Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo: Hành lang cho thử nghiệm công nghệ mới

Lần đầu tiên, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được luật hóa tại Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Đây được xem là bước ngoặt chính sách, tạo hành lang pháp lý linh hoạt để công nghệ mới có cơ hội ra đời, được thử nghiệm sớm và từng bước phát triển thành các giải pháp phục vụ thực tiễn.

Ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất tại Công ty cổ phần Sữa Việt Nam Vinamilk.
Ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất tại Công ty cổ phần Sữa Việt Nam Vinamilk.

Gỡ nút thắt cho sáng kiến công nghệ

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo được thông qua đánh dấu bước chuyển biến quan trọng trong quản lý, phát triển khoa học và công nghệ tại Việt Nam.

Một trong những điểm mới nổi bật của luật là cho phép thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) nhằm tạo hành lang pháp lý linh hoạt cho các mô hình, công nghệ và chính sách mới được thử nghiệm trong phạm vi giới hạn, có sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước.

Luật quy định về nguyên tắc, nội dung và thời hạn cho phép thử nghiệm có kiểm soát…; đồng thời, quy định rõ các nguyên tắc và trường hợp miễn, loại trừ trách nhiệm dân sự, hành chính và hình sự cho cơ quan quản lý, tổ chức, cá nhân tham gia và thực hiện thử nghiệm có kiểm soát khi xảy ra thiệt hại, rủi ro.

Luật cũng quy định trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp được cấp phép thử nghiệm có kiểm soát trong việc cung cấp thông tin, khuyến cáo rủi ro, quản lý dữ liệu và bồi thường thiệt hại nhằm bảo vệ quyền lợi của người tham gia thử nghiệm.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được kỳ vọng tháo gỡ các rào cản về thể chế, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân phát huy sáng tạo, thử nghiệm các giải pháp công nghệ mới, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo các chuyên gia, cơ chế này được triển khai sẽ tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp, đơn vị tư nhân tham gia nghiên cứu vào các lĩnh vực, như: Ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, thương mại điện tử, công nghệ tài chính, nông nghiệp thông minh...

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là bước tiến lớn, bảo đảm khuôn khổ pháp lý cho khuyến khích sáng tạo và bảo vệ lợi ích cộng đồng. Đồng thời sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp thử nghiệm trong môi trường pháp lý linh hoạt, giảm nguy cơ bị cấm hoặc bị xử phạt vì chưa có quy định hiện hành.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được kỳ vọng tháo gỡ các rào cản về thể chế, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân phát huy sáng tạo, thử nghiệm các giải pháp công nghệ mới, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tiến sĩ Phạm Kim Thư, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị nhận định, đây cũng là bước ngoặt quan trọng đối với các trường đại học vốn là những trung tâm nghiên cứu và phát triển công nghệ; mở ra một không gian pháp lý an toàn cho các nhóm nghiên cứu, doanh nghiệp spin-off và start-up trong trường được phép thử nghiệm công nghệ, mô hình kinh doanh mới mà không phải chịu rủi ro pháp lý quá lớn trong giai đoạn đầu.

Ông kỳ vọng cơ chế sẽ khơi thông một loạt sáng kiến hiện đang bị “kẹt” bởi rào cản pháp lý, chẳng hạn: Các mô hình ứng dụng AI trong đánh giá học tập, blockchain trong xác thực văn bằng, hay dịch vụ fintech hỗ trợ học phí-tín dụng sinh viên vốn rất tiềm năng nhưng chưa có khung pháp lý rõ ràng; các đề xuất chuyển giao kết quả nghiên cứu ra thị trường theo mô hình chia sẻ lợi nhuận giữa nhà trường-giảng viên-doanh nghiệp hay việc thử nghiệm các sản phẩm số (EdTech, HealthTech, GovTech…) trong môi trường thực tế với người dùng thật, nhưng vẫn trong giới hạn an toàn.

“Cơ chế này sẽ giúp các trường giảm rủi ro pháp lý khi “dám làm khác”, đồng thời thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ngay trong trường đại học”, ông Thư nhấn mạnh.

Cần cơ chế riêng cho từng lĩnh vực

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là môi trường thử nghiệm đặc biệt và được ví như “vườn ươm” cho những ý tưởng được tự do sáng tạo trong khuôn khổ cho phép, từ đó tạo ra nhiều giải pháp công nghệ đột phá.

Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả chính sách mới này cần có cơ chế thử nghiệm có kiểm soát riêng cho mỗi lĩnh vực để thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, trên cơ sở Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, các đơn vị quản lý nhà nước có thể xây dựng, trình Chính phủ ban hành các quy định chi tiết về thử nghiệm có kiểm soát để đáp ứng yêu cầu quản lý và nhu cầu của doanh nghiệp, tổ chức bảo đảm phù hợp với đặc thù của ngành, lĩnh vực.

Theo một số doanh nghiệp, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát có thể có nhiều mục đích khác nhau, nhưng phổ biến nhất là nhằm đưa sản phẩm, dịch vụ đổi mới sáng tạo hoặc một cơ chế, chính sách sớm đi vào thực tế.

Cần tránh tư duy thử nghiệm có kiểm soát là bắt buộc và tránh phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp tham gia và không tham gia cơ chế này. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cần được thường xuyên rà soát, điều chỉnh và nâng cấp để phù hợp với thực tiễn triển khai; đồng thời cần thiết lập một cơ chế giải quyết tranh chấp và khiếu nại hiệu quả.

Ngoài ra, cần sớm hoàn thiện, ban hành các nghị định, thông tư hướng dẫn nhằm tạo dựng khung pháp lý đồng bộ, thuận lợi để khuyến khích doanh nghiệp, nhà đầu tư cụ thể hóa sáng kiến, thử nghiệm mô hình công nghệ mới hoặc sản phẩm đổi mới sáng tạo ở các ngành, lĩnh vực được lựa chọn thử nghiệm.

Từ thực tiễn hoạt động tại cơ sở đào tạo, Tiến sĩ Nguyễn Đại Lâm, Phó Chủ nhiệm thường trực Khoa Tại chức, Trường đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội (HUBT) đề xuất, cần triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát theo hướng ưu tiên mô hình kết hợp chuyển giao công nghệ và khởi nghiệp spin-off trong các lĩnh vực như giáo dục số và trí tuệ nhân tạo.

Giảng viên và sinh viên cần được phép thử nghiệm nền tảng học tập cá nhân hóa ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phạm vi nội bộ nhà trường, đồng thời áp dụng cơ chế phân chia lợi nhuận linh hoạt giữa nhà trường và nhóm phát triển.

Bên cạnh đó, thủ tục phê duyệt nội bộ cần được đơn giản hóa, thời gian phản hồi các đề án đổi mới công nghệ cần được rút ngắn, tạo điều kiện cho hoạt động thử nghiệm nhanh chóng bắt nhịp thực tiễn. Những lĩnh vực này không chỉ giàu tiềm năng mà còn đòi hỏi được thử nghiệm sớm để hoàn thiện sản phẩm, trong bối cảnh khung pháp lý hiện hành còn thiếu linh hoạt.

Có thể bạn quan tâm

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng gia tăng với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các nhà khoa học Liên bang Nga khảo sát, thu thập dữ liệu nghiên cứu về Biển Đông. (Ảnh: HIẾU LIÊN)

Tạo dữ liệu DNA, thúc đẩy công nghệ sinh học biển

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh mẽ vào các cơ sở dữ liệu sinh học biển và nguồn gene bản địa, việc hình thành cơ sở dữ liệu DNA cho sinh vật biển Việt Nam là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cơ bản, đồng thời tạo nền tảng cho hướng nghiên cứu liên ngành.

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc triển khai Thông tư 08/2026 hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất trong tháng 4 vừa qua đã phát hiện có gần 900.000 thuê bao không chính chủ, 60 triệu thuê bao đã xác nhận sử dụng chính chủ và còn khoảng 34 triệu thuê bao vẫn chưa xác nhận.

Lựa chọn ngành nghề ban đầu với học sinh trung học phổ thông có thể đúng, nhưng không còn đủ để định hình một hành trình nghề nghiệp dài hạn.

Chọn nghề giữa làn sóng AI

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang tạo nên những đổi thay mạnh mẽ ở các ngành nghề, trong khi hệ thống giáo dục, đào tạo nghề ở nước ta cũng đang bước vào một giai đoạn cấu trúc lại. Hai “làn sóng” ấy ảnh hưởng không nhỏ đến cách vận hành của thị trường lao động, đặt người học trước nhiều lựa chọn mới và không ngừng biến đổi.

Công tác dự báo và cảnh báo sớm chính là “tuyến phòng thủ” đầu tiên, giữ vai trò quyết định trong bảo vệ tính mạng người dân và tài sản. (Ảnh: TRỌNG TÙNG)

Rút ngắn thời gian phản ứng với thiên tai

Việc cảnh báo thiên tai sẽ chỉ thật sự hiệu quả khi thông tin nguy hiểm đến đúng người, đúng nơi và đúng thời điểm. Các mô hình tháp báo lũ thông minh và mạng quan trắc tự động đang giúp việc đưa dữ liệu về ngập lụt tới cộng đồng nhanh hơn, rút ngắn thời gian phản ứng của người dân khi thiên tai xảy ra.

Tiến sĩ Lê Xuân Huy, Phó Tổng Giám đốc VNSC và ông Yasuo Ishii, Phó Chủ tịch cấp cao JAXA trao thỏa thuận hợp tác. (Ảnh: VNSC)

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam ký thỏa thuận hợp tác với Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản

Ngày 2/5, tại Hà Nội, lãnh đạo Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) và lãnh đạo Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA) đã ký kết, trao đổi “Văn bản Sửa đổi thỏa thuận giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản về trao đổi dữ liệu vệ tinh”.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu (Viện Hóa học công nghiệp Việt Nam).

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thực trạng lạc hậu về công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hạ tầng nghiên cứu theo hướng tập trung, đồng bộ và hiệu quả.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.