Lao tiềm ẩn: “kẻ giấu mặt” trong cộng đồng

Vi khuẩn lao có thể “bùng phát” bất cứ lúc nào khi sức đề kháng suy giảm. Vì thế, lao tiềm ẩn đang được xem là một thách thức âm thầm đối với công tác phòng, chống bệnh lao.

Chụp X-quang phổi sàng lọc bệnh lao.
Chụp X-quang phổi sàng lọc bệnh lao.

Âm thầm tồn tại nhưng tiềm ẩn nguy cơ lớn

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Huyền, Bệnh viện Phổi Trung ương cho biết, nhiễm lao hay lao tiềm ẩn thực chất là phản ứng miễn dịch kéo dài của cơ thể trước sự hiện diện của vi khuẩn lao, nhưng chưa xuất hiện biểu hiện bệnh.

“Nhiễm lao hay lao tiềm ẩn là một trạng thái đáp ứng miễn dịch liên tục với sự kích thích của kháng nguyên vi khuẩn lao mà không có bất kỳ bằng chứng lâm sàng nào cho thấy bệnh lao hoạt động”, bác sĩ Huyền cho biết.

Ở trạng thái này, vi khuẩn lao vẫn tồn tại trong cơ thể nhưng bị hệ miễn dịch kiểm soát, không sinh trưởng và không gây triệu chứng. Vì vậy, người nhiễm lao tiềm ẩn hoàn toàn không lây bệnh và cũng chưa bị ảnh hưởng đến sức khỏe.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại nằm ở khả năng “tái hoạt động” của vi khuẩn. Khi hệ miễn dịch suy yếu, vi khuẩn lao có thể phát triển trở lại, chuyển từ trạng thái tiềm ẩn sang bệnh lao hoạt động và trở thành nguồn lây nhiễm cho cộng đồng.

Cơ chế lây truyền của bệnh lao chủ yếu xuất phát từ bệnh nhân lao phổi. Vi khuẩn lao được phát tán qua các hạt khí dung trong không khí, đặc biệt trong môi trường kín. Khi người bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi, hàng nghìn vi khuẩn có thể được giải phóng ra môi trường.

z7639188116648-9026909ec7d566822de825fe90af11d1.jpg
Sàng lọc lao tại cộng đồng.

Theo phân tích của bác sĩ Huyền, các hạt chứa vi khuẩn lao có thể tồn tại trong không khí trong nhiều giờ. Khi người khác hít phải, vi khuẩn sẽ đi sâu vào phế nang và gây nhiễm lao.

“Khoảng 90% trường hợp hệ miễn dịch cơ thể sẽ ức chế, kìm hãm vi khuẩn lao; khoảng 5-10% phát triển bệnh lao”, bác sĩ Huyền cho biết.

Hiện nay, lao tiềm ẩn khá phổ biến trên toàn cầu. Chỉ khoảng 30% số người phơi nhiễm với vi khuẩn lao sẽ bị nhiễm lao, trong số người nhiễm này, khoảng 5% sẽ phát triển bệnh lao trong 1-2 năm đầu sau nhiễm; 5%-10% sẽ phát triển bệnh lao sau nhiều năm; 90% sẽ không phát triển bệnh lao.

Dù tỷ lệ chuyển thành bệnh không cao, nhưng với số lượng người nhiễm lớn, đây vẫn là nguồn nguy cơ tiềm tàng. Đặc biệt, nguy cơ này tăng lên rõ rệt ở những người có hệ miễn dịch suy giảm.

Phát hiện sớm để chặn đứng nguồn lây

Theo các chuyên gia, nguy cơ phát triển từ lao tiềm ẩn thành bệnh lao phụ thuộc nhiều vào tình trạng sức khỏe của mỗi người. Những nhóm có nguy cơ cao bao gồm người nhiễm HIV, người mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, suy thận, người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc những người có tiền sử tiếp xúc gần với bệnh nhân lao.

Chương trình Chống lao Quốc gia đã chủ động thực hiện đẩy mạnh công tác tầm soát, phát hiện lao, lao tiềm ẩn, lao sớm, lao kháng thuốc để đưa người bệnh điều trị, ngăn chặn nguồn lây trong cộng đồng. Tuy nhiên, nhận thức của cộng đồng về bệnh lao vẫn còn hạn chế. Không ít trường hợp khi có triệu chứng nghi ngờ lại tự ý điều trị như bệnh hô hấp thông thường, dẫn đến việc bỏ sót bệnh và làm tăng nguy cơ lây lan.

Bên cạnh đó, tâm lý e ngại, sợ bị kỳ thị cũng khiến một số người bệnh trì hoãn điều trị, làm bệnh tiến triển nặng hơn và kéo dài nguồn lây trong xã hội.

z7639187515294-2be16f4007f65a153794dd60cf6290d1.jpg
Chương trình Chống lao Quốc gia đã chủ động thực hiện đẩy mạnh công tác tầm soát, phát hiện lao, lao tiềm ẩn, lao sớm, lao kháng thuốc để đưa người bệnh điều trị, ngăn chặn nguồn lây trong cộng đồng.

Trong khi đó, bệnh lao hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Tuy nhiên, quá trình điều trị thường kéo dài, thuốc có thể gây mệt mỏi, ảnh hưởng đến sinh hoạt và kinh tế, khiến một số bệnh nhân bỏ dở giữa chừng. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị mà còn có nguy cơ dẫn đến lao kháng thuốc.

Các chuyên gia nhấn mạnh, việc chủ động phát hiện sớm, truy vết và điều trị kịp thời đóng vai trò then chốt trong kiểm soát bệnh lao. Điều này không chỉ giúp cứu sống người bệnh mà còn giảm nhanh nguồn lây trong cộng đồng.

Để phát hiện lao tiềm ẩn, bác sĩ Huyền cho biết cần dựa trên các xét nghiệm chuyên biệt kết hợp loại trừ bệnh lao hoạt động.

“Chẩn đoán lao tiềm ẩn dựa trên 2 yếu tố: Xét nghiệm Mantoux hoặc IGRA dương tính; loại trừ được mắc lao hoạt động qua khám lâm sàng, X-quang phổi, xét nghiệm đờm hoặc dấu hiệu bất thường ở các cơ quan ngoài phổi nghi lao. Chỉ điều trị lao tiềm ẩn khi đủ 2 yếu tố để tránh việc điều trị không đầy đủ dẫn tới kháng thuốc”, bác sĩ Huyền nói.

Việc điều trị lao tiềm ẩn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi có thể ngăn ngừa tới 90% nguy cơ phát triển thành bệnh lao.

Do đó, để kiểm soát hiệu quả bệnh lao, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tăng cường sàng lọc ở nhóm nguy cơ cao, mở rộng tiếp cận xét nghiệm, bảo đảm điều trị đầy đủ cho người bệnh và đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ.

Bên cạnh đó, việc áp dụng các công cụ mới, thuốc mới và vaccine trong phòng chống lao cũng được xem là hướng đi quan trọng trong tương lai, góp phần từng bước giảm gánh nặng bệnh lao đối với xã hội.

Để giảm bớt gánh nặng bệnh lao cần chủ động triển khai khám, phát hiện bệnh nhân lao tại cộng đồng và thực hiện luân phiên tại các địa phương, tỉnh/thành phố trên toàn quốc; lồng ghép hoạt động khám sàng lọc vào hoạt động phòng, chống bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng; tăng cường khám sàng lọc bệnh nhân lao trong đối tượng công nhân, người lao động tại các khu công nghiệp.

Mỗi người dân cần có kiến thức bảo vệ mình và người thân để phòng lây nhiễm bệnh lao ra cộng đồng.

Có thể bạn quan tâm

Ứng dụng hỗ trợ chăm sóc sức khỏe 24/7 ứng dụng trí tuệ nhân tạo chính thức ra mắt.

Ứng dụng AI trong hỗ trợ quản lý bệnh mạn tính, giảm áp lực cho bác sĩ

Trong bối cảnh tăng huyết áp và các bệnh mạn tính ngày càng gia tăng, trẻ hóa, nhiều chuyên gia cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ theo dõi sức khỏe và quản lý điều trị lâu dài. Các nền tảng công nghệ mới được kỳ vọng giúp người dân chủ động chăm sóc sức khỏe, giảm tải cho hệ thống y tế.

Vì sao không nên cho trẻ tắm mưa đầu mùa?

Vì sao không nên cho trẻ tắm mưa đầu mùa?

Theo bác sĩ CKI Hồ Thị Hương Thảo - Phòng khám Nhi Đồng 315 chi nhánh 40-42 Núi Thành (Đà Nẵng), những người có cơ địa, sức khỏe yếu, dễ bị bệnh, dễ nhiễm lạnh được khuyến cáo không nên tắm mưa hoặc dầm mưa trong thời gian dài, đặc biệt là nên tránh những cơn mưa đầu mùa.

Ê-kíp bác sĩ khoa Ngoại tiết niệu, Bệnh viện K phẫu thuật cho người bệnh.

Phẫu thuật nội soi robot cho người bệnh cao tuổi: Bước tiến mới trong điều trị ung thư tuyến tiền liệt

Các bác sĩ Bệnh viện K vừa thực hiện thành công ca phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến tiền liệt cho bệnh nhân P.Q.K (71 tuổi, ở Hà Nội) mắc ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn 2. Đặc biệt, ca bệnh này được ứng dụng kỹ thuật mổ nội soi robot hiện đại, giúp tăng độ chính xác, giảm xâm lấn và hỗ trợ phục hồi tốt cho người cao tuổi.

Ảnh minh họa.

Thiếu ngủ kéo dài có thể đẩy nhanh nguy cơ suy giảm nhận thức và thoái hóa thần kinh

Thức khuya làm việc, lướt mạng xã hội hay xem phim đã trở thành thói quen phổ biến của không ít người trẻ. Nhiều người cho rằng chỉ cần ngủ bù vào cuối tuần là đủ để cơ thể hồi phục, nhưng chính những thói quen tưởng chừng vô hại này đang âm thầm làm tổn thương hệ thần kinh và đẩy não bộ vào trạng thái “già hóa sớm”.

Trụ sở của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Geneva, Thụy Sĩ. (Ảnh: Xinhua/Liu Qu)

Giám sát phòng tránh lây lan vi-rút Hanta

Ngày 13/5, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết: Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tính đến ngày 8/5/2026, chùm ca bệnh do virus Hanta trên tàu MV Hondius đã ghi nhận tám trường hợp, trong đó ba người chết, đều được xác định là chủng vi-rút Andes (ANDV).

Cán bộ y tế tuyên truyền các biện pháp phòng, chống bệnh lao tại cộng đồng cho người dân trên địa bàn thành phố Hà Nội. (Ảnh: VÂN VÂN)

Giảm nguy cơ lây bệnh lao trong cộng đồng

Tại Việt Nam, thách thức từ lao kháng thuốc và định kiến xã hội vẫn đang là rào cản ngăn người bệnh điều trị bệnh lao tại cộng đồng. Để đạt mục tiêu cơ bản chấm dứt dịch bệnh lao vào năm 2030, ngành y tế cần tăng cường khám sàng lọc, phát hiện sớm bệnh lao, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Các đại biểu thảo luận tại Hội thảo quốc tế ung thư vú năm 2026.

Phối hợp đa mô thức giúp kiểm soát ung thư vú hiệu quả hơn

Cùng với việc nâng cao nhận thức, ý thức dự phòng giúp tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, những bước tiến trong y học, nhất là phối hợp đa mô thức đã giúp công tác điều trị bệnh ung thư vú tại Việt Nam có sự cải thiện rõ rệt, mở ra cơ hội sống cho người bệnh.

Từng bước mở rộng phạm vi chi trả của Quỹ Bảo hiểm y tế đối với một số dịch vụ phòng bệnh, dinh dưỡng, quản lý bệnh mãn tính, khám sức khỏe định kỳ. (Ảnh: ĐỖ THOA)

Mở rộng phạm vi chi trả của Quỹ Bảo hiểm y tế đối với một số dịch vụ y tế, khám sức khỏe

Từ năm 2026, từng bước tăng tỷ lệ, mức thanh toán cho phòng bệnh, chẩn đoán, điều trị sớm một số bệnh và đối tượng ưu tiên phù hợp lộ trình tăng mức đóng, khả năng cân đối Quỹ Bảo hiểm y tế. Trong đó, mở rộng phạm vi chi trả đối với dịch vụ phòng bệnh, dinh dưỡng, quản lý bệnh mạn tính, khám sức khỏe định kỳ.

Cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai sẵn sàng đi vào hoạt động.

Bộ Y tế đề xuất áp dụng giá dịch vụ y tế tại cơ sở 2 Bạch Mai, Việt Đức như cơ sở chính

Bộ Y tế vừa trình Chính phủ dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm bảo đảm vận hành hiệu quả cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch MaiBệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Theo đó, Bộ Y tế cho rằng hai cơ sở cần được áp dụng cơ chế đặc thù về chuyên môn và tài chính để có thể vận hành tương đương cơ sở chính tại Hà Nội.