Luật Dân số mới được thông qua: Đột phá trong giải quyết vấn đề dân số

Luật Dân số vừa được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10 được coi là trụ cột về thể chế, đột phá về chính sách, là tiền đề nâng cao chất lượng dân số, tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Song để Luật thật sự đi vào cuộc sống, rất cần những giải pháp đồng bộ, quyết liệt và lâu dài.

Tư vấn, chăm sóc sức khỏe sinh sản cho chị em tại Trung tâm Dân số Quảng Trị.
Tư vấn, chăm sóc sức khỏe sinh sản cho chị em tại Trung tâm Dân số Quảng Trị.

Đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực, công tác dân số đang đứng trước nhiều thời cơ đan xen thách thức.

Những vấn đề lớn của công tác dân số

Việt Nam đang đứng trước những biến động dân số sâu sắc, đó là mức sinh xuống thấp, già hóa dân số diễn ra nhanh, mất cân bằng giới tính khi sinh chưa được kiểm soát… trở thành những “nút thắt”, nếu không được tháo gỡ kịp thời sẽ tác động trực tiếp tới tăng trưởng kinh tế, an sinh xã hội và sự phát triển bền vững của đất nước.

Theo báo cáo của Cục Dân số (Bộ Y tế), năm 2025, công tác dân số tiếp tục được triển khai chủ động, linh hoạt, ổn định từ Trung ương đến địa phương. Đáng chú ý, trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, mạng lưới tổ chức dân số bước đầu được kiện toàn, bảo đảm không bị gián đoạn hoạt động. Nhờ đó, một số chỉ tiêu về công tác dân số đạt kết quả tích cực, như tuổi thọ trung bình của người Việt Nam ước đạt 74,7 tuổi, vượt mục tiêu đề ra… Kết quả này phản ánh nỗ lực không nhỏ của ngành dân số và cả hệ thống chính trị trong chăm sóc sức khỏe nhân dân và kiểm soát các vấn đề dân số.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được là những thách thức ngày càng bộc lộ rõ nét. Mức sinh thay thế trên phạm vi toàn quốc chưa bền vững, xuất hiện ngày càng rõ nét xu thế mức sinh thấp; gia tăng mất cân bằng giới tính khi sinh; già hóa dân số nhanh, phân bố dân số, quản lý di dân chưa được chú trọng đúng mức. Tại nhiều địa phương, các yếu tố dân số chưa được lồng ghép một cách hệ thống trong hoạch định, thực thi chính sách, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội...

Cục trưởng Dân số (Bộ Y tế) Lê Thanh Dũng chia sẻ: Tổng tỷ suất sinh năm 2025 đạt 1,93 con/phụ nữ, chưa đạt mức sinh thay thế, cho thấy xu hướng sinh ít con, sinh muộn, kết hôn muộn hoặc không muốn sinh con tiếp tục gia tăng, nhất là tại các đô thị và vùng có mức sinh thấp. Trong khi đó, các chính sách hỗ trợ, khuyến khích sinh đủ hai con chủ yếu mới đang trong giai đoạn xây dựng hoặc thí điểm, chưa đủ tạo chuyển biến. Tốc độ già hóa dân số của Việt Nam thuộc nhóm nhanh nhất thế giới, nhưng hệ thống dịch vụ chăm sóc người cao tuổi chưa theo kịp cả về quy mô lẫn chất lượng. Nguồn lực đầu tư cho công tác dân số còn hạn chế; khả năng khai thác, phân tích dữ liệu dân số chưa đáp ứng yêu cầu hoạch định chính sách dài hạn...

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Cử (nguyên Viện trưởng Dân số và các vấn đề xã hội), phân tích một cách toàn diện cho thấy, những khó khăn trong nâng cao chất lượng dân số bắt nguồn từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh đã làm thay đổi sâu sắc cấu trúc gia đình và hành vi sinh sản. Áp lực việc làm, nhà ở, chi phí nuôi dạy con, nhất là tại các đô thị lớn, khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ trì hoãn hoặc từ bỏ quyết định sinh con. Trong khi đó, hệ thống an sinh xã hội cho người cao tuổi chưa hoàn thiện càng làm gia tăng lo ngại về gánh nặng chăm sóc trong tương lai.

Về chủ quan, việc chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển mặc dù đã được xác định từ Nghị quyết số 21-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII (năm 2017), nhưng nhiều chính sách khuyến khích sinh đủ hai con mới dừng ở mức thí điểm, quy mô nhỏ, thiếu sức lan tỏa và chưa tạo được niềm tin lâu dài cho người dân. Bên cạnh đó, công tác lồng ghép yếu tố dân số vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội ở một số địa phương còn hình thức, thiếu chiều sâu...

Đầu tư cho công tác dân số là đầu tư cho phát triển bền vững

Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội thông qua Luật Dân số đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ từ tư duy “kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”. Luật tập trung vào những nội dung cốt lõi của công tác dân số hiện nay: Duy trì mức sinh thay thế; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số và dân số già; nâng cao chất lượng dân số... Đáng chú ý, Luật quy định các chính sách của Nhà nước theo hướng mang tính nguyên tắc, định hướng tổng thể, thể hiện các nhóm chính sách vĩ mô, bám sát đường lối của Đảng, tạo hành lang pháp lý cho việc cụ thể hóa các giải pháp đột phá mà Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đề ra. Đây chính là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao thể lực, trí lực, tầm vóc và tuổi thọ khỏe mạnh của nhân dân trong giai đoạn phát triển mới.

Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên chia sẻ, năm 2026 sẽ là năm bản lề với việc ban hành đầy đủ các nghị định, thông tư hướng dẫn, hoàn thành trước ngày 15/5/2026. Bên cạnh đó, toàn bộ chương trình, đề án về dân số đến năm 2030 cần được rà soát, điều chỉnh phù hợp Luật Dân số và các nghị quyết mới. Để có thể đưa các nội dung của Luật cũng như các quy định, hướng dẫn vào cuộc sống, các cấp ở địa phương cần kiện toàn Ban Chỉ đạo công tác dân số, giữ ổn định đội ngũ cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số cơ sở. Bên cạnh đó, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác dân số, sớm xây dựng cơ sở dữ liệu dân số thống nhất; xây dựng các chính sách hỗ trợ sinh con thực chất, gắn với nhà ở, y tế, giáo dục, việc làm và an sinh xã hội, nhằm giảm áp lực kinh tế đối với các cặp vợ chồng trẻ.

Từ thực tiễn Hà Nội cho thấy, khi có sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, công tác dân số hoàn toàn có thể đạt được những kết quả rõ nét. Năm 2025, tỷ lệ người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ đạt 89%; sàng lọc trước sinh và sơ sinh đạt 90%; tỷ lệ tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt 85%; tỷ số giới tính khi sinh được kiểm soát ở mức 110 trẻ trai/100 trẻ gái. Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Trần Văn Chung cho biết, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp không làm gián đoạn mà còn tạo điều kiện để công tác dân số được triển khai hiệu quả hơn. Những kết quả này là minh chứng sinh động cho quan điểm “đầu tư cho công tác dân số là đầu tư cho phát triển bền vững”. Đây cũng chính là chủ đề Ngày Dân số Việt Nam (26/12).

Hưởng ứng Ngày Dân số Việt Nam năm nay, Hà Nội đang triển khai nhiều hoạt động cụ thể, như: Tuyên truyền nhằm lan tỏa tinh thần quyết tâm của cả hệ thống chính trị trong triển khai các chính sách dân số trong tình hình mới, bảo đảm công tác dân số và phát triển trên địa bàn Thủ đô. Các mục tiêu dân số bám sát các chủ đề, từ “khuyến khích các cặp vợ chồng và cá nhân sinh con, sinh đủ hai con”, đến “đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên”, “nâng cao chất lượng dân số góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực”…

Với nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, Luật Dân số và Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị đã xác lập rõ định hướng chiến lược. Với quyết tâm chính trị cao, giải pháp đồng bộ, sự tham gia của toàn xã hội sẽ là nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Có thể bạn quan tâm

Thạc sĩ, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân khám, tư vấn cho bệnh nhân. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Nhận diện sớm những bất thường tâm lý, hành vi ở trẻ để ngăn hậu quả đáng tiếc

Những thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi ở trẻ có thể xuất phát từ nhiều áp lực và trải nghiệm trong cuộc sống. Theo Thạc sĩ, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân, việc nhận diện sớm các dấu hiệu, đồng hành và hỗ trợ kịp thời có thể giúp trẻ vượt qua khó khăn trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng.

Ê-kíp phẫu thuật áp dụng phương pháp phẫu thuật kết hợp xương bằng nẹp vít hợp kim titanium đường trong miệng. (Ảnh: Bệnh viện cung cấp)

Nẹp vít hàm mặt qua đường rạch trong khoang miệng giúp bảo tồn khớp nhai và tính thẩm mỹ

Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Đức Hòa (Tây Ninh) vừa thực hiện thành công ca phẫu thuật nắn chỉnh và kết hợp xương bằng nẹp vít hàm mặt. Đáng chú ý, toàn bộ quá trình tiếp cận ổ gãy đều được thực hiện qua đường rạch trong khoang miệng, giúp bảo tồn tính thẩm mỹ và phục hồi chức năng vận động khớp nhai cho người bệnh.

Bác sĩ khám lại cho bệnh nhi. (Ảnh: BVCC)

Cảnh giác Adenovirus gây sốt cao 40 độ C ở trẻ nhỏ

Bé trai 4 tuổi ở Ninh Bình nhập viện sau 2 ngày sốt cao liên tục, có thời điểm 40 độ C, kèm sưng đau họng, amidan có giả mạc và ăn uống kém. Bác sĩ cảnh báo Adenovirus có thể gây biến chứng viêm phổi, suy hô hấp nếu bệnh tiến triển xuống đường hô hấp dưới.

Bác sĩ phẫu thuật cho bệnh nhi. (Ảnh: BVCC)

Bé trai 12 tuổi dị tật tai bẩm sinh, cholesteatoma phá hủy xương chũm

Trên nền dị tật vành tai, ống tai bẩm sinh hai bên, bé trai 12 tuổi mắc cholesteatoma đã lan rộng vào xương chũm, gây tiêu hủy xương và viêm cấp. Các bác sĩ Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương phải phẫu thuật loại bỏ bệnh tích, đồng thời bảo tồn tối đa các cấu trúc quan trọng để chuẩn bị cho việc tái tạo vành tai sau này.

Bác sĩ mổ cấp cứu lấy thai kịp thời cho sản phụ. (Ảnh: Bệnh viện cung cấp)

Tưởng chuyển dạ, thai phụ 36 tuần đối mặt biến chứng hy hữu

Thai phụ 36 tuần nhập viện vì đau bụng, không ra máu, không ra nước, tim thai và huyết động đều ổn định. Tuy nhiên, các bác sĩ Bệnh viện Phụ sản Trung ương phát hiện vết nứt 3cm ở góc phải tử cung, màng ối đã tràn ra ngoài ổ bụng, kịp thời mổ cấp cứu cứu mẹ và bé.

Phụ huynh dễ dàng thao tác quét mã QR và kiểm chứng thông tin về lon sản phẩm trên tay. (Nguồn ảnh: Nestle)

Minh bạch nguồn gốc và chất lượng trở thành tiêu chí quan trọng khi phụ huynh chọn sản phẩm dinh dưỡng

Khi lựa chọn sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, bên cạnh bảng thành phần, nguồn gốc hay các tiêu chuẩn chất lượng là những thông tin quan trọng mà phụ huynh cần tham khảo. Việc các thông tin này được cung cấp rõ ràng, dễ tiếp cận giúp cha mẹ có thêm cơ sở tìm hiểu trước khi đưa ra lựa chọn phù hợp với nhu cầu của con.

Hội nghị Quản lý bệnh viện châu Á 2026 diễn ra tại Bangkok, Thái Lan. (Ảnh: XUÂN SƠN)

Dấu ấn Việt Nam tại hội nghị Quản lý bệnh viện châu Á

Diễn ra từ ngày 2-3/9 tại thủ đô Bangkok của Thái Lan, Hội nghị Quản lý bệnh viện châu Á (HMA) 2026 quy tụ đông đảo các nhà quản trị, nhà hoạch định chính sách và chuyên gia trong lĩnh vực y tế tại khu vực. Việt Nam có hai đại diện được vinh danh trong số 25 nhân vật có ảnh hưởng hàng đầu của Hội nghị Quản lý bệnh viện châu Á.

Bác sĩ thực hiện thủ thuật xử trí tình trạng biến chứng cho bệnh nhân. (Ảnh: BVCC)

Cảnh báo biến chứng thẩm mỹ dai dẳng sau can thiệp vùng ngực

Sau phẫu thuật đặt túi ngực, tiêm filler, không ít chị em phải nhập viện trong tình trạng gặp biến chứng nặng nề. Các bác sĩ cảnh báo những biến chứng nhiễm trùng sau các thủ thuật thẩm mỹ có thể kéo dài và khó điều trị nếu không được xử trí đúng cách.

Các y, bác sĩ khám bệnh cho người dân xã Than Uyên. (Ảnh: TRẦN TUẤN)

Lai Châu đưa chính sách khám sức khỏe đến gần người dân

Địa hình chia cắt, dân cư phân tán, giao thông đi lại khó khăn khiến việc chăm sóc sức khỏe định kỳ của người dân vùng sâu, xa của Lai Châu gặp không ít trở ngại. Chương trình khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí được triển khai góp phần đưa dịch vụ y tế đến gần người dân, giúp họ nâng cao ý thức chủ động chăm sóc sức khỏe.

Bác sĩ bệnh viện đa khoa Xanh Pôn khám cho học sinh tại trường Trung học cơ sở Ba Đình ngày 22/8/2026. (Ảnh: Minh Quyết/TTXVN)

Bộ Y tế hướng dẫn kiểm tra sức khỏe đầu năm học

Việc kiểm tra sức khỏe đầu năm học đối với trẻ em mầm non và học sinh phổ thông được thực hiện mỗi năm một lần vào đầu năm học, nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe ban đầu, phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe, bệnh, tật phổ biến ở lứa tuổi học đường.

Lực lượng quản lý thị trường kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh sản phẩm sữa. (Ảnh: Bộ Công thương)

Giảm thủ tục tiền kiểm, tăng hậu kiểm trong quản lý an toàn thực phẩm

Bộ Y tế hiện đang là đầu mối, phối hợp các bộ, ngành và cơ quan liên quan xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Đặc biệt, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết thông qua chính sách Luật này, trong đó nội dung chính sách được xây dựng theo hướng quản lý an toàn thực phẩm giảm bớt thủ tục tiền kiểm, tăng hậu kiểm.

Với việc hướng tới bảo hiểm y tế toàn dân, người dân được khám bệnh, sàng lọc định kỳ, quản lý sức khỏe liên tục (Ảnh: Thu Trang)

Khơi thông các nguồn lực tài chính hướng tới bảo hiểm y tế toàn dân

Tăng đầu tư y tế là yêu cầu cấp thiết để tạo nền tảng bền vững hiện thực hóa các mục tiêu Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đưa ra. Đầu tư cho y tế hôm nay là đầu tư cho sức khỏe người dân, năng suất và tăng trưởng bền vững của Việt Nam.