Nhiều vườn thất bại
Nông dân trồng sầu riêng nghịch vụ thường tập trung xử lý vào khoảng tháng 7-9 hằng năm. Khi đó, nhà vườn tiến hành vệ sinh gốc, điều tiết nước cạn trong mương, dùng màng ni-lông phủ kín gốc; phun thuốc kích thích vào thân và khoảng một tháng sau cây sẽ ra hoa. Sau hai tháng, sầu riêng bắt đầu xổ nhụy và nông dân thụ phấn nhân tạo bằng cách dùng chổi ni-lông quét vào bông nở lúc chiều tối nhằm giúp trái phát triển tròn, đều. Sau đó, nhà vườn tiến hành tỉa bỏ bớt trái xấu để cây mang trái vừa đủ, chống cây suy và cho trái to. Khoảng tháng 12 trong năm đến tháng 2 năm sau, sầu riêng cho thu hoạch.
Bà Nguyễn Thị Hoa, ngụ Ấp 3, xã Mỹ Thành, có 0,8 ha sầu riêng được 7 năm tuổi. Vụ mùa này, gia đình bà tiếp tục xử lý sầu riêng nghịch vụ. Bà Hoa cho biết: “Đây là vụ thứ 3, tôi xử lý nghịch vụ. Chưa thấy vụ nào, sầu riêng khó xử lý như vụ này. Thời điểm chuẩn bị cũng như trong quá trình xử lý, mưa lớn liên tục và kéo dài, xen kẽ có nắng nóng, khiến nhiều cây bị sốc nhiệt, cháy lá và suy yếu; rất nhiều cây không ra hoa, đậu trái. Nhà vườn buộc phải tỉa bỏ bông, giảm số lượng trái để dưỡng cây, hạn chế thiệt hại”.
Gia đình ông Lê Văn Đẹt, ngụ Ấp 5, xã Long Tiên, cũng thất bại trong xử lý nghịch vụ 0,4 ha sầu riêng Monthong 6 năm tuổi. Ông Đẹt cho biết, cách đây hơn 1 tháng, gia đình ông đã đậy mủ gốc để xử lý ra hoa. Khi đậy mủ được khoảng 20 ngày, mưa lớn liên tục khiến việc thoát nước trong vườn bị chậm, cây bị ngập. Để cứu cây, gia đình thuê nhân công thiết kế lại vườn, huy động máy bơm thoát nước, bỏ màng phủ ni-lông để dưỡng sức cho cây ở vụ sau.
Ông Dương Văn Đây, ngụ ấp Long Quới, xã Ngũ Hiệp, có thâm niên hơn 20 năm trồng sầu riêng. Tuy nhiên, việc xử lý sầu riêng nghịch vụ gặp nhiều khó khăn do thời tiết mưa nhiều, ảnh hưởng đến quá trình ra hoa, đậu trái. Diện tích gần 1 ha của gia đình ông chỉ xử lý đạt khoảng 50-60%. Theo kinh nghiệm của ông Đây, cây sầu riêng sau thời gian xử lý phân thuốc ra hoa, nếu gặp thời tiết bất lợi và không chăm sóc đúng kỹ thuật, có thể bị rụng trái, suy kiệt, thậm chí chết. Xử lý sầu riêng nghịch vụ rất khó. Nông dân có nhiều kinh nghiệm và đầu tư đúng mức cũng phải phụ thuộc vào thời tiết. Chỉ một cơn gió thổi qua, sầu riêng cũng bị ảnh hưởng.
Cần chăm sóc đúng kỹ thuật
Để xử lý sầu riêng ra hoa nghịch vụ, người trồng cần chọn những cây khỏe mạnh, không bị bệnh, cây có từ 2 cơi đọt trở lên để tiến hành xử lý. Tiến sĩ Trần Thị Mỹ Hạnh, Trưởng Bộ môn Bảo vệ thực vật (Viện Cây ăn quả miền nam) cho biết: Khi mưa lớn kéo dài kết hợp với nước nổi và triều cường, cây sầu riêng thường gặp nhiều bất lợi về sinh trưởng, dễ phát sinh các loại bệnh hại. Trong giai đoạn ra hoa, đậu trái non, nông dân cũng cần theo dõi bọ trĩ, rệp sáp, sâu ăn bông, sâu đục trái và các đối tượng gây hại khác để phát hiện, quản lý kịp thời. Ngoài ra, nông dân trồng sầu riêng không để vườn bị ngập úng, bão hòa nước kéo dài, khiến bộ rễ thiếu oxy, rễ non bị tổn thương, giảm khả năng hấp thụ nước và dinh dưỡng. Khi bộ rễ suy yếu, cây có thể xuất hiện triệu chứng vàng lá, rụng lá, sinh trưởng kém, rụng hoa và trái non; đồng thời, dễ bị các tác nhân gây bệnh vùng rễ tấn công. Nếu tình trạng ngập kéo dài, cây có thể suy kiệt, chết.
Theo Tiến sĩ Trần Thị Mỹ Hạnh, để bảo vệ vườn sầu riêng, giải pháp quan trọng hàng đầu là chủ động quản lý nước và bảo vệ bộ rễ. Nông dân cần thường xuyên khơi thông mương rãnh, gia cố bờ bao, kiểm tra hệ thống cống và chuẩn bị máy bơm để chủ động tiêu thoát nước khi mưa lớn hoặc triều cường dâng cao; thường xuyên kiểm tra và quản lý bệnh hại, nhất là bệnh thối rễ, xì mủ thân.
Đối với vườn sầu riêng đang xử lý ra hoa nghịch vụ, nông dân cần đặc biệt chú ý đến quá trình sinh trưởng của cây và điều kiện thời tiết. Việc xử lý ra hoa trong mùa mưa thường gặp khó khăn do đất ẩm kéo dài, cây dễ phát triển đọt non, ảnh hưởng đến quá trình phân hóa mầm hoa. Vì vậy, nông dân cần duy trì bộ lá khỏe, cành mang trái đủ trưởng thành, tỉa cành tạo tán thông thoáng và quản lý nước hợp lý. Nhà vườn không xử lý ra hoa khi cây đang suy yếu, bộ rễ bị tổn thương hoặc đất còn ngập úng. Trong giai đoạn đậu trái và nuôi trái, nông dân cần chú trọng quản lý dinh dưỡng cân đối, không bón thừa phân đạm vì dễ kích thích cây ra đọt non, cạnh tranh dinh dưỡng với trái, làm tăng nguy cơ rụng và ảnh hưởng đến chất lượng trái; cung cấp dinh dưỡng phù hợp với tuổi cây, sức sinh trưởng và giai đoạn phát triển của trái. Đối với những cây có bộ rễ suy yếu sau ngập, người trồng giảm trái để hạn chế tình trạng cây bị kiệt sức.
Trong mùa mưa, nhà vườn cần thường xuyên kiểm tra trái để phát hiện sớm bệnh thối trái, bệnh thán thư và các đối tượng sâu hại. Những trái bị bệnh cần được thu gom, đưa ra khỏi vườn và xử lý phù hợp, không để nguồn bệnh tồn tại dưới tán cây. Nông dân cũng nên tỉa cành hợp lý, giữ tán thông thoáng, hạn chế tình trạng cành và trái tiếp xúc với đất hoặc nơi đọng nước.
Đối với vườn bị ngập úng, ngay sau khi nước rút cần nhanh chóng tiêu thoát nước còn đọng, kiểm tra tình trạng bộ rễ và khả năng phục hồi của cây; không nên bón nhiều phân hóa học, nhất là phân đạm hoặc kích thích cây ra đọt khi đất còn quá ẩm và bộ rễ chưa phục hồi. Khi đất đã thông thoáng, cây có dấu hiệu hồi phục, người trồng mới tiến hành bổ sung dinh dưỡng từng bước, kết hợp các biện pháp cải thiện đất và phục hồi bộ rễ. Nếu cây đang mang trái nhưng bị suy yếu nghiêm trọng, nhà vườn cần giảm tải trái phù hợp để ưu tiên duy trì sức sống của cây...
