Múa giảo long - điệu múa cổ nghìn năm ở Lệ Mật

Ghi công người xây dựng Thăng Long thời mở đầu

Thần phả của đình làng Lệ Mật ghi rằng, một hôm, công chúa con vua Lý Thái Tông dạo chơi trên sông Thiên Ðức thì bị một con thủy quái làm lật thuyền, cướp mất công chúa. Nhà vua đã huy động nhiều tướng tài cùng thiên binh vạn mã nhưng đều bất lực. Bỗng lúc ấy, có một chàng trai ven sông Thiên Ðức xin được đi cứu công chúa. Vốn nghề chài lưới, lại có sức khỏe phi thường, chàng trai lặn xuống đáy sông chiến đấu với thủy quái và mang được thi hài công chúa về. Chàng trai có công vớt ngọc thể công chúa đó là Hoàng Ðức Trung, sau này, được dân làng Trù Mật thờ làm Thành hoàng.

Nhà vua ban ơn nhiều của cải, gấm vóc, nhưng chàng trai không nhận. Lúc đó, vương triều Lý định đô ở Thăng Long chưa lâu, vùng phía tây kinh thành còn hoang vắng, chàng trai họ Hoàng xin vua cho dân làng được khai phá vùng đất này. Ðược sự đồng ý của nhà vua, chàng trai họ Hoàng đưa dân làng mình khai phá đất hoang, lập ra 13 làng trại, tục gọi là Thập tam trại, gồm các làng: Vĩnh Phúc, Ngọc Khánh, Cống Yên, Ngọc Hà, Ðại Yên, Liễu Giai, Giảng Võ, Cống Vị, Vạn Phúc, Thủ Lệ, Xuân Biểu, Hữu Tiệp và Kim Mã. Thập tam trại xưa, nay là các phường thuộc quận Ba Ðình.

Tưởng nhớ công ơn của tiền nhân, ngoài tôn thờ Hoàng Ðức Trung làm Thành hoàng, dân làng Trù Mật còn sáng tạo điệu múa giảo long, nhằm nhắc lại công tích đánh thủy quái khi xưa của ông. Làng Trù Mật xưa là Lệ Mật ngày nay, thuộc phường Việt Hưng, quận Long Biên. Ðình làng là ngôi đình lớn, kết cấu tới hơn 50 gian và đã được công nhận là Di tích lịch sử-văn hóa quốc gia.

Ðể chuẩn bị cho múa giảo long, dân làng đan một con giảo long lớn bằng mây tre, phủ vải ra ngoài. Giảo long được trang trí vân mây trên nền xanh da trời, đầu có mào và chiếc lưỡi đỏ khổng lồ. Vào ngày chính hội (từ 19 đến 23-3 âm lịch hằng năm), múa giảo long luôn thu hút đông đảo nhân dân tới xem. Mở đầu bằng màn dạo chơi của công chúa nhà Lý, sau đó, con giảo long xuất hiện và "nuốt chửng" nàng công chúa xinh đẹp. Quân tướng triều đình được huy động đến chiến đấu với thủy quái. Các tráng đinh múa giảo long ở tư thế trườn bò nhưng đẹp mắt và dũng mãnh. Sôi nổi hơn cả là màn chiến đấu của chàng trai trẻ họ Hoàng với giảo long, những động tác vũ thuật đẹp mắt diễn ra trong tiếng hò reo vang dội, cuối cùng, chàng trai chiến thắng thủy quái, rước công chúa hồi cung.

Múa giảo long là một hình thức diễn xướng dân gian huy động tới 50 người tham gia. Trong đó, đặc biệt là những người vào vai dũng sĩ họ Hoàng, công chúa và sáu người đội lốt giảo long. Do câu chuyện về vị Thành hoàng Hoàng Ðức Trung gắn với vương triều Lý, nhất là thời kỳ xây dựng và mở rộng kinh đô về phía tây, nên việc gìn giữ, bảo tồn múa giảo long được coi là nhiệm vụ quan trọng của nhân dân Lệ Mật nói riêng, nhân dân Hà Nội nói chung hướng tới Ðại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Những mỹ tục của đất văn hiến nghìn năm

Dân làng dâng lễ lên Thành hoàng.

Sự thật về trận chiến với thủy quái cứu công chúa chưa ai dám khẳng định, nhưng có một điều chắc chắn, chàng trai họ Hoàng là người khai phá vùng đất phía tây kinh thành Thăng Long. Một trong những bằng chứng là gần một nghìn năm đã trôi qua, nhân dân vùng Thập tam trại khi xưa vẫn tự hào mỗi khi nhắc về chàng dũng sĩ có công mở làng. Cứ đến hội làng Lệ Mật, giữ phong tục "uống nước nhớ nguồn", nhân dân vùng Thập tam trại cũ lại vượt dòng sông Hồng để về cựu quán - quê hương của người có công mở làng Hoàng Ðức Trung, dâng lễ vật lên ông tổ của mình. Trong ngày ấy, mọi người đều nhớ câu ca xưa:

Nhớ ngày 23 tháng 3
Dân trại ta vượt Nhị Hà thăm quê
Kinh quán, cựu quán đề huề
Hồ Tây cá nhảy đi về trong mây.

Hằng năm, trước ngày hội, dân làng bao giờ cũng tổ chức đánh cá chép ở giếng làng. Tương truyền, đó là cá chép hồ Tây công chúa ban tặng.

Những nghi thức chung quanh điệu múa giảo long luôn được người Lệ Mật thực hiện với lòng thành kính và đã trở thành những tục lệ đẹp. Ông Hoàng Ngọc Dậu, người nhiều năm liên tục tham gia múa giảo long cho biết: "Thời trẻ, tôi vào vai dũng sĩ họ Hoàng, sau này, tôi vào vai tướng nhà Lý. Khó nhất là chọn "công chúa". Gái làng xưa quen việc đồng áng, nay đi làm công nhân nên phải luyện tập để múa sao cho dẻo. Nhưng cô công chúa năm nay có đẹp, có dẻo đến mấy thì sang năm, lại phải tìm một công chúa khác, tục truyền xưa nay đều thế".

Sau bao nhiêu biến đổi của lịch sử, Lệ Mật còn giữ được một phong tục đẹp khác, đó là tục "điển văn". Ðây là nghi lễ viết văn tế Thành hoàng. Trước ngày hội, dân làng làm lễ xin phép Thành hoàng để một người hay chữ trong làng được "điển văn". Người viết văn tế là cụ "tả văn". Trong những ngày viết văn tế, người viết phải giữ mình chay tịnh, sạch sẽ. Ðúng một ngày trước hội, một đoàn rước văn long trọng gồm các vị trong ban tế lễ, có phường bát âm... đi kèm đến nhà người tả văn để rước văn về đình làng. Người viết văn tế, đứng đón đoàn rước văn từ cổng, văn tế được đặt vào một chiếc hộp gỗ sơn son trên kiệu bốn người khiêng để rước về đình làng. Tục rước văn, ngoài thể hiện tấm lòng của người Lệ Mật với Thành hoàng, còn phần nào thể hiện truyền thống trọng văn - trọng đạo của đất Thăng Long.

Những phong tục cổ xưa vẫn được duy trì cho đến ngày nay. Ðược tham gia các hoạt động đều là vinh dự của mỗi người, vì vậy, người trong làng ai cũng cố gắng để có cơ hội được tham gia. Cái hay, cái đẹp của lễ hội Lệ Mật không chỉ ở màn múa giảo long, mà còn ở những phong tục được duy trì và tác dụng của nó trong đời sống cộng đồng, xứng đáng là đất nghìn năm văn hiến.

Bài và ảnh: Giang Nam

Có thể bạn quan tâm

Công nhân Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội nạo vét lòng sông Tô Lịch, chuẩn bị cho mùa mưa 2026.

Xây dựng kịch bản ứng phó mùa mưa

Trước diễn biến phức tạp, khó lường do tác động của biến đổi khí hậu, dự báo mùa mưa năm 2026 tại Hà Nội sẽ gia tăng các trận mưa lớn cục bộ và nhiều đợt mưa cực đoan trong thời gian ngắn. Để ứng phó tình trạng úng ngập, thành phố Hà Nội đã xây dựng kịch bản ứng phó khi xảy ra mưa lớn.

Dự án nhà tái định cư N01, phường Cầu Giấy.

Sớm đưa các chung cư bị bỏ hoang vào hoạt động

Nhiều năm qua, tình trạng các khu nhà ở tái định cư, nhà ở sinh viên trên địa bàn Thành phố Hà Nội bỏ hoang, lãng phí, trong khi thiếu nhà ở xã hội, nhà ở thương mại vừa túi tiền dành cho người dân, gây bức xúc dư luận.

Hoạt động sản xuất tại Công ty cổ phần Bóng đèn, Phích nước Rạng Đông.

An toàn lao động phải được đặt lên hàng đầu

Hà Nội hiện có số lượng doanh nghiệp lớn với hàng triệu lao động đang làm việc trong các lĩnh vực, trong đó không ít ngành nghề tiềm ẩn nguy cơ cao về mất an toàn lao động như thi công xây dựng, cơ khí, điện lực, hóa chất, vận hành máy móc…

Mô hình “Đôi bạn cùng tiến” được triển khai hiệu quả tại Trường tiểu học Lê Quý Đôn, phường Phúc Lợi.

Tháo gỡ vướng mắc trong quản lý dạy thêm, học thêm

Thông tư số 19/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT quy định về dạy thêm, học thêm sẽ góp phần tháo gỡ những vướng mắc trong quản lý dạy thêm, học thêm, tạo thuận lợi cho nhà trường, giáo viên và đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập chính đáng của học sinh.

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố, Chi nhánh số 06.

Tạo chuyển biến bền vững từ kỷ luật, kỷ cương

Ngày 23/3/2026, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ban hành Chỉ thị số 09-CT/TU về nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi công vụ; siết chặt kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm của cán bộ, nhất là người đứng đầu trong giai đoạn phát triển mới của Thủ đô.

Hầm đi bộ Ngã Tư Sở, Hà Nội.

Tầng phát triển chiến lược của Thủ đô

Trong bối cảnh quỹ đất đô thị ngày càng khan hiếm, khai thác không gian ngầm như một “tầng phát triển” là lựa chọn của nhiều đô thị trên thế giới. Ngoài việc bố trí hạ tầng kỹ thuật, tầng phát triển này còn tạo ra mạng lưới giao thông, thương mại và dịch vụ công cộng, giải tỏa những “ách tắc” trên mặt đất.

Nhân dân phường Hoàn Kiếm tham gia vệ sinh môi trường, bảo vệ cảnh quan đô thị, góp phần xây dựng nếp sống văn minh trên địa bàn.

Phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng đời sống văn hóa

Từ đầu năm đến nay, hội nghị lấy ý kiến nhân dân trong xây dựng đời sống văn hóa được tổ chức ở khắp các phường, xã trên địa bàn thành phố Hà Nội. Nhiều vấn đề đã được nêu ra và người dân thảo luận, đóng góp ý kiến một cách sôi nổi, thiết thực.

[Infographic] Hà Nội tiếp tục đưa thêm 52 xe buýt điện vào khai thác

[Infographic] Hà Nội tiếp tục đưa thêm 52 xe buýt điện vào khai thác

Từ ngày 30/4, thành phố Hà Nội tiếp tục đưa thêm 52 xe buýt điện vào hoạt động trên 4 tuyến, nâng tổng số phương tiện xanh lên 797 xe. Kết quả này không chỉ vượt kế hoạch đề ra mà còn khẳng định quyết tâm xây dựng hệ thống giao thông công cộng xanh, hiện đại, bền vững.

Công an phường Dương Nội hỗ trợ cấp Căn cước và xác thực định danh điện tử cho học sinh tuyển sinh đầu cấp. (Ảnh: LÊ THỦY)

Đưa dịch vụ công đến với người dân

Hà Nội đang từng ngày khoác lên mình diện mạo của một đô thị thông minh, hiện đại. Giữa nhịp sống hối hả ấy, những cán bộ, chiến sĩ công an cơ sở miệt mài hướng dẫn người dân tiếp cận nền tảng số.

Các nhà thầu xuyên đêm thi công các công trình chống ngập tại Hà Nội.

Tăng tốc hoàn thành các dự án chống ngập

Chỉ còn vài ngày nữa là đến 30/4, thời hạn phải hoàn thành các hạng mục chính của các công trình, dự án chống ngập khẩn cấp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Những ngày này, các đơn vị đang chạy đua với thời gian, thi công xuyên đêm để hoàn thành công trình đúng tiến độ, kịp thời đưa vào vận hành ngay trong mùa mưa năm 2026.

Công trường dự án Khu đô thị thể thao Olympic ở xã Phúc Thượng, Hà Nội (Ảnh VIẾT THÀNH)

Phân cấp mạnh song hành cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình

Với đa số phiếu tán thành, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi). Đây là bước đột phá quan trọng, thể chế hóa tinh thần Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị với quan điểm xuyên suốt: “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”.

Công ty cổ phần Prosi Thăng Long quảng bá, giới thiệu các mặt hàng nông sản ra thị trường nước ngoài.

Mục tiêu xuất khẩu gặp nhiều thách thức

Ba tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu của Thành phố Hà Nội đã giảm 8,6% so với cùng kỳ năm 2025. Trong bối cảnh tình hình địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 12% năm 2026 đang gặp nhiều thách thức.

Dự án Khu nhà ở Minh Đức chậm triển khai nhiều năm.

Quyết liệt xử lý các dự án sử dụng đất chậm triển khai

Với quyết tâm khai thác hiệu quả quỹ đất, thúc đẩy công tác đầu tư xây dựng và phát triển kinh tế-xã hội, thời gian qua, thành phố Hà Nội đã quyết liệt xử lý các dự án sử dụng đất chậm triển khai. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn không ít dự án bỏ hoang, lãng phí đất đai, gây bức xúc trong dư luận.

Các nghệ nhân, chuyên gia văn hóa trao đổi về bảo tồn, phát huy giá trị nghề sơn cổ truyền trong không gian đình Hà Vĩ.

Hồi sinh di tích trong phố cổ

Nhiều di tích trong phố cổ từng là nơi bị các hộ dân chiếm dụng làm chỗ ở nhiều năm, khiến công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích gặp nhiều trở ngại. Phường Hoàn Kiếm (Hà Nội) đang từng bước di dời dân cư, trả lại hiện trạng di tích và phát huy giá trị những di tích đó.

Người dân thôn Trạch Lôi, xã Phúc Thọ tự nguyện phá dỡ tường nhà để mở rộng đường nội thôn.

Dân vận khéo trong phong trào hiến đất mở đường

Phong trào hiến đất mở đường đang được triển khai hiệu quả ở nhiều địa phương của Hà Nội. Phần lớn các công trình đều nhận được sự đồng thuận cao của người dân nhờ công tác dân vận gần gũi, thiết thực.

Đường Nguyễn Lam sau khi được hoàn thiện đã khang trang, hiện đại hơn

Chủ động giải quyết các điểm nghẽn

Không chỉ từng bước giải quyết hiệu quả 5 điểm nghẽn trên địa bàn, phường Phúc Lợi còn đặt ra yêu cầu cao hơn khi thêm 2 điểm nghẽn về chất lượng cán bộ và công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) để tập trung giải quyết. Đây là nhiệm vụ, cũng là giải pháp để cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội Đảng bộ phường nhiệm kỳ 2025-2030 đã đề ra.

Lực lượng chức năng phường Thanh Liệt phá dỡ công trình vi phạm trên đất nông nghiệp.

Quyết liệt xử lý công trình vi phạm

Với quyết tâm siết chặt quản lý đất đai, trật tự xây dựng, nhiều xã, phường trên địa bàn thành phố Hà Nội đang triển khai các biện pháp mạnh để xử lý các công trình vi phạm, bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.

Hoạt động kinh doanh thủy sản tại chợ cá Yên Sở.

Sớm ổn định hoạt động cho tiểu thương chợ cá Yên Sở

Được coi là chợ đầu mối thủy sản lớn nhất ở Hà Nội, nhưng nhiều năm nay, chợ cá Yên Sở (còn gọi là chợ cá làng Sở Thượng), phường Hoàng Mai chỉ là chợ tạm và đã xuống cấp nghiêm trọng. Dự kiến, đến ngày 30/4, phường sẽ giải tỏa chợ và triển khai phương án sắp xếp để các tiểu thương sớm ổn định hoạt động kinh doanh.

Khu du lịch Ao Vua, Ba Vì tổ chức nhiều hoạt động gắn với thiên nhiên để đón khách trong dịp nghỉ lễ.

Sẵn sàng đón khách du lịch dịp nghỉ lễ

Hai kỳ nghỉ Giỗ Tổ Hùng Vương, Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước và Ngày Quốc tế Lao động là dịp Hà Nội sẽ đón lượng khách du lịch. Thành phố đã chuẩn bị nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật phong phú; các doanh nghiệp, điểm đến sớm “chốt lịch” nhiều hoạt động đón khách.