Trân trọng di sản ấy, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật giới thiệu bộ đôi ấn phẩm: Hiệp định Paris - Thắng lợi của ý chí độc lập, tự chủ và chính nghĩa Việt Nam của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình và Các cuộc thương lượng Lê Đức Thọ - Kissinger tại Paris của Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ.
Sự kết hợp giữa hồi ức chân thực và tư liệu hệ thống đã tái hiện trọn vẹn bản lĩnh, khí phách Việt Nam trên bàn đàm phán lịch sử.
Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam, được ký kết ngày 27/01/1973 tại Pháp, là kết quả thắng lợi của một “mặt trận” đặc biệt, nơi diễn ra cuộc đấu trí quyết liệt giữa các bên, phản ánh cục diện của cả cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Thắng lợi của Hiệp định Paris là kết tinh sức mạnh tổng hợp của dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, thể hiện sự phối hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao, đồng thời khẳng định sức mạnh của chính nghĩa trên trường quốc tế. Không chỉ làm thay đổi cục diện chiến tranh, Hiệp định Paris còn mở ra bước ngoặt chiến lược, tạo tiền đề quan trọng cho tiến trình đi tới hòa bình, thống nhất đất nước.
Trong bối cảnh ấy, bà Nguyễn Thị Bình, Trưởng đoàn đàm phán của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền nam Việt Nam, sau là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền nam Việt Nam, không chỉ là người trực tiếp tham gia, mà còn là một trong những nhân vật để lại dấu ấn sâu đậm của ngoại giao Việt Nam tại Hội nghị Paris. Cuốn sách của bà vì vậy không đơn thuần là một công trình nghiên cứu, mà còn là những trang hồi ức chân thực, giàu cảm xúc, đưa người đọc trở lại không khí sôi động và đầy thử thách của bàn đàm phán.
Từ những diễn biến quan trọng của tiến trình đàm phán đến những chi tiết đời thường, từ không khí căng thẳng trong các phiên họp đến những cuộc tiếp xúc bên lề, tất cả được tái hiện qua trải nghiệm trực tiếp của người trong cuộc. Những chi tiết tưởng chừng nhỏ nhưng giàu ý nghĩa đã góp phần làm nên sức sống của tác phẩm, giúp lịch sử trở nên gần gũi, cụ thể và dễ tiếp cận hơn với độc giả hôm nay.
Hình ảnh nhà ngoại giao Nguyễn Thị Bình được thể hiện trong cuốn sách với phong thái điềm tĩnh, tự tin, cùng cách ứng xử linh hoạt nhưng kiên định. Những ấn tượng mà bà để lại với báo chí và bạn bè quốc tế, từ sự rõ ràng, khúc chiết trong phát biểu đến sự mềm dẻo trong đối thoại không chỉ phản ánh bản lĩnh cá nhân, mà còn là biểu hiện sinh động của nghệ thuật ngoại giao Việt Nam. Ở đó, sự kiên định về nguyên tắc luôn song hành với sự linh hoạt trong sách lược, thể hiện rõ phương châm “dĩ bất biến, ứng vạn biến”, góp phần tạo nên hiệu quả của quá trình đàm phán trong bối cảnh quốc tế đầy phức tạp.
Bên cạnh việc tái hiện tiến trình Hội nghị Paris, cuốn sách còn khắc họa sinh động chân dung các nhà lãnh đạo, nhà ngoại giao xuất sắc của Việt Nam. Từ Chủ tịch Hồ Chí Minh, người đặt nền móng cho nền ngoại giao cách mạng, đến các đồng chí: Nguyễn Duy Trinh, Lê Đức Thọ, Nguyễn Hữu Thọ, Xuân Thủy, mỗi nhân vật đều hiện lên với những nét riêng về tư duy, phong cách và bản lĩnh. Những trang viết này không chỉ mang ý nghĩa hồi ức cá nhân, mà còn góp phần lý giải những yếu tố làm nên thắng lợi của ngoại giao Việt Nam tại Paris. Đó là sự kết hợp giữa tầm nhìn chiến lược, bản lĩnh chính trị và trí tuệ tập thể, những yếu tố quyết định trong những thời khắc bước ngoặt của lịch sử.
Đáng chú ý, cuốn sách làm nổi bật tinh thần “vừa đánh, vừa đàm” - một sách lược nhất quán trong suốt quá trình kháng chiến. Bàn đàm phán Paris không tách rời chiến trường, mà gắn bó chặt chẽ với những diễn biến thực tiễn, tạo nên thế và lực cho Việt Nam trong quá trình thương lượng.
Hội nghị Paris diễn ra từ ngày 13/5/1968 đến ngày 27/1/1973, với 202 phiên họp công khai, 45 cuộc gặp riêng cấp cao giữa Cố vấn Lê Đức Thọ và Cố vấn Henry Kissinger, 500 cuộc họp báo và khoảng 1.000 cuộc phỏng vấn. Những cuộc gặp riêng giữa Lê Đức Thọ và Kissinger hết sức đặc biệt, có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong bối cảnh cuộc đàm phán công khai không giải quyết được vấn đề. Những cuộc gặp riêng này đã được hai nhà ngoại giao kỳ cựu Lưu Văn Lợi và Nguyễn Anh Vũ kể lại trong cuốn sách Các cuộc thương lượng Lê Đức Thọ - Kissinger tại Paris xuất bản lần thứ hai, có sửa chữa.
Thông qua những ghi chép, tư liệu phong phú, lời kể chân thực, giàu sức thuyết phục, bức tranh toàn cảnh về Hội nghị Paris đã được phác họa sắc nét, sống động. Với tính cách cương trực, thẳng thắn, Lê Đức Thọ đã khiến ngay cả Kissinger cũng phải kính trọng và thừa nhận rằng tuy không được đào tạo về ngoại giao nhưng ông là một nhà ngoại giao lão luyện, rất kiên định và kiên trì với mục tiêu của mình.
Trong lịch sử ngoại giao Việt Nam hiện đại, hiếm có cuộc đàm phán nào kéo dài, cam go và phức tạp như Hội nghị Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam. Các cuộc đàm phán, đấu trí căng thẳng, kéo dài giữa Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ và Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ Henry Kissinger được kể lại theo tiến trình thời gian diễn ra cuộc đàm phán tại Hội nghị Paris, qua đó làm nổi bật âm mưu, chiến lược của phía Mỹ, đồng thời làm rõ quan điểm, sách lược và bản lĩnh ứng xử linh hoạt, kiên định của ta.
Hiệp định Paris năm 1973 là kết tinh từ cuộc đấu tranh kiên cường, đầy trí tuệ của toàn dân tộc Việt Nam, tạo nên bước ngoặt quyết định mở đường cho thắng lợi hoàn toàn của sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước.
Thắng lợi tại Hội nghị Paris là kết tinh của ý chí sắt đá và tinh thần quyết chiến bảo vệ chân lý độc lập, tự do của dân tộc. Đó là minh chứng hùng hồn cho sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng bản lĩnh và nghệ thuật của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam, dựa trên chính nghĩa của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
Hội nghị Paris và Hiệp định Paris năm 1973 mãi mãi đi vào lịch sử cách mạng Việt Nam nói chung và lịch sử ngoại giao Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh nói riêng như một mốc son không bao giờ phai mờ. Với hai cách tiếp cận khác nhau, hai cuốn sách không chỉ cung cấp tư liệu quý giá mà còn lan tỏa bài học về bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng ý nghĩa và những bài học trong công tác ngoại giao từ Hội nghị Paris vẫn còn vẹn nguyên giá trị, giúp người đọc hôm nay hiểu sâu sắc hơn về quá khứ, là nguồn cảm hứng góp phần bồi đắp niềm tự hào dân tộc và bản lĩnh cho các thế hệ hôm nay trên hành trình hội nhập và phát triển.
