Mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cao

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội chủ động xây dựng chính sách đặc thù tạo bứt phá trong chất lượng giáo dục thay vì áp dụng một cách tiếp cận đồng nhất cho mọi cơ sở giáo dục.

Từ cơ chế đặc thù đến những bước đi cụ thể

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà, thành phố đang triển khai mô hình giáo dục đặc thù chất lượng cao theo đúng quy định trong Luật Thủ đô năm 2026 và cụ thể hóa bằng Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Đặc biệt trong bối cảnh mới, mô hình giáo dục đặc thù chất lượng cao đòi hỏi cách tiếp cận rõ ràng hơn, thực chất hơn, nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng tiên tiến cho thế hệ trẻ.

Theo đó, năm học 2026-2027, Hà Nội đã triển khai mô hình trường học chất lượng cao đối với 35 cơ sở giáo dục công lập, đánh dấu bước cụ thể hóa cơ chế của Luật Thủ đô năm 2026, hướng tới xây dựng hệ thống trường học có chất lượng thực chất, nâng tầm chất lượng giáo dục của Thủ đô, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Phạm Quốc Toản cho biết, so với quy định trước đây, mô hình trường chất lượng cao lần này không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi cách tiếp cận phát triển giáo dục. Trong đó, đáng chú ý là việc chuyển từ quản lý theo tiêu chí đầu vào sang quản trị chất lượng trong suốt quá trình hoạt động, với đầy đủ các khâu công nhận, đánh giá định kỳ, kiểm định và thu hồi, bảo đảm thực chất.

Thay vì đáp ứng tiêu chí cứng, các trường được công nhận theo khung chuẩn mở; lấy chuẩn quốc gia mức độ 2 làm nền, đồng thời cho phép các trường phát triển vượt chuẩn theo định hướng riêng, tạo bản sắc và nâng cao tính cạnh tranh. Chương trình giáo dục được thiết kế chuyển từ tăng cường nội dung sang thiết kế chương trình mở, tích hợp, định hướng năng lực, chú trọng ngoại ngữ, STEM, công nghệ số, năng khiếu nghệ thuật và thể dục thể thao…

Quy trình công nhận trường chất lượng cao gồm 6 bước: Nhà trường xây dựng đề án; Sở Giáo dục và Đào tạo thẩm định; trình Ủy ban nhân dân thành phố; quyết định công nhận; đánh giá định kỳ; thu hồi nếu không đạt.

Theo đó, thay vì chỉ chú trọng các điều kiện đầu vào hoặc việc công nhận danh hiệu, thành phố đặt ra yêu cầu theo dõi chất lượng trong suốt quá trình hoạt động của nhà trường, gắn công nhận với đánh giá định kỳ, kiểm định và cơ chế thu hồi khi không đáp ứng yêu cầu.

Cơ chế tài chính phải đi đôi với chất lượng và công bằng

Một trong những đặc điểm mô hình trường chất lượng cao được phụ huynh học sinh quan tâm là việc thành phố đưa ra mức thu cao hơn hẳn học phí trường đại trà, đồng nghĩa với việc những cơ sở này phải nâng cao chất lượng dịch vụ và sử dụng nguồn lực phù hợp với mục tiêu đã cam kết.

Định hướng của thành phố là Nhà nước bảo đảm các điều kiện cơ bản như đối với trường công lập đại trà; phần dịch vụ chất lượng cao được xác định theo định mức kinh tế-kỹ thuật và quy định hiện hành. Các khoản thu, nội dung dịch vụ và cam kết về chất lượng cần được công khai để phụ huynh hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và lựa chọn phù hợp.

Một trong những lý do để chị Nguyễn Hoàng Anh, phụ huynh học sinh Trường trung học cơ sở Giảng Võ 2 lựa chọn cho con học trường này là hệ thống cơ sở vật chất được đầu tư đồng bộ, hiện đại với phòng học thông minh, nhà đa năng, khu bán trú, sân chơi và các không gian giáo dục được đầu tư theo định hướng chất lượng cao, chất lượng đội ngũ giáo viên tốt với chương trình giáo dục đổi mới.

“Việc thành phố đầu tư trường, lớp khang trang, thầy, cô giáo tích cực đổi mới phương pháp dạy học thì người được thụ hưởng nhiều nhất chính là con em mình. Việc đóng mức học phí cao hơn cũng là tất yếu để người dân và nhà nước cùng đồng hành nâng cao chất lượng dạy và học”, chị Hoàng Anh cho biết.

Chia sẻ về mục tiêu của mô hình trường chất lượng cao tại Hà Nội, một hiệu trưởng cho biết, đồng hành với những đổi mới về mục tiêu giáo dục của cả nước, cùng với sự đầu tư mạnh của thành phố và một hành lang pháp lý thuận lợi theo Luật Thủ đô, bên cạnh việc phải đạt chất lượng cao về đầu ra, thì điều mà nhà trường trăn trở nhất là hình thành cho học sinh những kỹ năng của công dân Thủ đô tương lai mạnh về ứng dụng số, ngoại ngữ và đặc biệt là khả năng thực hành từ kiến thức được học với mô hình STEM.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà nhấn mạnh, mô hình trường chất lượng cao của thành phố được xác định phục vụ theo khu vực, không giới hạn địa giới hành chính, không phân tuyến tuyển sinh, qua đó tạo điều kiện để học sinh tiếp cận môi trường giáo dục tốt hơn ngay tại địa phương. Thành phố đặt mục tiêu phát triển số trường chất lượng cao với khoảng 5% tổng số trường, tương đương khoảng 150 trường đến năm 2030. Các trường chất lượng cao phải đóng vai trò dẫn dắt, chia sẻ kinh nghiệm quản trị, phương pháp giảng dạy và mô hình tổ chức giáo dục hiệu quả với các trường khác. Qua đó, những thành quả từ cơ chế đặc thù không chỉ tập trung ở một số cơ sở, mà từng bước lan tỏa đến toàn hệ thống giáo dục của Thủ đô.