Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV: Nhìn lại một nhiệm kỳ, mở ra kỳ vọng mới

Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã khép lại trong không khí phấn khởi, tin tưởng và nhiều kỳ vọng. Sau 40 ngày làm việc liên tục, khẩn trương, nghiêm túc, Quốc hội đã hoàn thành khối lượng nội dung lớn, quyết định nhiều vấn đề quan trọng đối với định hướng phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

Ngay sau khi bế mạc, nhiều bạn đọc Báo Nhân Dân điện tử đã gửi ý kiến bày tỏ sự phấn khởi trước những kết quả nổi bật của Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV - kỳ họp thường lệ cuối cùng của nhiệm kỳ. Không chỉ nhìn nhận đây là dịp tổng kết nhiệm kỳ, đông đảo bạn đọc và nhiều chuyên gia cho rằng kỳ họp đã tạo dấu nối quan trọng giữa những kết quả đã đạt được với tầm nhìn phát triển nhanh, bền vững mà Đảng và Nhà nước đã xác định, hướng tới mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Dấu ấn lập pháp - khẳng định vai trò trung tâm của Quốc hội

Theo Nghị quyết kỳ họp thứ 10, Quốc hội đã thông qua 51 luật và 39 nghị quyết, trong đó có 8 nghị quyết quy phạm pháp luật, chiếm gần 30% tổng số luật, nghị quyết quy phạm pháp luật của cả nhiệm kỳ.

Theo ông Trần Anh Tuấn, Trưởng ban tư vấn pháp luật và thông tin truyền thông, Viện Kinh tế và Pháp luật Quốc tế, các nội dung làm việc liên quan đến lập pháp cho thấy nỗ lực rất lớn của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan trong việc hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng pháp lý cho phát triển, đồng thời phản ánh yêu cầu cấp bách của thực tiễn đặt ra đối với hoạt động xây dựng pháp luật.

“Việc tách Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 thành Luật Tương trợ tư pháp về hình sự và Luật Tương trợ tư pháp về dân sự; ban hành Luật Dẫn độ và Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, đã tạo khuôn khổ pháp lý chuyên sâu, hiện đại hơn cho hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp, góp phần đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập ngày càng sâu rộng”, ông Trần Anh Tuấn phân tích.

Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, Quốc hội đã thông qua các luật sửa đổi, bổ sung: Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Luật Giáo dục nghề nghiệp và nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để tạo đột phá cho giáo dục và đào tạo. Từ đó, góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho hệ thống giáo dục quốc dân.

Tiến sĩ Tạ Quang Đạo (Trường Đại học Chính trị) nhìn nhận: “Nếu được triển khai quyết liệt, đồng bộ, các luật và nghị quyết vừa được Quốc hội thông qua sẽ góp phần tháo gỡ nhiều 'điểm nghẽn' về tự chủ đại học, đào tạo nhân lực chất lượng cao, liên thông giữa các bậc học và đào tạo lại lực lượng lao động trong bối cảnh chuyển đổi số".

Đặc biệt, kỳ họp đã ghi dấu mốc mới trong thể chế hóa đường lối phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số khi Quốc hội thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Chuyển đổi số, Luật Công nghệ cao (sửa đổi) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Nhiều ý kiến cho rằng, việc ban hành đồng bộ bốn luật này đã tạo nền tảng pháp lý then chốt để trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và công nghệ cao có cơ sở phát triển lành mạnh, minh bạch; đồng thời thiết lập các nguyên tắc quan trọng về quản lý dữ liệu, trách nhiệm pháp lý, thử nghiệm mô hình mới và bảo vệ quyền lợi người dùng. Đây là cơ sở pháp lý để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa góp phần hạn chế nguy cơ rủi ro, lạm dụng công nghệ.

Bên cạnh đó, cũng tại kỳ họp này, Luật Phục hồi, phá sản đã được thông qua nhằm tháo gỡ những bất cập trong thực tiễn xử lý doanh nghiệp yếu kém, tạo khuôn khổ pháp lý thuận lợi cho tái cơ cấu, phục hồi hoạt động của doanh nghiệp, hợp tác xã. Theo ông Lê Quang Anh, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Dịch vụ-Thương mại, Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylo (Bộ Công thương), Luật Phục hồi, phá sản đã làm rõ hơn “lối thoát an toàn” cho các doanh nghiệp khó khăn, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư, chủ nợ và người lao động, qua đó cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ba chương trình mục tiêu quốc gia: Đầu tư cho tương lai lâu dài

Một trong những quyết định gây dấu ấn mạnh nhất tại Kỳ họp thứ 10 là việc Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư 3 Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035. Nhiều đại biểu đánh giá quyết định thông qua 3 Chương trình mục tiêu quốc gia là một trong những dấu ấn chính sách nổi bật của kỳ họp. Đây là bước dịch chuyển chiến lược, hướng nguồn lực Nhà nước vào những lĩnh vực có khả năng tạo ra thay đổi nền tảng trong 10-20 năm tới.

Điểm chung của 3 Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035: Chương trình nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế-xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi; Chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; Chương trình hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo là đều tác động trực tiếp đến chất lượng sống của người dân, từ nông thôn đến miền núi, từ y tế cơ sở đến trường học, từ đào tạo nhân lực đến tiếp cận dịch vụ xã hội. Đây cũng là ba lĩnh vực mà thực tiễn đòi hỏi phải có “cú hích mới” về đầu tư và cơ chế vận hành nhằm thực hiện mục tiêu cao nhất là làm cho dân giàu, nước mạnh, người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Nhiều chuyên gia cho rằng, 3 Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 có ý nghĩa quan trọng khi tập trung giải quyết những vấn đề đã tồn tại nhiều năm như nghèo đa chiều, bất bình đẳng vùng miền, chênh lệch chất lượng dịch vụ y tế-giáo dục. Tạo dư địa giúp Việt Nam bứt phá về chất lượng nguồn nhân lực, yếu tố quyết định để đến năm 2045 trở thành nước phát triển. Đồng thời, cũng tạo cơ chế đầu tư dài hạn thay vì ngắn hạn theo năm hoặc theo nhiệm kỳ.

Với góc tiếp cận mang tính chiến lược, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Mạnh Tiến, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, nhận định: “Lần đầu tiên 3 trụ cột căn bản nhất của phát triển con người bao gồm sinh kế, sức khỏe, giáo dục được đầu tư đồng bộ trong một khung thời gian dài hạn 2026-2035. Đây là bước chuyển quan trọng, cho thấy ưu tiên chính sách là đặt con người vào trung tâm”.

Bà Đinh Thị Thao, Bí thư Chi bộ 5, phường Đại Mỗ, chia sẻ: "Theo dõi toàn bộ diễn biến Kỳ họp thứ 10, điều cảm nhận rõ nhất là tinh thần đổi mới và trách nhiệm của Quốc hội trong việc ban hành các quyết sách liên quan trực tiếp tới đời sống nhân dân. Kỳ vọng, các chương trình mục tiêu quốc gia dài hạn và những đạo luật quan trọng được thông qua sẽ sớm đi vào cuộc sống, với cơ chế kiểm tra, giám sát rõ ràng để nguồn lực đến đúng địa chỉ cần hỗ trợ".

Những ý kiến gửi về cũng phản ánh mối quan tâm của bạn đọc đối với chất lượng các quyết sách, đồng thời cho thấy sự tương đồng với nhiều phân tích của giới chuyên gia về ý nghĩa dài hạn của các quyết định được Quốc hội thông qua.

Tiến sĩ Tạ Ngọc Hải, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học tổ chức nhà nước (Bộ Nội vụ), nhận định: "Việc Quốc hội hoàn thiện thể chế về chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và cải cách tư pháp sẽ góp phần củng cố nền tảng cho hệ thống chính trị cơ sở; pháp luật rõ ràng, minh bạch sẽ tạo niềm tin cho cán bộ và người dân, đồng thời khơi dậy sức dân trong phát triển kinh tế-xã hội".

Những quyết định lớn về quy hoạch, hạ tầng và xử lý tồn đọng

Tại kỳ họp này, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 với 100% đại biểu có mặt tán thành (443/443).

Nghị quyết tập trung cụ thể hóa những chủ trương mới của Đảng về đột phá chiến lược, phát triển khoa học-công nghệ, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, an ninh năng lượng…, đồng thời điều chỉnh phân vùng kinh tế-xã hội, các vùng động lực, hành lang kinh tế, hệ thống đô thị-nông thôn, phân bố không gian ngành kinh tế, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và sử dụng đất quốc gia.

Về hạ tầng chiến lược, Quốc hội đã quyết định chủ trương đầu tư Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và Dự án đường bộ cao tốc Vinh-Thanh Thủy. Ngoài ra, Quốc hội còn quyết định một loạt nội dung quan trọng khác, như: Cho phép kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân vốn chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 đến hết 31/12/2026, tạo điều kiện hoàn thành các mục tiêu còn lại; cho phép Chính phủ tự phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi giai đoạn 2 Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành theo thẩm quyền, trên cơ sở tuân thủ các nghị quyết trước đây của Quốc hội; thông qua phương án chấm dứt hoạt động Dự án Nhà máy Bột giấy Phương Nam, xử lý một tồn đọng kéo dài, bảo đảm nguyên tắc hiệu quả trong sử dụng vốn nhà nước.

Cho phép tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Dự án đường sắt tốc độ cao bắc-nam thành các dự án độc lập, nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện triển khai dự án khi được quyết định chủ trương đầu tư; mở rộng phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù tại Nghị quyết 170/2024/QH15 để tháo gỡ vướng mắc đất đai đối với các dự án có tình huống pháp lý tương tự trên phạm vi cả nước.

Theo Luật sư Nguyễn An Bình (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), những quyết định này cho thấy Quốc hội vừa chú trọng hoàn thiện “luật chơi”, vừa quan tâm xử lý những “điểm nghẽn” thực tiễn, nhất là với các dự án hạ tầng lớn và các vụ việc tồn đọng kéo dài. Ông cho rằng, cách tiếp cận này có thể góp phần tăng niềm tin của nhân dân và nhà đầu tư nếu quá trình triển khai được giám sát chặt chẽ.

Tăng cường giám sát, củng cố niềm tin

Cùng với lập pháp và quyết định các vấn đề quan trọng, Quốc hội đã dành thời gian thích đáng để xem xét công tác nhân sự thuộc thẩm quyền; đánh giá việc thực hiện các nghị quyết giám sát chuyên đề, chất vấn; tổng kết công tác nhiệm kỳ 2021-2026 của các cơ quan trong bộ máy nhà nước; giám sát chuyên đề về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực.

Nghị quyết về tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường đã đề ra nhiều nhóm giải pháp từ đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế đến đa dạng hóa nguồn lực, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Mạnh Tiến, cho rằng việc xác định rõ các mốc thời gian, nhiệm vụ ưu tiên sẽ giúp việc giám sát trở nên cụ thể và minh bạch hơn.

Theo đồng chí Nguyễn Văn Hay, Phó Bí thư Đảng ủy Cơ quan Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết: "Trong nhiệm kỳ 2021-2026, tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường, đặt ra nhiều thách thức chưa từng có, các cơ quan chức năng đã nỗ lực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh. Trên cơ sở tổng kết nhiệm kỳ, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết về công tác nhiệm kỳ 2021-2026 của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, các cơ quan tư pháp và Kiểm toán nhà nước. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục phát huy những kết quả đạt được, khẩn trương khắc phục hạn chế, đổi mới mạnh mẽ hơn nữa trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Nhiều đại biểu và chuyên gia đánh giá đây là thông điệp chính trị quan trọng, thể hiện tinh thần trách nhiệm của Quốc hội trước cử tri cả nước".

Trong nhiệm kỳ 2021-2026, tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường, đặt ra nhiều thách thức chưa từng có, các cơ quan chức năng đã nỗ lực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh. Trên cơ sở tổng kết nhiệm kỳ, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết về công tác nhiệm kỳ 2021-2026 của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, các cơ quan tư pháp và Kiểm toán nhà nước. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục phát huy những kết quả đạt được, khẩn trương khắc phục hạn chế, đổi mới mạnh mẽ hơn nữa trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Nhiều đại biểu và chuyên gia đánh giá đây là thông điệp chính trị quan trọng, thể hiện tinh thần trách nhiệm của Quốc hội trước cử tri cả nước.

Đồng chí Nguyễn Văn Hay, Phó Bí thư Đảng ủy Cơ quan Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương

Phát biểu tại họp báo công bố kết quả Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, đồng chí Lê Quang Mạnh, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tổng Thư ký Quốc hội-Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho biết, sau 40 ngày làm việc liên tục, khẩn trương, nghiêm túc, với tinh thần khoa học, đổi mới, trách nhiệm cao, Kỳ họp thứ 10 đã thành công tốt đẹp, hoàn thành toàn bộ nội dung, chương trình đề ra.

Với việc hoàn thành khối lượng công việc đồ sộ, Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã không chỉ cho thấy tinh thần trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội mà còn khẳng định chất lượng, hiệu quả làm việc của Quốc hội đối với định hướng phát triển đất nước trong thời kỳ mới.