Mộc bản triều Nguyễn là tài liệu tin cậy quý giá cho nghiên cứu lịch sử Việt Nam

Quỹ Bảo tồn Văn hóa của Đại sứ quán Hoa Kỳ (AFCP) tài trợ dự án “Bảo tồn khẩn cấp Mộc bản triều Nguyễn-Di sản Tư liệu thế giới”. Qua đó, đã xử lý bảo tồn thành công hàng trăm tấm mộc bản xuống cấp. Tại lễ khánh thành dự án, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper khẳng định: “Mộc bản triều Nguyễn là nguồn tài liệu tin cậy quý giá phục vụ cho việc học và nghiên cứu lịch sử Việt Nam”.

Chiều 25/5, tại TP Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước tổ chức khánh thành Dự án “Bảo tồn khẩn cấp Mộc bản triều Nguyễn-Di sản Tư liệu thế giới”, hiện đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV, do AFCP tài trợ.

Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper và Cục trưởng Văn thư và Lưu trữ Nhà nước Đặng Thanh Tùng thực hiện nghi thức khánh thành dự án “Bảo tồn khẩn cấp Mộc bản triều Nguyễn-Di sản Tư liệu thế giới”.
Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper và Cục trưởng Văn thư và Lưu trữ Nhà nước Đặng Thanh Tùng thực hiện nghi thức khánh thành dự án “Bảo tồn khẩn cấp Mộc bản triều Nguyễn-Di sản Tư liệu thế giới”.

Tham dự lễ khánh thành, có Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper, tùy viên văn hóa Tổng lãnh sự quán Mỹ tại TP Hồ Chí Minh; Cục trưởng Văn thư và Lưu trữ Nhà nước Đặng Thanh Tùng và chuyên gia Việt Nam trong bảo tồn di sản gỗ, lãnh đạo Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV (TP Đà Lạt).

Bảo đảm khả năng khai thác thông tin của mộc bản

Theo trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV, dự án “Bảo tồn khẩn cấp Mộc bản Triều Nguyễn-Di sản Tư liệu thế giới”, chính thức được AFCP thông qua vào năm 2020, với trị giá 88.209 USD, nhằm bảo tồn 500 tấm mộc bản triều Nguyễn đã xuống cấp đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV. Dự án đã được thực hiện thành công, với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhiều cán bộ lưu trữ tay nghề cao và giàu kinh nghiệm.

Cục trưởng Văn thư và Lưu trữ Nhà nước tặng Đại sứ Marc E. Knapper phiên bản mộc bản ghi chép về việc vua Gia Long đổi Quốc hiệu Việt Nam năm 1804.

Cục trưởng Văn thư và Lưu trữ Nhà nước tặng Đại sứ Marc E. Knapper phiên bản mộc bản ghi chép về việc vua Gia Long đổi Quốc hiệu Việt Nam năm 1804.

Thời gian qua, mặc dù Chính phủ Việt Nam đã triển khai một số đề án lớn nhằm bảo tồn mộc bản triều Nguyễn, nhưng do ảnh hưởng của quá trình lão hóa tự nhiên, khí hậu nhiệt đới, các hoạt động của nấm và côn trùng qua nhiều thế kỷ, nên vẫn còn nhiều vấn đề cần sự tham gia, đóng góp của cộng đồng xã hội trong việc kéo dài tuổi thọ của tài liệu này.

Cục trưởng Văn thư và Lưu trữ Nhà nước Đặng Thanh Tùng cho biết, thành công lớn nhất của dự án, không chỉ xử lý bảo tồn 500 tấm mộc bản triều Nguyễn đã xuống cấp, mà quá trình thực hiện dự án đã góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý di sản và người dân trong việc bảo tồn di sản, giúp rèn luyện kỹ năng bảo quản mộc bản cho cán bộ phụ trách bảo quản mộc bản triều Nguyễn tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV.

Đại sứ Marc E. Knapper tặng quà lưu niệm cho ông Đặng Thanh Tùng .

Đại sứ Marc E. Knapper tặng quà lưu niệm cho ông Đặng Thanh Tùng .

Kể từ khi khoản tài trợ được thông qua, nhóm kỹ thuật đã tiến hành khảo sát, xác định, đánh giá mức độ hư hỏng của 500 tấm mộc bản triều Nguyễn lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV. Năm 2021, nhóm kỹ thuật đã tiến hành xử lý bảo tồn 500 tấm mộc bản bị mủn mục nêu trên.

Theo đánh giá, tất cả 500 tấm mộc bản đã được xử lý kỹ lưỡng bởi phương pháp tương tự xử lý mộc bản tiêu chuẩn đã được nghiên cứu, sử dụng tại nhiều nước, như Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp… giúp ngăn chặn sự suy thoái của mộc bản, tăng độ cứng, bảo đảm khả năng khai thác thông tin (sử dụng và in ấn); góp phần vào việc phục chế, gia nhập tài liệu mộc bản.

Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper cho biết, từ năm 2001, phái đoàn ngoại giao Hoa Kỳ đã tài trợ cho Việt Nam 16 dự án, với tổng giá trị hơn 1,2 triệu USD, góp phần bảo tồn di sản văn hóa đa dạng và độc đáo của Việt Nam, trong đó có dự án bảo tồn mộc bản triều Nguyễn.

Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV Nguyễn Xuân Hùng (bìa phải) giới thiệu mộc bản đang được bảo quản tại Trung tâm.
Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV Nguyễn Xuân Hùng (bìa phải) giới thiệu mộc bản đang được bảo quản tại Trung tâm.

Theo Đại sứ Marc E. Knapper, bảo tồn di sản văn hóa chỉ là một trong nhiều lĩnh vực hợp tác giữa hai nước. Trong các lĩnh vực khác, như thương mại, giáo dục, y tế, năng lượng, an ninh… Hoa Kỳ và Việt Nam luôn đồng hành vì một cam kết chung về hòa bình và thịnh vượng.

Ông gửi lời khen ngợi đến tất cả mọi người đã tham gia dự án, chúc mừng dự án thành công và hy vọng dự án sẽ giúp mộc bản được duy trì trong nhiều năm. Ông cho rằng, đây là minh chứng rõ ràng cho mối quan hệ đối tác vững mạnh giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Di sản tư liệu vô giá

Đại sứ Marc E. Knapper phát biểu tại sự kiện.

Đại sứ Marc E. Knapper phát biểu tại sự kiện.

Mộc bản Triều Nguyễn là di sản văn hóa, lịch sử và khoa học đặc biệt quý hiếm, đã được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới năm 2009. Đây là Di sản tư liệu thế giới đầu tiên của Việt Nam.

Mộc bản triều Nguyễn là những tài liệu đặc biệt, viết bằng chữ Hán Nôm khắc ngược trên gỗ để in ra thành sách, được dùng phổ biến ở thời kỳ phong kiến Việt Nam và còn lưu giữ được đến ngày nay.

Mộc bản Triều Nguyễn phần lớn được khắc in dưới triều Nguyễn, trong đó có một số ván khắc có niên đại từ trước thời Nguyễn. Nội dung của tài liệu Mộc bản rất phong phú và đa dạng, phản ánh các lĩnh vực lịch sử, địa lý, chính trị-xã hội, quân sự, pháp chế, văn hóa - giáo dục, tôn giáo - tư tưởng - triết học, văn thơ, ngôn ngữ - văn tự… từ thời Hùng Vương dựng nước đến triều Nguyễn.

Mộc bản triều Nguyễn là loại hình tài liệu đặc biệt về hình thức, nội dung và phương thức chế tác; được UNESCO công nhận là di sản tư liệu thế giới. Đây là nguồn tài liệu tin cậy quý giá phục vụ cho việc học và nghiên cứu lịch sử Việt Nam.

Đại sứ Marc E. Knapper

Tài liệu mộc bản là những bộ biên niên sử được biên soạn và khắc in rất công phu. Ngoài giá trị về mặt sử liệu, tài liệu mộc bản còn có giá trị về nghệ thuật chế tác, thể hiện sự phát triển nghề khắc in bản gỗ của nền văn minh, văn hóa nhân loại.

Đại sứ Marc E. Knapper và tùy viên văn hóa Tổng lãnh sự quán Mỹ tại TP Hồ Chí Minh (thứ hai, bên trái) tham quan kho bảo quản mộc bản triều Nguyễn tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV.

Đại sứ Marc E. Knapper và tùy viên văn hóa Tổng lãnh sự quán Mỹ tại TP Hồ Chí Minh (thứ hai, bên trái) tham quan kho bảo quản mộc bản triều Nguyễn tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV.

Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV Nguyễn Xuân Hùng cho biết, hiện mộc bản triều Nguyễn đang lưu giữ tại Trung tâm, bộ sưu tập gồm 34.555 mộc bản. Qua nhiều quá trình chuyển giao, hiện tài liệu mộc bản triều Nguyễn được Trung tâm bảo quản trong kho chuyên dụng hiện đại bậc nhất Việt Nam hiện nay và được khử trùng định kỳ, theo dõi nấm mốc thường xuyên.

Mộc bản triều Nguyễn được bảo quản trong kho chuyên dụng hiện đại bậc nhất Việt Nam.

Mộc bản triều Nguyễn được bảo quản trong kho chuyên dụng hiện đại bậc nhất Việt Nam.

Tuy nhiên, cùng với yếu tố lịch sử, số mộc bản này đã bị giảm sút cả về chất lượng và số lượng, do ảnh hưởng của quá trình lão hóa tự nhiên, khí hậu nhiệt đới, chiến tranh, lũ lụt, các hoạt động của nấm và côn trùng qua nhiều thế kỷ.

Đại sứ Marc E. Knapper nghe Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV giới thiệu tài liệu mộc bản ghi chép về mối quan hệ giao thương giữa Mỹ và Việt Nam năm 1832.

Đại sứ Marc E. Knapper nghe Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV giới thiệu tài liệu mộc bản ghi chép về mối quan hệ giao thương giữa Mỹ và Việt Nam năm 1832.

Qua quá trình hợp tác nghiên cứu, thực hiện dự án “Bảo tồn khẩn cấp Mộc bản triều Nguyễn-Di sản Tư liệu thế giới” cùng các chuyên gia, Tiến sĩ Nguyễn Đức Thành, chuyên gia Việt Nam về bảo tồn gỗ di sản, cho biết, bảo tồn gỗ khảo cổ là một vấn đề khó ở Việt Nam. Điều này là do các phương pháp bảo quản chung không thể áp dụng cho các loại gỗ nhiệt đới của Việt Nam, do đó cần phải có phương pháp xử lý bảo quản thích hợp. Nghiên cứu tiền khả thi này nhằm thiết lập công nghệ bảo quản phù hợp cho tài liệu mộc bản triều Nguyễn.

Cùng với giá trị về mặt sử liệu, tài liệu mộc bản còn có giá trị về nghệ thuật chế tác, thể hiện sự phát triển nghề khắc in bản gỗ của nền văn minh, văn hóa nhân loại.

Cùng với giá trị về mặt sử liệu, tài liệu mộc bản còn có giá trị về nghệ thuật chế tác, thể hiện sự phát triển nghề khắc in bản gỗ của nền văn minh, văn hóa nhân loại.

Năm 2007, Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV đã khai trương và mở cửa Khu trưng bày tài liệu lưu trữ. Sau đó hai năm, trung tâm đã tiến hành biên soạn sách“Mộc bản Triều Nguyễn - Đề mục tổng quan”, dưới dạng sách điện tử và sách in để công bố, giới thiệu tài liệu Mộc bản Triều Nguyễn với các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế.

Có thể bạn quan tâm

Nền tảng số LaSoong được lựa chọn là hạ tầng công nghệ đồng hành với Hoa hậu Việt Nam 2026. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Ra mắt nền tảng số LaSoong đồng hành cùng Hoa hậu Việt Nam 2026

Ngày 5/5, tại Hà Nội, nền tảng số LaSoong đã được chính thức công bố đồng hành cùng cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2026 do Báo Tiền Phong phối hợp Hoàng Thành Media tổ chức, đánh dấu lần đầu tiên có một hạ tầng số chuyên biệt phục vụ chuỗi chương trình văn hóa, nghệ thuật và truyền thông có quy mô toàn quốc.

Truyện ngắn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” của cố nhà văn, đạo diễn lừng danh Cộng hòa Azerbaijan, Ajdar Ibrahimov.

Giới thiệu truyện ngắn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” của cố nhà văn Ajdar Ibrahimov

Nhằm lan tỏa tinh thần hữu nghị bền chặt và tương lai hợp tác sâu rộng giữa hai dân tộc Cộng hòa Azerbaijan và Việt Nam, ngày 5/5, tại Rạp Ngọc Khánh (Viện phim Việt Nam, Hà Nội), diễn ra buổi giới thiệu tập truyện ngắn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” của cố nhà văn, đạo diễn lừng danh Cộng hòa Azerbaijan, Ajdar Ibrahimov.

Trích từ một tác phẩm tham gia triển lãm.

Tranh màu nước và nghệ thuật hướng tới sự cân bằng

Triển lãm "Hơi thở màu nước" diễn ra tại Santea House, SBB Healthcare Premium, 199 Trường Chinh mang đến trải nghiệm khác biệt khi đưa hơn 80 tác phẩm của 9 họa sĩ vào không gian chăm sóc sức khỏe. Bên cạnh thưởng lãm, công chúng còn được lắng nghe, nhận diện cảm xúc và tìm lại sự cân bằng trong đời sống.

Không gian văn hóa làng trong đời sống đương đại. (Ảnh: NGỌC LIÊN)

Gắn phát triển với bảo tồn, phát huy giá trị không gian văn hóa làng Việt

Chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố theo Nghị quyết số 105/NQ-CP ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới, đang được triển khai rộng rãi tại nhiều địa phương.

Nhà thơ Lữ Mai giao lưu với các em học sinh Trường tiểu học Bình Minh.

Gieo bốn mùa yêu thương tới mầm non tương lai

Trong buổi sinh hoạt dưới cờ diễn ra vào tuần đầu tiên của tháng 5 tại Trường tiểu học Bình Minh (80 Thợ Nhuộm, Hà Nội), nhà thơ-nhà báo Lữ Mai đã mang đến những câu chuyện giản dị về thiên nhiên, khơi gợi tình yêu gia đình, cộng đồng và nuôi dưỡng sự tự tin, sáng tạo trong mỗi học sinh.

Thiết kế Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026. (Ảnh: Ban tổ chức DIFF 2026)

Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 sẽ có nhiều điểm mới về công nghệ trình diễn

Theo Ban tổ chức Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 (DIFF 2026), với chủ đề “Da Nang-United Horizons-Những chân trời kết nối”, lần đầu tiên sân khấu DIFF có hệ vòm nâng hạ khổng lồ cùng tổ hợp ánh sáng-LED-laser đa tầng được đưa vào vận hành, hứa hẹn tạo nên những đại cảnh bùng nổ bên sông Hàn.

Quang cảnh khai mạc Lễ hội chùa Long Đọi Sơn năm 2026.

Ninh Bình: Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Lễ hội chùa Long Đọi Sơn

Chùa Long Đọi Sơn tọa lạc trên núi Đọi linh thiêng, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình. Ngôi chùa được xây dựng trên đỉnh núi Đọi, trong khuôn viên 2ha vườn rừng. Hằng năm, Lễ hội chùa Long Đọi Sơn được tổ chức từ ngày 18-21/3 âm lịch, với các nghi lễ truyền thống và nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao.

Bà Phan Cẩm Tú (thứ 3 từ trái sang) tại buổi tọa đàm về bản quyền do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền tác giả: Nỗi niềm người làm điện ảnh

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền điện ảnh, bà Phan Cẩm Tú (Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, chuyên gia tư vấn, Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ) chia sẻ những nỗi niềm của những người làm sáng tạo trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay.

Du khách tham quan nhà người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. (Ảnh: THANH DUNG)

Giữ gốc, nối nghề trong nhịp sống số

Trước nguồn nguyên vật liệu tự nhiên khan hiếm, đội ngũ thợ am hiểu kỹ thuật dựng nhà ngày càng thưa vắng, nhiều ngôi nhà truyền thống của các dân tộc thiểu số ở nước ta đã không còn giữ được hình thái ban đầu… 

Quần thể di tích Cố đô Huế, không gian di sản tiêu biểu trong hành trình “Hộ chiếu du lịch”. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Đổi mới cách tiếp cận di sản

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng, mà còn đòi hỏi những phương thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.