Trong sự vận động nhanh của công nghệ, sự nâng lên rõ rệt năng lực sáng tạo và thưởng thức của công chúng hay sự định hình nền tảng chuẩn mực ứng xử trên không gian số... văn hóa Việt Nam đang chứng kiến quá trình hình thành những chuẩn mực mới.
Đó là những chuẩn mực về chất lượng, về giá trị và về phương thức sáng tạo – âm thầm nhưng bền bỉ, góp phần định hình diện mạo văn hóa của một giai đoạn phát triển mới.
Nâng mặt bằng sáng tạo và thưởng thức
Một trong những chuyển động đáng chú ý của đời sống văn hóa năm 2025 là sự nâng lên rõ rệt của chuẩn mực công nghệ giải trí. Trong các sự kiện văn hóa, các chương trình biểu diễn và các tác phẩm điện ảnh, nghệ thuật, từ cách tổ chức sự kiện, dàn dựng sân khấu, xử lý âm thanh – ánh sáng đến quy trình sản xuất phim ảnh, hậu kỳ, kỹ xảo, khán giả có thể cảm nhận rõ sự khác biệt về mức độ chuyên nghiệp và chất lượng. Những sản phẩm được đầu tư bài bản, làm chủ công nghệ đã tạo ra trải nghiệm thưởng thức trọn vẹn hơn, đồng thời kéo mặt bằng kỳ vọng của công chúng lên một nấc mới.
Chính sự thay đổi về trải nghiệm trực tiếp ấy đã góp phần nâng cao năng lực thưởng thức của khán giả. Khi đã quen với những sản phẩm được làm đến nơi đến chốn, công chúng trở nên nhạy cảm hơn trước các sản phẩm cẩu thả, sơ sài hay lạm dụng hình thức. Chuẩn mực thưởng thức, vì thế, không còn dễ dãi, mà gắn chặt với yêu cầu về chất lượng, tính chuyên nghiệp và sự tôn trọng khán giả.
Không chỉ vậy, nhiều cách làm mới trong tổ chức sản xuất các sản phẩm giải trí chất lượng đã ghi dấu ấn đột phá, mang đến cho công chúng sự mới mẻ và nâng tầm trải nghiệm, thậm chí, dẫn dắt được xu hướng thưởng thức.
Trong sáng tạo nghệ thuật và giải trí, khán giả không còn dễ dãi với những sản phẩm hời hợt, gây sốc hay chạy theo lượt xem thuần túy. Những tranh luận xã hội xoay quanh các chương trình truyền hình thực tế, các sản phẩm âm nhạc, phim ảnh trong năm qua cho thấy một đòi hỏi ngày càng rõ ràng: người làm văn hóa không chỉ “được phép khác biệt”, mà còn phải có trách nhiệm với tác động xã hội của sự khác biệt đó. Tự do sáng tạo vẫn được thừa nhận, nhưng không còn đồng nghĩa với việc đứng ngoài mọi chuẩn mực.
Không gian mạng – nơi từng bị xem là “vùng xám” về chuẩn mực – cũng chứng kiến sự điều chỉnh đáng kể. Năm 2025 ghi nhận sự gia tăng của các hành vi tự kiểm soát: người dùng thận trọng hơn khi phát ngôn, ý thức rõ hơn về hậu quả pháp lý và đạo đức của việc chia sẻ thông tin. Việc lên án tin giả, ngôn từ thù ghét, xâm phạm đời tư không còn là phản ứng tự phát, mà dần trở thành một thái độ văn hóa phổ biến.
Công chúng định hình giá trị mới
Năm 2025 cũng cho thấy sự thay đổi rõ nét trong cách xã hội ứng xử với người nổi tiếng. Danh tiếng không còn là “lá chắn” tuyệt đối trước các chuẩn mực văn hóa. Khán giả ngày càng quan tâm đến trách nhiệm xã hội, thái độ sống và chuẩn mực ứng xử của những người có ảnh hưởng. Sự lựa chọn và không lựa chọn của công chúng đã tạo nên một dạng quyền lực mềm đáng chú ý. Việc giảm ủng hộ, quay lưng hoặc tạm dừng tiếp nhận các sản phẩm gắn với hình ảnh lệch chuẩn trở thành thông điệp xã hội rõ ràng, góp phần thiết lập các giá trị chung cho đời sống văn hóa.
Song song với việc nâng chuẩn trách nhiệm, năm 2025 cũng đánh dấu sự trở lại mạnh mẽ của các giá trị văn hóa bền vững, mang tính nền tảng. Công chúng ngày càng thể hiện sự quan tâm đối với văn hóa đọc, di sản, lịch sử, các hoạt động nghệ thuật có chiều sâu. Những sự kiện văn hóa cộng đồng gắn với bản sắc địa phương, với ký ức lịch sử hay với lối sống xanh, sống chậm thu hút sự tham gia của nhiều nhóm xã hội, đặc biệt là người trẻ. Điều này cho thấy một thay đổi quan trọng trong thang giá trị: từ “nhanh – nhiều – nổi” sang “chậm – sâu – có ý nghĩa”.
Trong không gian số ngày càng mở rộng, các giá trị ấy tiếp tục được lan tỏa và củng cố. Văn hóa số đang dần hình thành, kéo theo sự dịch chuyển trong phương thức sáng tạo. Người làm nghề buộc phải thích ứng với môi trường đa nền tảng, nhịp độ nhanh, đồng thời dung nạp trí tuệ nhân tạo như một công cụ hỗ trợ tích cực cho sáng tạo, trong khi vẫn giữ vai trò trung tâm của con người trong việc định hướng giá trị và chiều sâu nhân văn.
Việc các chuẩn mực mới được thiết lập đặt ra yêu cầu không nhỏ đối với công tác quản lý văn hóa. Năm 2025 cho thấy, quản lý văn hóa không thể chỉ dừng ở kiểm soát hay xử phạt, mà cần chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo: tạo khung giá trị, dẫn dắt xu hướng, hỗ trợ những sáng tạo tích cực.
Những chuẩn mực mới được thiết lập trong năm 2025 cho thấy đời sống văn hóa Việt Nam đang tự điều chỉnh để trưởng thành hơn. Đó không phải là những khuôn mẫu cứng nhắc, mà là hệ giá trị mở, đủ vững để giữ bản sắc và đủ linh hoạt để thích ứng. Trong bối cảnh nhiều biến động, chính quá trình nâng chuẩn âm thầm ấy đang tạo nền tảng cho một giai đoạn phát triển văn hóa bền vững hơn.
