu tư dự án thành phần trên địa bàn. Mô thức này hứa hẹn đem lại tác động tích cực mang tính dài hạn đối với năng lực quản trị dự án y tế của các địa phương, vốn trước đây lệ thuộc nhiều vào các cấu trúc quản trị cấp Trung ương.
Dự án bắt đầu triển khai đúng thời điểm đại dịch Covid-19 bùng phát cho nên trong hai năm đầu gặp rất nhiều khó khăn. Nhưng nhờ nỗ lực của các bên, sau hơn bốn năm triển khai đã đạt được kết quả như mong đợi.
Đến nay đã có 412 công trình xây dựng bao gồm các trạm y tế được nâng cấp hoặc xây mới và các trung tâm y tế trên địa bàn 109 huyện, thị xã của 13 tỉnh đã hoàn thành đưa vào sử dụng (đạt hơn 86% so với số công trình dự kiến).
Các công trình còn lại dự kiến sẽ được hoàn thành trong tháng 11/2024. Các tỉnh đã triển khai ký kết hợp đồng để bàn giao những trang thiết bị thiết yếu cho các trạm y tế trên địa bàn, nhờ đó hầu hết trạm y tế được bổ sung trang thiết bị phục vụ công tác chuyên môn.
Đi liền với đó, đội ngũ cán bộ y tế tuyến cơ sở được nâng cao trình độ. Việc tập huấn chuyên môn tập trung vào nhóm năng lực cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh và quản lý một số vấn đề sức khỏe ưu tiên tại tuyến y tế cơ sở như tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư cổ tử cung, chăm sóc bà mẹ trẻ em, lao và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, châm cứu và phục hồi chức năng...
Để bảo đảm tính bền vững, dự án xây dựng kế hoạch đào tạo tổng thể với nguyên tắc hai bước: Đào tạo đội ngũ giảng viên tuyến tỉnh và tập huấn cán bộ y tế cơ sở. Với cách làm này, đội ngũ giảng viên tuyến tỉnh sau khi được đào tạo đồng loạt tiến hành tập huấn nâng cao năng lực cho tất cả cán bộ tuyến xã.
Đội ngũ giảng viên tuyến tỉnh ngoài việc tập huấn cho các cán bộ tuyến xã còn tiếp tục công tác giám sát hỗ trợ “cầm tay chỉ việc” sau khi dự án kết thúc để bảo đảm tính bền vững. Đã có 1.857 giảng viên tuyến tỉnh, giám sát viên tuyến huyện được đào tạo và 24.346 cán bộ y tế xã được tập huấn.
Đối với các sáng kiến nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tuyến xã, dự án đã thiết kế và áp dụng thí điểm bảng điểm chất lượng để các trạm y tế tự đánh giá chất lượng dịch vụ, từ đó chủ động kế hoạch cải thiện những dịch vụ còn chưa đạt tiêu chí theo bảng điểm.
Ngân hàng Thế giới và Bộ Y tế đều đánh giá can thiệp này là điểm sáng về kỹ thuật, xét trên khía cạnh diện bao phủ cũng như khía cạnh tác động tới chính sách khi Bộ Y tế quyết định đánh giá sâu sáng kiến này để có cơ sở khoa học nhân rộng trên quy mô lớn hơn.
Tại tỉnh Quảng Trị, một trong 13 địa phương khó khăn được chọn triển khai dự án, đã có 25 trạm y tế tại 7 huyện hoàn thành việc xây mới, nâng cấp; 7 công trình còn lại đang gấp rút thi công để hoàn thành trong quý III/2024.
Công tác hỗ trợ cung cấp trang thiết bị đang được Ban quản lý dự án cấp tỉnh gấp rút bàn giao tới tay người sử dụng; công tác hỗ trợ nâng cao năng lực cán bộ y tế được triển khai rộng khắp.
Quảng Trị được xem là một trong những tỉnh có tiến độ thực hiện nhanh, khi hoàn thành, bàn giao công trình trạm y tế đầu tiên tại huyện Vĩnh Linh vào năm 2021. Điều này đã góp phần củng cố sớm về cơ sở vật chất, hỗ trợ nâng cao công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân.
Hoạt động áp dụng thử nghiệm bảng điểm chất lượng tại ba huyện là Hướng Hóa, Đakrông và Triệu Phong đã cải thiện được chất lượng dịch vụ y tế tuyến xã cho các lĩnh vực: Quản lý y tế; quản lý thuốc, trang thiết bị và vật tư y tế; truyền thông-giáo dục sức khỏe; cơ sở y tế xanh-sạch-đẹp; chẩn đoán-điều trị và quản lý tăng huyết áp; chẩn đoán-điều trị và quản lý đái tháo đường; quản lý bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; phát hiện sớm ung thư cổ tử cung; quản lý bệnh lao-phòng dịch và tiêm chủng quản lý thai nghén và dinh dưỡng trẻ em.
Theo thống kê, chất lượng dịch vụ tuyến xã tại 30 trạm y tế thuộc ba huyện nêu trên đã cải thiện trung bình số điểm đạt yêu cầu (từ 75% trở lên) tăng gấp gần hai lần từ năm 2021 đến cuối năm 2023.
Hiện nay, Ban quản lý dự án Trung ương đang đôn đốc các địa phương đẩy nhanh tốc độ xây dựng và bàn giao cơ sở vật chất, trang thiết bị; tiếp tục mở rộng mô hình bảng điểm chất lượng đối với trạm y tế xã và mô hình quản lý, điều trị một số bệnh không lây nhiễm tại trạm y tế xã...
Đồng thời chủ động duy trì bền vững những can thiệp sau khi dự án kết thúc cũng như mở rộng các mô hình cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu mang tính sáng tạo…
Ưu tiên hàng đầu của ngành y tế hiện nay là nâng cao năng lực mạng lưới y tế cơ sở và y tế dự phòng nhằm bảo đảm khả năng cung ứng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản, thiết yếu có chất lượng cho người dân.
Chăm sóc sức khỏe ban đầu được xác định là chìa khóa giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân cũng như các mục tiêu phát triển bền vững về y tế.
