Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam- Tín ngưỡng độc đáo vùng Tây Nam Bộ

Diễn ra từ ngày 22 đến ngày 27/4 Âm lịch tại miếu Bà Chúa Xứ núi Sam (Châu Đốc, An Giang), Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ là tín ngưỡng độc đáo từ cổ xưa của vùng Tây Nam Bộ, với các nghi thức tâm linh và diễn xướng nghệ thuật. Lễ hội đã chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ngày 4/12/2024 vừa qua.
Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam. (Ảnh: Cục Di sản văn hóa)
Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam. (Ảnh: Cục Di sản văn hóa)

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam diễn ra từ ngày 22 đến ngày 27/4 Âm lịch, trong miếu Bà Chúa Xứ núi Sam và khu vực bệ đá thờ Bà trên núi Sam, là các nghi thức tâm linh và diễn xướng nghệ thuật, biểu hiện niềm tin, sự biết ơn Mẹ Đất - Mẹ Xứ sở của cộng đồng các dân tộc Việt, Chăm, Khmer và Hoa ở Châu Đốc, An Giang.

Bà Chúa Xứ là vị thánh Mẫu trong tín ngưỡng thờ nữ thần, luôn che chở, phù trợ cho dân chúng. Tục lễ Bà, tham gia lễ hội để thỏa mãn niềm tin và sự mong cầu về sức khỏe, bình an và tài lộc của cộng đồng Khmer, Chăm, Hoa, Việt ở Châu Đốc, An Giang cũng như cư dân vùng Tây Nam Bộ.

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam là sự kế thừa, tiếp thu, tích hợp và sáng tạo của cư dân Việt trong quá trình khẩn hoang và là sự tổng hòa của tín ngưỡng thờ Mẫu của các dân tộc Việt, Chăm, Khmer và Hoa.

Lễ hội nhằm tôn vinh Nữ thần bảo trợ, ban tài, lộc, sức khỏe, bình an cho người dân địa phương, đồng thời là môi trường giáo dục truyền thống đạo đức “uống nước nhớ nguồn”, nhắc nhở công lao dựng nước, giữ nước của cha ông, đề cao vai trò của người phụ nữ và thể hiện sự giao thoa trong sáng tạo, thực hành văn hóa và sự hòa hợp của các dân tộc cùng chung đức tin trong cùng một phạm vi lãnh thổ.

Diễn xướng trong Lễ hội.

Diễn xướng trong Lễ hội.

Việc UNESCO ghi danh Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại sẽ nâng cao ý thức của cộng đồng trong việc cùng tổ chức, quản lý và gìn giữ di sản chung, gắn kết cộng đồng các dân tộc ở Việt Nam; từ đó, nâng cao sự tôn trọng văn hóa trong việc thể hiện niềm khát vọng chung về cuộc sống an lành, mưa thuận gió hòa, nhân khang, vật thịnh.

Việc ghi danh này của UNESCO cũng góp phần chia sẻ hình thức thực hành Lễ hội, khẳng định vai trò của các nghi lễ mang tính chất dung hợp văn hóa các cộng đồng nên phản ánh sự đa dạng văn hóa.

Lễ hội được UNESCO ghi danh sẽ thúc đẩy sự hiểu biết, đối thoại giữa cộng đồng các dân tộc có tín ngưỡng thờ Nữ thần ở Việt Nam, tại khu vực Đông Nam Á và trên thế giới, đề cao những sáng tạo văn hóa tâm linh của các dân tộc và góp phần nhận diện sự tương đồng về văn hóa giữa các dân tộc.

Lễ hội thu hút sự tham gia của đông đảo người dân.

Lễ hội thu hút sự tham gia của đông đảo người dân.

Theo Ủy ban Liên Chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, Hồ sơ đề cử di sản văn hóa phi vật thể Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam của Việt Nam đáp ứng 5 tiêu chí để được ghi danh tại Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Thứ nhất, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam được cộng đồng người Kinh, Khmer, Chăm và Hoa tại thành phố Châu Đốc tổ chức. Di sản này bao gồm việc thực hiện các nghi lễ tôn giáo và nghệ thuật diễn xướng dân gian để bày tỏ lòng biết ơn đối với Nữ thần Xứ sở. Các nghi lễ, phong tục và kỹ năng thực hành nghi lễ liên quan đến di sản này được trao truyền trong gia đình và cộng đồng thông qua truyền miệng, thực hành trực tiếp và tham gia vào lễ hội.

Lễ hội thúc đẩy giao lưu văn hóa, gắn kết cộng đồng và hòa hợp dân tộc, đồng thời là phương tiện để khẳng định vai trò quan trọng của phụ nữ trong xã hội và những đóng góp của cha ông trong việc xây dựng đất nước.

Thứ hai, Di sản góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, bình đẳng giới, phát triển kinh tế toàn diện, cũng như thúc đẩy hành động bảo vệ bền vững môi trường và khí hậu, bảo vệ hòa bình và gắn kết xã hội.

Cụ thể, di sản góp phần vào sự gắn kết xã hội của các cộng đồng dân tộc ở Việt Nam và thúc đẩy sự tôn trọng văn hóa thông qua việc thể hiện nguyện vọng chung của các cộng đồng tham gia lễ hội về một cuộc sống an khang, thịnh vượng và hòa bình.

Di sản cũng khuyến khích sự tham gia của mọi người thuộc mọi lứa tuổi, giới tính, không phân biệt địa vị xã hội, qua đó thúc đẩy bình đẳng giới.

Thứ ba, Nhà nước đã đề xuất các biện pháp bảo vệ, bao gồm các nỗ lực cùng với đại diện thành viên cộng đồng thực hành và trao truyền di sản, tận tâm truyền đạt kiến thức liên quan về lễ hội cho con cháu trong gia đình và các thành viên trong cộng đồng.

Lễ hội đã được đưa vào tài liệu giảng dạy tại các trường trung học địa phương và những người phụ trách các Hội đoàn tích cực kết nối, vận động các thành viên cộng đồng cùng nghệ nhân tham gia tổ chức, thực hành lễ hội.

Các ấn phẩm, phim ảnh và các dự án nghiên cứu và tư liệu hoá tiếp tục quảng bá di sản này một cách rộng rãi đến công chúng. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang đã hỗ trợ các cộng đồng trong việc tu bổ và tôn tạo các không gian thực hành di sản.

Thứ tư, hồ sơ đề cử đã thể hiện rõ vai trò của các cơ quan, các nghệ nhân và đại diện cộng đồng để xây dựng hồ sơ đề cử.

Các cuộc họp đã được tổ chức với sự tham gia của đại diện từ các cộng đồng Kinh, Hoa, Khmer và Chăm. Các đại diện cộng đồng đã xây dựng kế hoạch bảo vệ, cung cấp dữ liệu về những đồ vật phục vụ nghi lễ, đề cử di sản và cung cấp các tài liệu bắt buộc khác bao gồm video, ảnh và thư đồng thuận. Hồ sơ đề cử đã cung cấp đầy đủ các thư đồng thuận và cam kết bảo vệ từ các cộng đồng liên quan khác nhau.

Và tiêu chí cuối cùng, di sản được đưa vào Danh mục quốc gia Di sản văn hóa phi vật thể và Danh mục kiểm kê Di sản văn hóa phi vật thể của An Giang và của quốc gia trong Hệ thống thông tin quản lý di sản văn hoá phi vật thể do Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quản lý.

Danh mục kiểm kê được cập nhật hằng năm với sự phối hợp của đại diện cộng đồng và nghệ nhân. Thông tin về quy trình kiểm kê dựa trên cộng đồng được đã đưa vào Báo cáo định kỳ quốc gia của Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng thăm, làm việc với một số doanh nghiệp tiêu biểu trên địa bàn tỉnh An Giang

Ngày 13/7, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng dẫn đầu đoàn công tác của Chính phủ đến thăm, làm việc với một số doanh nghiệp tiêu biểu trên địa bàn tỉnh An Giang nhằm nắm tình hình sản xuất, kinh doanh, lắng nghe những khó khăn, vướng mắc và chỉ đạo các giải pháp thúc đẩy phát triển doanh nghiệp.

An Giang: Lực lượng vũ trang hỗ trợ người dân khắc phục thiệt hại do mưa dông

Tối 12/7, do ảnh hưởng của mưa lớn kèm dông lốc, một số phường của tỉnh An Giang xảy ra tình trạng tốc mái nhà dân, gây thiệt hại về tài sản. Lực lượng vũ trang các địa phương trong tỉnh đã có mặt tại hiện trường, phối hợp chính quyền và các lực lượng hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả, ổn định cuộc sống.

Lực lượng thanh niên tình nguyện ra quân làm đường bê-tông tại xã Tân Dương, tỉnh Đồng Tháp.

Đồng Tháp: Khởi công 2 công trình giao thông nông thôn gần 6,9 tỷ đồng

Ngày 13/7, Tỉnh đoàn, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh Đồng Tháp cho biết, vừa phối hợp Trường đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cùng Ủy ban nhân dân các xã Tân Dương và Hòa Long triển khai khởi công 2 công trình giao thông nông thôn trọng điểm trong khuôn khổ Chiến dịch Mùa hè xanh năm 2026.

Dây chuyền chế biến gạo của Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice). (Ảnh: ĐỨC AN)

Gỡ “nút thắt”, gia tăng lợi ích từ lúa phát thải thấp

Giai đoạn 2026-2030, Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ tiếp tục mở rộng quy mô. Tuy nhiên, để Đề án mang lại hiệu quả kinh tế thực chất cho nông dân, cần sớm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải.

Dự án tuyến đường bộ cao tốc CT.33 được triển khai sẽ kết nối với cầu Đại Ngãi 1 bắc qua sông Hậu.

Kết nối giao thông, sức bật cho khu kinh tế Định An

Các dự án hạ tầng tuyến đường bộ ven biển, xây dựng tuyến đường bộ cao tốc CT.33 đang khẩn trương triển khai trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long sẽ hình thành mạng lưới giao thông kết nối vùng, liên vùng, tăng cường vận chuyển, lưu thông hàng hóa, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế, xã hội toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Khởi tố vụ án hình sự, tạm giữ thuyền trưởng vụ lật ca-nô ở Phú Quốc làm 15 du khách tử vong

Ngày 12/7, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh An Giang ra quyết định khởi tố hình sự, tạm giữ đối với Nguyễn Hồng Hải (sinh năm 1969, ngụ xã Sơn Kiên, tỉnh An Giang; tạm trú ở đặc khu Phú Quốc) để điều tra do có hành vi vi phạm các quy định pháp luật liên quan đến vụ lật ca-nô, làm 15 du khách tử vong tại Phú Quốc.

Người dân tuyến bờ Đông Kênh Đê trong phải chật vật di chuyển trên con đường trơn trượt, tiềm ẩn nhiều nguy cơ tai nạn.

Người dân mong ngóng con đường bê-tông kiên cố

Hơn 40 năm kể từ ngày đặt chân đến vùng đất ven biển của xã Khánh Hưng (tỉnh Cà Mau), bà Trần Thị Dinh và những người cùng xóm vẫn vẹn nguyên khát khao và niềm mong mỏi giản dị: Có một con đường bê-tông kiên cố đi lại hằng ngày, không phải lội sình trong những ngày mưa tầm tã.

Lực lượng chức năng nỗ lực cấp cứu nạn nhân.

Khẩn trương điều tra, xử lý nghiêm vụ tai nạn giao thông đường thủy đặc biệt nghiêm trọng ở Phú Quốc

Thủ tướng Chính phủ vừa có Công điện số 47/CĐ-TTg về khắc phục hậu quả vụ tai nạn giao thông đường thủy đặc biệt nghiêm trọng trên địa bàn đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang. Công điện gửi các Bộ: Quốc phòng, Công an, Ngoại giao, Xây dựng; Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang.

Những nỗ lực tìm kiếm và hỗ trợ các du khách gặp nạn vẫn đang được các cơ quan chức năng phối hợp triển khai ở mức cao nhất.

An Giang: Triển khai cứu hộ vụ lật ca-nô ở Phú Quốc

Khoảng 13 giờ ngày 11/7, ca-nô mang số hiệu AG 26751 của Công ty Ocean Pear Island, đang chở 32 du khách cùng 3 thành viên tổ lái di chuyển từ Hòn Mây Rút được khoảng 400m về lại cảng An Thới, đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang bất ngờ gặp sự cố và lật úp, khiến toàn bộ hành khách và thuyền viên rơi xuống biển.