Lao tiềm ẩn: “kẻ giấu mặt” trong cộng đồng

Vi khuẩn lao có thể “bùng phát” bất cứ lúc nào khi sức đề kháng suy giảm. Vì thế, lao tiềm ẩn đang được xem là một thách thức âm thầm đối với công tác phòng, chống bệnh lao.

Chụp X-quang phổi sàng lọc bệnh lao.
Chụp X-quang phổi sàng lọc bệnh lao.

Âm thầm tồn tại nhưng tiềm ẩn nguy cơ lớn

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Huyền, Bệnh viện Phổi Trung ương cho biết, nhiễm lao hay lao tiềm ẩn thực chất là phản ứng miễn dịch kéo dài của cơ thể trước sự hiện diện của vi khuẩn lao, nhưng chưa xuất hiện biểu hiện bệnh.

“Nhiễm lao hay lao tiềm ẩn là một trạng thái đáp ứng miễn dịch liên tục với sự kích thích của kháng nguyên vi khuẩn lao mà không có bất kỳ bằng chứng lâm sàng nào cho thấy bệnh lao hoạt động”, bác sĩ Huyền cho biết.

Ở trạng thái này, vi khuẩn lao vẫn tồn tại trong cơ thể nhưng bị hệ miễn dịch kiểm soát, không sinh trưởng và không gây triệu chứng. Vì vậy, người nhiễm lao tiềm ẩn hoàn toàn không lây bệnh và cũng chưa bị ảnh hưởng đến sức khỏe.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại nằm ở khả năng “tái hoạt động” của vi khuẩn. Khi hệ miễn dịch suy yếu, vi khuẩn lao có thể phát triển trở lại, chuyển từ trạng thái tiềm ẩn sang bệnh lao hoạt động và trở thành nguồn lây nhiễm cho cộng đồng.

Cơ chế lây truyền của bệnh lao chủ yếu xuất phát từ bệnh nhân lao phổi. Vi khuẩn lao được phát tán qua các hạt khí dung trong không khí, đặc biệt trong môi trường kín. Khi người bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi, hàng nghìn vi khuẩn có thể được giải phóng ra môi trường.

z7639188116648-9026909ec7d566822de825fe90af11d1.jpg
Sàng lọc lao tại cộng đồng.

Theo phân tích của bác sĩ Huyền, các hạt chứa vi khuẩn lao có thể tồn tại trong không khí trong nhiều giờ. Khi người khác hít phải, vi khuẩn sẽ đi sâu vào phế nang và gây nhiễm lao.

“Khoảng 90% trường hợp hệ miễn dịch cơ thể sẽ ức chế, kìm hãm vi khuẩn lao; khoảng 5-10% phát triển bệnh lao”, bác sĩ Huyền cho biết.

Hiện nay, lao tiềm ẩn khá phổ biến trên toàn cầu. Chỉ khoảng 30% số người phơi nhiễm với vi khuẩn lao sẽ bị nhiễm lao, trong số người nhiễm này, khoảng 5% sẽ phát triển bệnh lao trong 1-2 năm đầu sau nhiễm; 5%-10% sẽ phát triển bệnh lao sau nhiều năm; 90% sẽ không phát triển bệnh lao.

Dù tỷ lệ chuyển thành bệnh không cao, nhưng với số lượng người nhiễm lớn, đây vẫn là nguồn nguy cơ tiềm tàng. Đặc biệt, nguy cơ này tăng lên rõ rệt ở những người có hệ miễn dịch suy giảm.

Phát hiện sớm để chặn đứng nguồn lây

Theo các chuyên gia, nguy cơ phát triển từ lao tiềm ẩn thành bệnh lao phụ thuộc nhiều vào tình trạng sức khỏe của mỗi người. Những nhóm có nguy cơ cao bao gồm người nhiễm HIV, người mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, suy thận, người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc những người có tiền sử tiếp xúc gần với bệnh nhân lao.

Chương trình Chống lao Quốc gia đã chủ động thực hiện đẩy mạnh công tác tầm soát, phát hiện lao, lao tiềm ẩn, lao sớm, lao kháng thuốc để đưa người bệnh điều trị, ngăn chặn nguồn lây trong cộng đồng. Tuy nhiên, nhận thức của cộng đồng về bệnh lao vẫn còn hạn chế. Không ít trường hợp khi có triệu chứng nghi ngờ lại tự ý điều trị như bệnh hô hấp thông thường, dẫn đến việc bỏ sót bệnh và làm tăng nguy cơ lây lan.

Bên cạnh đó, tâm lý e ngại, sợ bị kỳ thị cũng khiến một số người bệnh trì hoãn điều trị, làm bệnh tiến triển nặng hơn và kéo dài nguồn lây trong xã hội.

z7639187515294-2be16f4007f65a153794dd60cf6290d1.jpg
Chương trình Chống lao Quốc gia đã chủ động thực hiện đẩy mạnh công tác tầm soát, phát hiện lao, lao tiềm ẩn, lao sớm, lao kháng thuốc để đưa người bệnh điều trị, ngăn chặn nguồn lây trong cộng đồng.

Trong khi đó, bệnh lao hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Tuy nhiên, quá trình điều trị thường kéo dài, thuốc có thể gây mệt mỏi, ảnh hưởng đến sinh hoạt và kinh tế, khiến một số bệnh nhân bỏ dở giữa chừng. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị mà còn có nguy cơ dẫn đến lao kháng thuốc.

Các chuyên gia nhấn mạnh, việc chủ động phát hiện sớm, truy vết và điều trị kịp thời đóng vai trò then chốt trong kiểm soát bệnh lao. Điều này không chỉ giúp cứu sống người bệnh mà còn giảm nhanh nguồn lây trong cộng đồng.

Để phát hiện lao tiềm ẩn, bác sĩ Huyền cho biết cần dựa trên các xét nghiệm chuyên biệt kết hợp loại trừ bệnh lao hoạt động.

“Chẩn đoán lao tiềm ẩn dựa trên 2 yếu tố: Xét nghiệm Mantoux hoặc IGRA dương tính; loại trừ được mắc lao hoạt động qua khám lâm sàng, X-quang phổi, xét nghiệm đờm hoặc dấu hiệu bất thường ở các cơ quan ngoài phổi nghi lao. Chỉ điều trị lao tiềm ẩn khi đủ 2 yếu tố để tránh việc điều trị không đầy đủ dẫn tới kháng thuốc”, bác sĩ Huyền nói.

Việc điều trị lao tiềm ẩn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi có thể ngăn ngừa tới 90% nguy cơ phát triển thành bệnh lao.

Do đó, để kiểm soát hiệu quả bệnh lao, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tăng cường sàng lọc ở nhóm nguy cơ cao, mở rộng tiếp cận xét nghiệm, bảo đảm điều trị đầy đủ cho người bệnh và đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ.

Bên cạnh đó, việc áp dụng các công cụ mới, thuốc mới và vaccine trong phòng chống lao cũng được xem là hướng đi quan trọng trong tương lai, góp phần từng bước giảm gánh nặng bệnh lao đối với xã hội.

Để giảm bớt gánh nặng bệnh lao cần chủ động triển khai khám, phát hiện bệnh nhân lao tại cộng đồng và thực hiện luân phiên tại các địa phương, tỉnh/thành phố trên toàn quốc; lồng ghép hoạt động khám sàng lọc vào hoạt động phòng, chống bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng; tăng cường khám sàng lọc bệnh nhân lao trong đối tượng công nhân, người lao động tại các khu công nghiệp.

Mỗi người dân cần có kiến thức bảo vệ mình và người thân để phòng lây nhiễm bệnh lao ra cộng đồng.

Có thể bạn quan tâm

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hồng Trường trao đổi thông tin với các cơ quan báo chí về các hoạt động Tuần lễ “Dinh dưỡng và Phát triển” năm 2026. (Ảnh: Thu Phương)

Thực hiện chế độ ăn lành mạnh và lối sống năng động vì sức khỏe của mỗi người

Tuần lễ “Dinh dưỡng và Phát triển” năm 2026 với chủ đề “Đổi mới hôm nay - Dinh dưỡng tốt ngày mai” nhấn mạnh đổi mới không chỉ ở công nghệ, sản phẩm mà còn trong tổ chức bữa ăn, minh bạch thông tin và hướng dẫn thực hành, giúp mỗi người dễ dàng lựa chọn và duy trì chế độ ăn lành mạnh hằng ngày.

Các đại biểu trong và ngoài nước tham dự tọa đàm. (Ảnh: HUY SƠN)

Xây dựng hệ thống hiến, ghép tạng quốc gia hiện đại, minh bạch, công bằng và bền vững

Đến nay, Việt Nam đã ghép được hầu như tất cả các tạng như thận, gan, tim, phổi, tụy. Hành lang pháp lý hiện cũng đã cho phép các đơn vị y tế có thể tiến hành được tất cả các hoạt động về hiến ghép. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy, hoạt động hiến, lấy, ghép tạng tại nước ta vẫn còn nhiều khoảng trống cần lấp đầy.

Công ty TraphacoSapa và Công ty True Health ký kết hợp tác phân phối độc quyền sản phẩm Cacao Actiso. (Ảnh: CÔNG HẢI)

Khai thác thế mạnh để phát triển nguồn dược liệu ở Lào Cai

Ngày 19/10, Công ty TraphacoSapa và Công ty True Health tổ chức ký kết hợp tác phân phối độc quyền sản phẩm Cacao Actiso. Đây được xem là một trong những hướng đi nhằm phát triển dược liệu tại Lào Cai theo hướng nâng cao giá trị, tiến tới xuất khẩu, góp phần khai thác thế mạnh của một trong 8 vùng dược liệu trọng điểm quốc gia.

Đoàn công tác Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh và các đơn vị liên quan làm việc tại Trường trung học cơ sở Hai Bà Trưng về đánh giá kiểm soát chùm ca bệnh não mô cầu. (Ảnh: Sở Y tế)

Thành phố Hồ Chí Minh: Chùm ca bệnh não mô cầu tại xã Hiệp Phước được kiểm soát, học sinh tiếp tục đến trường

Sáng 19/10, thông tin từ Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, sau khi triển khai đầy đủ các biện pháp dịch tễ và không ghi nhận ca mới, tình hình diễn tiến chùm ca não mô cầu ở Trường trung học cơ sở Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước đã được kiểm soát tốt, học sinh an tâm tiếp tục đến trường.

Đầu tháng 10/2026, tại xã Ngọc Đường, tỉnh Tuyên Quang, hàng trăm trẻ em vùng cao lần đầu có cơ hội được thăm khám, sàng lọc sức khỏe bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa từ Hà Nội. (Ảnh: BVCC)

Nối dài những cơ hội sống bằng khoa học và lòng nhân ái

Từ những đứa trẻ vùng cao lần đầu được khám chuyên sâu, những em bé sinh non được các thầy thuốc giành giật từng cơ hội sống, đến những gia đình có thêm điểm tựa để đi hết hành trình chữa bệnh cho con, triết lý đầu tư y tế vì con người đang được thể hiện bằng những điều rất cụ thể.

Tài liệu truyền thông về những điều cần biết về bệnh do não mô cầu. (Ảnh: Minh họa)

Phát hiện sớm và điều trị kịp thời bệnh do não mô cầu có ý nghĩa quan trọng hạn chế biến chứng nặng và tử vong

Tối 17/10, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, theo thông tin của hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, từ ngày 14-16/10/2026, tại Trường trung học cơ sở Hai Bà Trưng (xã Hiệp Phước), Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận chùm ba ca bệnh nhiễm trùng do não mô cầu trong đó có một trường hợp tử vong. 

Bệnh viện đa khoa Bạc Liêu thuộc tỉnh Cà Mau. (Ảnh: TRỌNG DUY)

Cà Mau: Bệnh viện đa khoa Bạc Liêu được công nhận đạt hạng I

Với hành trình gần 120 năm xây dựng và phát triển, hiện nay, Bệnh viện đa khoa Bạc Liêu (tỉnh Cà Mau) là một trong những cơ sở khám, chữa bệnh quan trọng, hàng đầu của tỉnh. Bệnh viện hiện có hơn 1.000 nhân sự, trong đó gần 260 bác sĩ, quy mô hơn 1.000 giường bệnh.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Công Hựu, Giám đốc Bệnh viện E phát biểu tại lễ kỷ niệm. (Ảnh: Bệnh viện cung cấp)

Bệnh viện E tạo bước tiến mới trong điều trị kỹ thuật cao

Đánh dấu chặng đường 59 năm xây dựng và phát triển, Bệnh viện E ghi nhận những thành tựu mới trong lĩnh vực ghép tạng, hồi sức tích cực và chẩn đoán hình ảnh. Đặc biệt, năm 2026, bệnh viện triển khai thành công ca lấy đa tạng và ghép thận đầu tiên, đồng thời phối hợp điều phối tạng hiến để ghép cho 6 người bệnh tại 3 miền.