Sáng 24/8, với 465/471 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (bằng 93% tổng số đại biểu Quốc hội), Quốc hội đã thông qua Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng
Về nguyên tắc thực hiện, Nghị quyết nhấn mạnh việc xử lý nghiêm hành vi tham nhũng; khoan hồng, giảm nhẹ các hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung, không tham nhũng, đã chủ động khắc phục hậu quả thiệt hại; ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.
Không áp dụng các quy định trong Nghị quyết này để xem xét lại các bản án hình sự, quyết định xử lý kỷ luật đã có hiệu lực pháp luật đối với tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Đối với các trường hợp đã bị xử lý hình sự, xử lý kỷ luật, nếu có đủ điều kiện thì được xem xét hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt, xóa án tích đối với trường hợp đã có bản án, miễn kỷ luật, chưa xem xét kỷ luật theo quy định tại Nghị quyết này.
Về các điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự, Nghị quyết nêu rõ, cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân khi có đủ các điều kiện: không tham nhũng; vì lợi ích chung; các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế-xã hội cho địa phương, đất nước; không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã được giải quyết dứt điểm theo quy định; không gây thất thoát, lãng phí tài sản, trường hợp gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.
Lấy kết quả khắc phục hậu quả để làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự
Trước đó, trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang cho biết, tiếp thu ý kiến của các đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý Điều 5 dự thảo Nghị quyết theo hướng không quy định điều kiện "người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần vào hiệu quả của việc phát hiện và xử lý tội phạm" là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại Nghị quyết 29 của Quốc hội khóa XVI.
Để bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát trong toàn bộ dự thảo Nghị quyết để chỉnh lý cụm từ "cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng" bằng "cơ quan tiến hành tố tụng". Việc thay đổi này sẽ không giao cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có thẩm quyền áp dụng các chính sách hình sự trong dự thảo Nghị quyết, mà giao cơ quan điều tra chuyên trách thực hiện để bảo đảm chặt chẽ, đủ năng lực để thu thập, đánh giá chứng cứ, áp dụng các điều kiện tại Nghị quyết.
Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định ngưỡng mức độ thiệt hại phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền. Giải trình về ý kiến này, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo Nghị quyết này là lấy kết quả khắc phục hậu quả để làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự. Nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả thì được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự tùy từng giai đoạn tố tụng.
Đối với các vụ việc, vụ án có tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng thì đã có cơ chế đưa vụ việc, vụ án vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đồng thời, dự thảo Nghị quyết đã có các quy định để phòng ngừa và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng các quy định của Nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm.
Nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2026 và được thực hiện trong thời hạn 3 năm kể từ ngày có hiệu lực thi hành. Sau thời điểm Nghị quyết này hết hiệu lực thi hành mà quyết định tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, tạm đình chỉ điều tra vụ án, tạm đình chỉ điều tra đối với bị can, tạm đình chỉ vụ án, tạm đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo, hoãn phiên tòa, hoãn chấp hành hình phạt, chưa xem xét kỷ luật theo quy định tại Nghị quyết này chưa hết thời hạn thì được tiếp tục thực hiện quy định của Nghị quyết này đến khi kết thúc.
