Chính quyền Tổng thống Donald Trump luôn tập trung vào chính sách mở rộng khả năng tiếp cận của Mỹ đối với các khoáng sản quan trọng, bao gồm cả các nguyên tố đất hiếm. Mỹ đã đầu tư vào khai thác khoáng sản quan trọng trong nước và theo đuổi các thỏa thuận nhằm bảo đảm quyền tiếp cận các khoáng sản này ở nước ngoài. Washington cho biết, trong năm nay sẽ triển khai gần 12 tỷ USD để tạo ra kho dự trữ chiến lược.
Trong tháng 2, Cơ quan Thương mại và Phát triển Mỹ đã ký một thỏa thuận chính thức tài trợ 1,8 triệu USD cho một nghiên cứu khả thi tại dự án đất hiếm Monte Muambe ở Mozambique, quốc gia láng giềng của Nam Phi.
Để tạo điều kiện cho hoạt động nhập khẩu các nguồn khoáng sản dồi dào từ châu Phi, Mỹ cũng đang tiếp tục hỗ trợ tài chính cho Hành lang Lobito nhằm xây dựng tuyến đường sắt dài 1.290km nối các vùng giàu khoáng sản của Congo và Zambia với bờ biển Đại Tây Dương của châu Phi.
Khoản đầu tư 50 triệu USD được Mỹ dành cho dự án Phalaborwa Rare Earths ở tỉnh Limpopo của Nam Phi, do Công ty Rainbow Rare Earths phát triển, với mục tiêu khai thác các nguyên tố đất hiếm từ chất thải công nghiệp mỏ.
Dự án được hỗ trợ bằng vốn đóng góp từ Tập đoàn Tài chính phát triển quốc tế Mỹ (DFC), trong nỗ lực nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu các khoáng sản thiết yếu phục vụ trong các lĩnh vực quốc phòng, xe điện, robot và các công nghệ tiên tiến khác. DFC đã quảng bá sự tham gia của mình vào dự án Phalaborwa như một phần của nỗ lực khai thác tiềm năng khoáng sản của châu Phi, đồng thời thúc đẩy các lợi ích chiến lược của Mỹ.
Khoản đầu tư của DFC được thực hiện thông qua đối tác TechMet, một công ty tập trung vào việc bảo đảm nguồn cung khoáng sản quan trọng cho phương Tây. Rainbow Rare Earths dự kiến bắt đầu triển khai dự án này từ năm 2028, trong khi việc xây dựng nhà máy chế biến có thể khởi động vào đầu năm 2027. Thời gian vận hành của dự án được ước tính là 16 năm.
Theo kế hoạch, dự án nêu trên sẽ khai thác đất hiếm từ khoảng 35 triệu tấn phosphogypsum, một phụ phẩm từ hoạt động khai mỏ và chế biến đá phosphate để sản xuất a-xít và phân bón. Các nguyên tố đất hiếm mà dự án nêu trên hướng tới gồm neodymium, praseodymium, dysprosium và terbium, những vật liệu quan trọng trong sản xuất nam châm hiệu suất cao dùng cho tua-bin gió, xe điện và các hệ thống quốc phòng. Lãnh đạo Rainbow Rare Earths cho biết, thị trường mục tiêu của dự án này chủ yếu là Mỹ, trong đó nhu cầu từ lĩnh vực quốc phòng là một động lực quan trọng đối với dự án.
Đáng chú ý, dự án này không khai thác từ mỏ đất hiếm truyền thống mà tận dụng chất thải công nghiệp, với cam kết sử dụng tới 90% năng lượng tái tạo, qua đó giúp hạ chi phí và giảm tác động đối với môi trường. Theo các chuyên gia, cách khai thác này có chi phí thấp hơn đáng kể so với khai thác đất hiếm thông thường. Đất hiếm tương đối phổ biến nhưng thường xuất hiện ở nồng độ thấp và khó tách chiết, khiến cho việc khai thác rất tốn kém. Ở các khu vực khác trên thế giới, để có được các khoáng sản đất hiếm phải đào sâu xuống lòng đất, nhưng ở dự án này, nó đã có sẵn trên bề mặt.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về khoáng sản chiến lược ngày càng gay gắt, dự án Phalaborwa Rare Earths cho thấy Mỹ đang đẩy mạnh sự hiện diện trong chuỗi cung ứng khoáng sản của châu Phi.
Các nhà phân tích cho rằng, dự án này cũng giúp củng cố vị thế của Nam Phi trong chuỗi giá trị toàn cầu liên quan đến quá trình chuyển đổi năng lượng. Khi nhu cầu toàn cầu về đất hiếm tiếp tục tăng, Pretoria có thể thu hút thêm đầu tư vào chế biến khoáng sản, luyện kim và công nghệ sạch. Nếu thành công, Phalaborwa có thể trở thành biểu tượng của một thế hệ khai thác mỏ mới: Tuần hoàn hơn, dựa trên việc thu hồi chất thải công nghiệp hiện có, ít tiêu tốn năng lượng hơn và phù hợp hơn với các mục tiêu môi trường toàn cầu.
