Điểm độc đáo của tiết mục này là nữ nghệ sĩ đã dùng chính mái tóc của mình để treo bạn diễn trên không trung, một sự mạo hiểm rất lớn đối với một diễn viên xiếc là nữ, dành cho nghề.
Hai vợ chồng chị hiện công tác tại Liên đoàn Xiếc Việt Nam. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng chị.
Giải thưởng không phải mục tiêu cao nhất
- Mỗi tiết mục xiếc luôn đòi hỏi người nghệ sĩ phải vượt qua giới hạn bản thân. Ý tưởng treo bạn diễn bằng chính mái tóc của mình được chị hình thành như thế nào?
- Trước đây, tôi và chồng cũng đã từng biểu diễn một vài tiết mục đu dây đôi trên không. Nhưng quyết định nâng độ khó và mạo hiểm cho tiết mục, bằng việc dùng chính tóc của mình để treo bạn diễn trên không trung, chỉ thật sự bắt đầu khi chúng tôi có hai năm biểu diễn tại Nhật Bản, theo một hợp đồng giữa Liên đoàn Xiếc Việt Nam và đối tác Nhật Bản. Trước đó, tôi từng treo bạn diễn là nữ cũng bằng mái tóc của mình.
- Dùng chính mái tóc của mình để treo bạn diễn trên không trung, chị đã phải đánh đổi sức khỏe, nhan sắc cho tiết mục này như thế nào?
- Khi tập luyện, mái tóc của tôi luôn trong tình trạng ướt sũng. Tôi tết bện lại, buộc túm trên đỉnh đầu, cố định bằng dây, tạo điểm bám cho bạn diễn khi ở trên không. Do sức nặng của cơ thể bạn diễn, mái tóc của tôi phải chịu áp lực rất lớn, mà lực lại không được dàn đều, chỉ tập trung tại một số điểm trọng yếu. Vì thế, cảm giác đau là rất kinh khủng. Ban đầu, tôi chỉ tập được hai, ba giây, năm giây rồi nâng dần lên đến một, hai phút… để tự quen dần với cảm giác đau. Nói như vậy, không có nghĩa, giờ đây, khi biểu diễn tiết mục này, tôi không còn cảm giác đau nữa. Mà đúng ra là cơ thể tôi đã quen và chịu đựng tốt hơn với những cơn đau từ đỉnh đầu.
Vì mái tóc luôn trong tình trạng ướt mà thời tiết không phải lúc nào cũng thuận lợi, nhất là về ban đêm, trong mùa đông, khá lạnh, nên có lần, tôi đã bị cảm lạnh, phải nghỉ diễn vài ngày. Rút kinh nghiệm từ lần ấy, mỗi lần diễn xong, tôi đều sấy tóc ngay, giữ ấm cho mái tóc. Thêm nữa, vì mái tóc chịu trọng lực quá lớn nên bị rụng nhiều. Theo thời gian, những cơn đau đầu xuất hiện nhiều hơn.
- Điều gì đã khiến chị kiên trì chịu đựng đến vậy?
- Có lúc, tôi đã nghĩ: "Hay thôi dừng lại, không nên tự làm khổ mình?". Nhưng, mong muốn được chinh phục, được đưa những kỹ thuật xiếc Việt Nam tốt nhất đi thi đấu quốc tế lại thôi thúc tôi vượt qua những cơn đau của thể xác. Thành thật mà nói, tôi đã hình dung: Nếu không vượt qua được thì tôi và chồng sẽ không bao giờ chinh phục được những thứ khác và rất có thể, một ngày, chúng tôi phải hối hận mỗi khi nhìn lại các cuộc thi, tự trách mình rằng, vì sao không tập động tác đó ngay từ khi bắt đầu…
- Sau mỗi cuộc thi xiếc quốc tế, đọng lại trong suy tư của chị về nghề nhọc nhằn này, là gì? Niềm vui giải thưởng, khát vọng chinh phục đỉnh cao mới?
- Mục tiêu đặt ra là giành giải thưởng nhưng đó không phải là mục đích cuối cùng chúng tôi hướng tới khi thực hiện tiết mục đu dây đôi. Điều thật sự thôi thúc tôi và chồng nỗ lực thử nghiệm là để bạn bè quốc tế biết tới sự phát triển không ngừng của nghệ thuật xiếc Việt Nam.
Đất nước của chúng ta có những nghệ sĩ tài năng và dám dấn thân với nghề. Chính vì thế, tiết mục tham dự đòi hỏi độ khó và thử thách lớn hơn những tiết mục đu đôi thông thường. Hơn thế, nghệ thuật xiếc nói riêng và nghệ thuật nói chung đang không ngừng phát triển. Nếu mình không nỗ lực, chỉ bằng lòng với những gì làm được, mình sẽ bị chững lại, thậm chí tụt hậu. Mỗi lần đi thi, chúng tôi luôn cố gắng làm được động tác đòi hỏi kỹ thuật cao hơn, khó hơn. Cảm giác được nghe hai tiếng "Việt Nam" xướng lên trên sân khấu mỗi lần nhận giải thưởng rất ngọt ngào, khó quên. Đó cũng là động lực để những người nghệ sĩ xiếc nỗ lực nhiều hơn.
Trái ngọt từ sự khổ luyện là niềm hạnh phúc của người làm nghề
- Nhưng nói đến nghệ thuật xiếc còn là nói đến những tai nạn thường trực trong quá trình tập luyện và biểu diễn. Trong khi, lương của nghệ sĩ chưa tương xứng với công sức. Chị đang nuôi lửa nghề bằng những cách như thế nào?
- Tôi nghĩ rằng, nghề nào cũng sẽ có khó khăn riêng. Bản thân tôi cũng từng rạn xương, gãy chân, trật khớp và được bác sĩ khuyên nên bỏ nghề. Nhưng tôi đã làm trái với chỉ định của bác sĩ, vì tôi yêu công việc của mình, yêu ánh đèn sân khấu và nhớ cảm giác được treo mình trên không trung (cười). Khi mình tận tâm với nghề, sẽ không ai và không thứ gì trong nghề phụ mình. Với ngần ấy năm đi cùng xiếc, tôi thấy chân lý đó chưa bao giờ sai. Khi làm nghề, chưa bao giờ tôi nghĩ sẽ nhận được gì, mà chỉ biết cố gắng hết sức. Và trái ngọt nhận lại từ nghề là niềm hạnh phúc rất lớn với tôi.
Ai cũng mong muốn có chính sách ưu đãi hơn. Nhưng theo tôi, trước hết, bản thân mình phải cố gắng đã, rồi thì mình sẽ được hưởng chính sách tốt. Còn không cố gắng thì chẳng có chính sách nào đáp ứng được cả.
Nghề xiếc cho tôi sự mạnh bạo, tự tin. Từ một cô bé, trải qua nhiều vất vả, khổ luyện, tôi thấy mình trưởng thành từng ngày.
Ở môi trường xiếc, tôi được sống vô tư, biết có trách nhiệm với lời nói và hành động của mình, học được nhiều điều từ cách làm nghề đến cách làm người.
Gần đây, xiếc Việt gây được tiếng vang lớn nhờ các giải thưởng quốc tế, các chương trình nghệ thuật xiếc nhiều đổi mới, sáng tạo, thu hút đông đảo công chúng hơn. Nhờ đó, số lượng buổi diễn tăng lên, giúp nghệ sĩ xiếc chúng tôi cải thiện cuộc sống. Cứ với đà này, lửa nghề trong tôi sẽ chẳng thể tắt nổi (cười).
- Chị sẽ tiếp tục chinh phục các cuộc thi xiếc quốc tế?
- Hiện tại, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đang tạo nhiều cơ hội để các nghệ sĩ chúng tôi dự thi quốc tế. Vấn đề chỉ còn là các diễn viên có cố gắng để nắm lấy cơ hội đó không thôi.
Tiết mục đu dây đôi Duo Love của hai vợ chồng tôi sẽ tiếp tục tranh tài tại Nga vào tháng 6/2026. Bản thân tôi đang cùng một nữ đồng nghiệp tập tiết mục mới để dự thi Liên hoan xiếc Idol tại Nga vào tháng 7/2026. Tôi muốn tận dụng khoảng thời gian này để tham gia tranh tài quốc tế trước khi tuổi nghề khép lại. Bên cạnh đó, tôi cũng đang theo học lớp huấn luyện để chuyển đổi công việc sau khi kết thúc sự nghiệp diễn xuất. Và, dù ở cương vị nào, tôi vẫn sẽ mang sự nhiệt huyết để cống hiến cho Liên đoàn Xiếc Việt Nam nói riêng và nghệ thuật xiếc Việt Nam nói chung.
- Cảm ơn những chia sẻ chân thành của chị.
Nghệ sĩ ưu tú Bùi Thu Hương theo học xiếc từ khi 11 tuổi. Hai vợ chồng chị có nhiều tiết mục xiếc đôi giành được giải thưởng cao tại các kỳ liên hoan xiếc trong và ngoài nước, như Huy chương vàng, Liên hoan Xiếc quốc tế Golden Circus Festival tại Rome, Italy với tiết mục Đu quan họ, năm 2014; Huy chương vàng tại nhiều kỳ liên hoan xiếc quốc tế Hà Nội và Liên hoan quốc tế sân khấu thử nghiệm tại Hà Nội, với các tiết mục Chuyện tình Romeo và Juliet, Ionah, Hà Nội của những giấc mơ.
