Toàn tỉnh chỉ có 24 trạm quan trắc khí tượng, thủy văn, gồm 8 trạm khí tượng và 14 trạm thủy văn ở lưu vực các con sông. Mạng lưới quan trắc thưa, khó cảnh báo cụ thể khu vực mưa cục bộ, nguy cơ sạt lở ở miền núi. Gần 10 năm qua, hệ thống quan trắc khí tượng, thủy văn ở Thanh Hóa từng bước được đầu tư theo hướng tự động, hiện đại hóa từ nguồn vốn Trung ương và của tỉnh.
Với 196 trạm đo mưa tự động đã thay thế đo mưa thủ công, tăng dày điểm quan trắc trên địa bàn tỉnh. Qua đó tối ưu hóa nhân lực, nhất là các thông số quan trắc khí tượng, thủy văn được cập nhật theo thời gian thực, chuyển về máy chủ, Cổng thông tin Đài khí tượng thủy văn Trung ương phục vụ đăng nhập, khai thác dữ liệu dùng chung.
Giám đốc Đài khí tượng thủy văn tỉnh Nguyễn Văn Minh nhận xét: Nét nổi bật, tiến bộ nhất ở Thanh Hóa là tăng dày điểm tự động quan trắc lượng mưa, theo dõi dòng chảy, các sự cố bất thường trên lưu vực phục vụ tổng hợp, phân tích, đưa ra cảnh báo sớm về lũ quét, sạt lở, đáp ứng yêu cầu chủ động ứng phó, phòng, tránh thiên tai.
Đài khí tượng thủy văn tỉnh Thanh Hóa luôn quan tâm đào tạo, cập nhật kiến thức, công nghệ, nâng cao trình độ nguồn nhân lực, năng động đổi mới sáng tạo, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động chuyên môn, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đưa ra bản tin dự báo khí hậu, thủy văn.
Bên cạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị hệ thống thiết bị như chủng loại máy, thời gian lắp đặt, sử dụng, kiểm định, nhân viên Phòng giám sát Đài khí tượng thủy văn tỉnh Thanh Hóa Nguyễn Tú Anh chia sẻ thêm, bản thân còn ứng dụng trí tuệ nhân tạo trên telegram để quét, đọc dữ liệu, thông tin, dự báo về khu vực sẽ xảy ra tình huống thiên tai, các biểu đồ, sơ đồ về hướng, tốc độ gió, lượng mưa... và chia sẻ cảnh báo cho cộng đồng trên nhóm biết để chủ động phòng tránh, ứng phó.
Nhiều năm qua tỉnh Thanh Hóa cũng thuê dịch vụ, huy động nguồn lực đầu tư từ các các dự án, đầu tư 39 trạm quan trắc. Cơ quan chuyên môn còn ứng dụng các bản đồ số hóa kết hợp các hệ thống công nghệ đa nền tảng phân vùng nguy cơ lũ quét, trượt lở đất đá, bản đồ ngập lụt hạ du các hồ chứa nước trên lưu vực sông Mã; lập bản đồ số hóa hệ thống đê điều, hồ đập, vị trí sơ tán dân ở tất cả các thôn, bản, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh.
Hệ thống trực tuyến hymetnet theo dõi thời tiết và lượng mưa theo thời gian thực tại Việt Nam, phần mềm Windy cảnh báo bão, website hệ thống thông tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất được ứng dụng; phần mềm Vrain theo dõi lượng mưa, giám sát hồ chứa tự động, nhắn tin SMS, mạng xã hội cũng được ứng dụng, phát huy hiệu quả trong công tác phòng, chống thiên tai.
Phó Chi cục trưởng Thủy lợi Thanh Hóa Khương Anh Tấn trao đổi: Ứng dụng khoa học công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành, chủ động phòng ngừa các tình huống thiên tai. Thanh Hóa đầu tư hệ thống phòng họp trực tuyến, màn hình lớn hiển thị các thông tin với độ phân giải cao, rõ nét hình ảnh camera giám sát mực nước tại các vị trí xung yếu; sử dụng bộ công cụ hỗ trợ tính toán điều hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Mã.
Thông tin, tình hình thời tiết, thiên tai và các văn bản chỉ đạo còn được thực hiện trên nhóm Zalo từ cấp tỉnh đến cấp xã, thôn, bản, phát huy tính năng, tác dụng truyền tải, phổ biến các thông tin quan trọng đến các cấp và người dân ngay sau khi ban hành.
Phương thức tuyên truyền cũng được tổ chức đa dạng, sinh động trong truyền tải thông tin theo hướng dễ hiểu, dễ nắm bắt, chủ động thực thi các biện pháp phòng, chống, ứng phó với thiên tai.
Sở Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp Cục Quản lý xây dựng công trình thủy lợi triển khai dự án Xây dựng hệ thống quản lý thông tin thủy lợi tổng hợp tại lưu vực sông Mã-miền trung Việt Nam, lắp đặt 35 thiết bị thủy văn chuyên dùng tại 15 đập, hồ chứa lớn, 19 trạm bơm, âu cống trên sông Mã, sông Chu và xây dựng các phần mềm tính toán nhu cầu dùng nước, cấp nước tối ưu, điều tiết hồ chứa phục vụ quản lý lũ, hạn hán, chống ảnh hưởng xâm nhập mặn.
Được giao quản lý, khai thác 79 hồ thủy lợi, Công ty TNHH một thành viên sông Chu chú trọng đầu tư, duy trì vận hành hệ thống cảnh báo lũ, quan trắc tự động mực nước, hơn 60 trạm đo mưa nhằm thu thập dữ liệu phục vụ quản lý, khai thác, vận hành an toàn công trình và vùng hạ du.
Đặc biệt, tại 3 hồ chứa nước có dung tích hữu ích lớn như: Đồng Chùa, Yên Mỹ, sông Mực có đập và hệ thống xả tràn kiên cố cùng cửa đóng, mở van xả tràn; doanh nghiệp chọn mua công nghệ, thiết bị lắp đặt gần chục trạm đo mưa tự động, đáp ứng thu nhận thông tin thực, phục vụ chủ động ứng phó thiên tai, bảo đảm an toàn công trình thủy lợi đầu mối.
Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Lê Văn Thủy trao đổi: Dữ liệu quan trắc của doanh nghiệp được chia sẻ, dùng chung và doanh nghiệp còn lắp đặt hệ thống camera truyền hình ảnh các công trình thủy lợi trọng điểm tới các cơ quan quản lý nhà nước, Văn phòng thường trực chỉ huy phòng, chống thiên tai, phòng thủ dân sự.
Ngoài chủ động đầu tư thiết bị, công nghệ để có thêm dữ liệu thông tin khí hậu, thủy văn phục vụ điều hành sản xuất, doanh nghiệp còn được hưởng lợi nguồn tài trợ lắp đặt 6 trạm đo mưa, mực nước tự động. Mạng lưới quan trắc được tăng dày, dữ liệu thông tin sát thực được cập nhật, chia sẻ, dùng chung đáp ứng yêu cầu quản lý, vận hành, khai thác hiệu quả, an toàn công trình thủy lợi.
Hiện các bản tin dự báo khí hậu thời tiết của Đài khí tượng thủy văn ngày càng chi tiết, cụ thể, chính xác, giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả 79 hồ thủy lợi cùng hơn 200 trạm bơm với hơn 500 máy bơm và 8 hệ thống tiêu lớn, bảo đảm ứng phó, phòng, chống thiên tai hiệu quả, chủ động tưới, tiêu nước cho gần 135 nghìn ha diện tích gieo trồng của 89 xã, phường trong tỉnh.
