Lao tiềm ẩn: “kẻ giấu mặt” trong cộng đồng

Vi khuẩn lao có thể “bùng phát” bất cứ lúc nào khi sức đề kháng suy giảm. Vì thế, lao tiềm ẩn đang được xem là một thách thức âm thầm đối với công tác phòng, chống bệnh lao.

Chụp X-quang phổi sàng lọc bệnh lao.
Chụp X-quang phổi sàng lọc bệnh lao.

Âm thầm tồn tại nhưng tiềm ẩn nguy cơ lớn

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Huyền, Bệnh viện Phổi Trung ương cho biết, nhiễm lao hay lao tiềm ẩn thực chất là phản ứng miễn dịch kéo dài của cơ thể trước sự hiện diện của vi khuẩn lao, nhưng chưa xuất hiện biểu hiện bệnh.

“Nhiễm lao hay lao tiềm ẩn là một trạng thái đáp ứng miễn dịch liên tục với sự kích thích của kháng nguyên vi khuẩn lao mà không có bất kỳ bằng chứng lâm sàng nào cho thấy bệnh lao hoạt động”, bác sĩ Huyền cho biết.

Ở trạng thái này, vi khuẩn lao vẫn tồn tại trong cơ thể nhưng bị hệ miễn dịch kiểm soát, không sinh trưởng và không gây triệu chứng. Vì vậy, người nhiễm lao tiềm ẩn hoàn toàn không lây bệnh và cũng chưa bị ảnh hưởng đến sức khỏe.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại nằm ở khả năng “tái hoạt động” của vi khuẩn. Khi hệ miễn dịch suy yếu, vi khuẩn lao có thể phát triển trở lại, chuyển từ trạng thái tiềm ẩn sang bệnh lao hoạt động và trở thành nguồn lây nhiễm cho cộng đồng.

Cơ chế lây truyền của bệnh lao chủ yếu xuất phát từ bệnh nhân lao phổi. Vi khuẩn lao được phát tán qua các hạt khí dung trong không khí, đặc biệt trong môi trường kín. Khi người bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi, hàng nghìn vi khuẩn có thể được giải phóng ra môi trường.

z7639188116648-9026909ec7d566822de825fe90af11d1.jpg
Sàng lọc lao tại cộng đồng.

Theo phân tích của bác sĩ Huyền, các hạt chứa vi khuẩn lao có thể tồn tại trong không khí trong nhiều giờ. Khi người khác hít phải, vi khuẩn sẽ đi sâu vào phế nang và gây nhiễm lao.

“Khoảng 90% trường hợp hệ miễn dịch cơ thể sẽ ức chế, kìm hãm vi khuẩn lao; khoảng 5-10% phát triển bệnh lao”, bác sĩ Huyền cho biết.

Hiện nay, lao tiềm ẩn khá phổ biến trên toàn cầu. Chỉ khoảng 30% số người phơi nhiễm với vi khuẩn lao sẽ bị nhiễm lao, trong số người nhiễm này, khoảng 5% sẽ phát triển bệnh lao trong 1-2 năm đầu sau nhiễm; 5%-10% sẽ phát triển bệnh lao sau nhiều năm; 90% sẽ không phát triển bệnh lao.

Dù tỷ lệ chuyển thành bệnh không cao, nhưng với số lượng người nhiễm lớn, đây vẫn là nguồn nguy cơ tiềm tàng. Đặc biệt, nguy cơ này tăng lên rõ rệt ở những người có hệ miễn dịch suy giảm.

Phát hiện sớm để chặn đứng nguồn lây

Theo các chuyên gia, nguy cơ phát triển từ lao tiềm ẩn thành bệnh lao phụ thuộc nhiều vào tình trạng sức khỏe của mỗi người. Những nhóm có nguy cơ cao bao gồm người nhiễm HIV, người mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, suy thận, người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc những người có tiền sử tiếp xúc gần với bệnh nhân lao.

Chương trình Chống lao Quốc gia đã chủ động thực hiện đẩy mạnh công tác tầm soát, phát hiện lao, lao tiềm ẩn, lao sớm, lao kháng thuốc để đưa người bệnh điều trị, ngăn chặn nguồn lây trong cộng đồng. Tuy nhiên, nhận thức của cộng đồng về bệnh lao vẫn còn hạn chế. Không ít trường hợp khi có triệu chứng nghi ngờ lại tự ý điều trị như bệnh hô hấp thông thường, dẫn đến việc bỏ sót bệnh và làm tăng nguy cơ lây lan.

Bên cạnh đó, tâm lý e ngại, sợ bị kỳ thị cũng khiến một số người bệnh trì hoãn điều trị, làm bệnh tiến triển nặng hơn và kéo dài nguồn lây trong xã hội.

z7639187515294-2be16f4007f65a153794dd60cf6290d1.jpg
Chương trình Chống lao Quốc gia đã chủ động thực hiện đẩy mạnh công tác tầm soát, phát hiện lao, lao tiềm ẩn, lao sớm, lao kháng thuốc để đưa người bệnh điều trị, ngăn chặn nguồn lây trong cộng đồng.

Trong khi đó, bệnh lao hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Tuy nhiên, quá trình điều trị thường kéo dài, thuốc có thể gây mệt mỏi, ảnh hưởng đến sinh hoạt và kinh tế, khiến một số bệnh nhân bỏ dở giữa chừng. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị mà còn có nguy cơ dẫn đến lao kháng thuốc.

Các chuyên gia nhấn mạnh, việc chủ động phát hiện sớm, truy vết và điều trị kịp thời đóng vai trò then chốt trong kiểm soát bệnh lao. Điều này không chỉ giúp cứu sống người bệnh mà còn giảm nhanh nguồn lây trong cộng đồng.

Để phát hiện lao tiềm ẩn, bác sĩ Huyền cho biết cần dựa trên các xét nghiệm chuyên biệt kết hợp loại trừ bệnh lao hoạt động.

“Chẩn đoán lao tiềm ẩn dựa trên 2 yếu tố: Xét nghiệm Mantoux hoặc IGRA dương tính; loại trừ được mắc lao hoạt động qua khám lâm sàng, X-quang phổi, xét nghiệm đờm hoặc dấu hiệu bất thường ở các cơ quan ngoài phổi nghi lao. Chỉ điều trị lao tiềm ẩn khi đủ 2 yếu tố để tránh việc điều trị không đầy đủ dẫn tới kháng thuốc”, bác sĩ Huyền nói.

Việc điều trị lao tiềm ẩn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi có thể ngăn ngừa tới 90% nguy cơ phát triển thành bệnh lao.

Do đó, để kiểm soát hiệu quả bệnh lao, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tăng cường sàng lọc ở nhóm nguy cơ cao, mở rộng tiếp cận xét nghiệm, bảo đảm điều trị đầy đủ cho người bệnh và đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ.

Bên cạnh đó, việc áp dụng các công cụ mới, thuốc mới và vaccine trong phòng chống lao cũng được xem là hướng đi quan trọng trong tương lai, góp phần từng bước giảm gánh nặng bệnh lao đối với xã hội.

Để giảm bớt gánh nặng bệnh lao cần chủ động triển khai khám, phát hiện bệnh nhân lao tại cộng đồng và thực hiện luân phiên tại các địa phương, tỉnh/thành phố trên toàn quốc; lồng ghép hoạt động khám sàng lọc vào hoạt động phòng, chống bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng; tăng cường khám sàng lọc bệnh nhân lao trong đối tượng công nhân, người lao động tại các khu công nghiệp.

Mỗi người dân cần có kiến thức bảo vệ mình và người thân để phòng lây nhiễm bệnh lao ra cộng đồng.

Có thể bạn quan tâm

Quang cảnh hội thảo

Chẩn đoán, điều trị ung thư đường tiêu hóa ở giai đoạn đầu nâng tỷ lệ sống hơn 5 năm lên tới 90%

Ngày 22/3, Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI tổ chức hội thảo “Ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến trong nội soi tiêu hóa” có sự tham dự của hơn 100 chuyên gia trong và ngoài nước, tập trung cập nhật các tiến bộ mới trong nội soi tiêu hóa, nhất là vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong phát hiện sớm tổn thương.

Các chuyên gia trong nước và quốc tế tham dự cập nhật chuyên môn trong dự phòng, chẩn đoán và quản lý các bệnh hô hấp.

Thúc đẩy trao đổi khoa học về sức khoẻ hô hấp

Hội nghị thường niên Hội Hô hấp Thành phố Hồ Chí Minh 2026 với chủ đề “Khoa học và công nghệ tiên phong trong hô hấp hiện đại” diễn ra ngày 21/3 tập trung vào cập nhật chuyên môn có ý nghĩa thực tiễn trong dự phòng, chẩn đoán và quản lý các bệnh hô hấp.

Các y bác sĩ thăm khám, tư vấn sức khỏe cho người dân xã Đặng Thùy Trâm.

Vẻ đẹp bền vững của thanh niên ngành Y trong thời đại mới

Tuổi trẻ ngành Y không chỉ được đo bằng nhiệt huyết, mà phải được khẳng định bằng năng lực, bằng kỷ luật nghề nghiệp, bằng sự sẵn sàng đi đến nơi khó khăn hơn, phục vụ những người cần được chăm sóc nhiều hơn. Đó mới là vẻ đẹp bền vững của thanh niên ngành Y trong thời đại mới.

Hành trình lý trí và sự lãng mạn của nhà khoa học

Hành trình lý trí và sự lãng mạn của nhà khoa học

Để chủ động đối phó với những nguy cơ chưa xuất hiện, nhà khoa học cần một tư duy rộng mở và sẵn sàng thử nghiệm các giả thuyết vượt khuôn khổ. Chính nhờ những khoảng lặng nghề nghiệp, nơi thơ ca và tinh thần sáng tạo đồng hành, các nhà khoa học mới có thể “nhìn trước” và phát triển những giải pháp vượt khuôn khổ.

Các đại biểu dự Hội nghị sinh viên năm học 2025-2026.

Chuẩn đầu ra các ngành đào tạo lĩnh vực Y-Dược học cổ truyền

Chiều 20/3, tại Hà Nội, Học viện Y-Dược học cổ truyền Việt Nam (Bộ Y tế) tổ chức Hội nghị sinh viên năm học 2025-2026. Đây là hoạt động thường niên nhằm định hướng phát triển của Học viện; chuẩn đầu ra các ngành đào tạo; kỳ thi đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh; nâng cao chất lượng đào tạo của Học viện.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cùng các bác sĩ hội chẩn trường hợp ghép tạng domino đặc biệt.

[Infographic] Kỳ tích ghép đa tạng domino lần đầu tiên tại Việt Nam

Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện thành công ca ghép đa tạng domino lần đầu tiên tại Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng của y học nước nhà. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, “Domino” là hiệu ứng khi một ca ghép đặc biệt mở ra cơ hội cứu sống thêm nhiều bệnh nhân khác.

(Ảnh minh họa)

Thêm 2 trường hợp nghi ngộ độc thực phẩm sau khi ăn cá ủ chua tại Đà Nẵng

Sau khi ghi nhận thêm 2 trường hợp nghi ngộ độc thực phẩm sau khi ăn cá ủ chua tại Đà Nẵng, Cục An toàn thực phẩm đề nghị Sở Y tế thành phố Đà Nẵng chỉ đạo ngay cơ sở khám, chữa bệnh có bệnh nhân đang điều trị, tập trung nguồn lực tích cực điều trị cho bệnh nhân ngộ độc thực phẩm, không để ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương phát biểu tại hội thảo.

Hướng tới hệ thống toàn diện và bền vững trong chăm sóc sức khỏe sa sút trí tuệ

Trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, Việt Nam đang phải đối mặt với sự gia tăng mạnh mẽ của các bệnh lý mạn tính, đặc biệt là sa sút trí tuệ. Thực trạng này không chỉ tạo áp lực lên hệ thống y tế mà còn đặt ra những thách thức lớn về kinh tế, xã hội và chăm sóc dài hạn.

Trẻ em bị mắc bệnh viêm não mô cầu. (Ảnh minh họa)

Không để dịch bệnh viêm màng não mô cầu lan rộng tại cộng đồng

Sở Y tế các tỉnh, thành phố khẩn trương chỉ đạo các đơn vị tăng cường giám sát, phát hiện mới bệnh viêm màng não mô cầu tại cơ sở y tế; điều tra dịch tễ, lấy mẫu xét nghiệm, điều trị dự phòng, theo dõi chặt chẽ tình trạng sức khỏe các trường hợp tiếp xúc gần với người mắc bệnh và triển khai các biện pháp xử lý ổ dịch kịp thời