Xác lập mức độ tin cậy chính trị cao nhất giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Hành động Nhân dân Singapore

Đó là nhận định của bà Tạ Thùy Liên, chuyên gia tại Cơ quan Công nghệ Chính phủ Singapore, Trưởng ban Ban Liên lạc cộng đồng người Việt Nam tại Singapore trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân nhân dịp đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư thăm chính thức Singapore, đồng chủ trì Đối thoại Chiến lược Việt Nam-Singapore lần thứ nhất theo lời mời của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Hành động Nhân dân Singapore.

Phóng viên: Trong hai ngày 24 và 25/8, đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư thăm chính thức Singapore, đồng chủ trì Đối thoại Chiến lược Việt Nam-Singapore lần thứ nhất. Vậy theo bà, chuyến thăm này có ý nghĩa như thế nào trong việc thúc đẩy quan hệ hợp tác nhiều mặt giữa nhân dân hai nước nói riêng cũng như thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Singapore?

Bà Tạ Thùy Liên: Chuyến thăm là một sự kiện mang tính bước ngoặt, xác lập mức độ tin cậy chính trị cao nhất giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Hành động Nhân dân Singapore (hai Đảng cầm quyền) và hai quốc gia.

Dưới góc độ của một người làm việc trong cả hệ thống công nghệ và quản trị cộng đồng tại Singapore, tôi cho rằng ý nghĩa chiến lược của sự kiện này được thể hiện sâu sắc trên ba phương diện trọng tâm:

Thứ nhất, nâng tầm chia sẻ triết lý kiến tạo và quản trị quốc gia. Khi Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Hành động Nhân dân Singapore thiết lập cơ chế Đối thoại Chiến lược, chúng ta không chỉ dừng lại ở hợp tác kinh tế hay thương mại đơn thuần, mà còn đang tiến tới chia sẻ với nhau những triết lý kiến tạo và quản trị quốc gia sâu sắc nhất. Việt Nam, trong kỷ nguyên vươn mình, có thể tham khảo từ Singapore mô hình quản trị tinh hoa (meritocracy - cơ chế trọng dụng nhân tài), hệ thống hành chính hiệu năng cao và năng lực quy hoạch chiến lược dài hạn. Ngược lại, Việt Nam mang đến cho Singapore sức mạnh của sự ổn định chính trị-xã hội vĩ mô và một không gian chiến lược rộng lớn để quốc đảo này vượt qua những giới hạn địa lý.

Thứ hai, tạo ra "nguồn sinh khí to lớn" cho cộng đồng người Việt. Đối với cộng đồng người Việt tại Singapore, sự kiện này mang ý nghĩa định vị vị thế vô cùng quan trọng. Chúng tôi luôn tâm niệm một điều: uy tín của Tổ quốc chính là chiếc hộ chiếu quyền lực nhất để kiều bào tự tin hội nhập và bản lĩnh vươn lên tại nước sở tại. Khi quan hệ hai nước đạt đến đỉnh cao của sự tin cậy ở cấp vĩ mô, vị thế của mỗi cá nhân, từ các chuyên gia, nhà khoa học đến sinh viên Việt Nam tại Singapore, đều được nâng lên một tầm cao mới.

Thứ ba, tạo "bệ phóng vững chắc" cho ngoại giao nhân dân thế hệ mới. Tôi nhận thấy sự tin cậy chính trị tuyệt đối từ chuyến thăm này đã tạo ra một bệ phóng vững chắc để cộng đồng khẳng định vị thế. Từ đó, mỗi người Việt tại Singapore có thể làm tốt hơn nữa vai trò cầu nối nhân dân ở mức độ thực chất và chuyên sâu nhất. Chúng ta không chỉ kết nối về mặt giao lưu thông thường, mà còn đang đưa những giá trị văn hóa và trí tuệ Việt Nam bám rễ sâu vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tài chính và công nghệ của quốc đảo này.

Phóng viên: Đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo là một trong những lĩnh vực quan trọng và ưu tiên trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Singapore. Theo bà, trong thời gian tới, hai nước phải làm gì để nâng cao hiệu quả hợp tác trong lĩnh vực khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, đáp ứng được các định hướng phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới?

Bà Tạ Thùy Liên: Tôi cho rằng những định hướng lớn về hợp tác kinh tế số- kinh tế xanh giữa hai nước đã được các nhà lãnh đạo cấp cao nhất xác lập rất rõ ràng. Vấn đề trọng tâm trong giai đoạn tới, đặc biệt thông qua cơ chế Đối thoại Chiến lược lần này, là phải thể chế hóa các tầm nhìn đó thành các mô hình thực thi cụ thể.

Chúng ta cần chuyển hẳn từ tư duy "chuyển giao công nghệ một chiều" sang mô hình "đồng kiến tạo chiến lược". Để làm được điều này, tôi cho rằng cần tập trung vào ba đột phá vĩ mô sau:

Thứ nhất, thiết lập các "Trung tâm Xuất sắc chung" (Joint Centers of Excellence - CoE) về công nghệ lõi. Thay vì chỉ dừng ở các dự án đơn lẻ, hai nước cần hợp lực xây dựng các CoE trong những lĩnh vực mang tính quyết định như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và công nghệ giảm phát thải (Net-Zero).

Mô hình này sẽ tối ưu hóa thế mạnh tuyệt đối của hai bên: Singapore đóng vai trò là trung tâm dẫn dắt về thiết kế kiến trúc, vốn và chuẩn mực quản trị toàn cầu. Trong khi Việt Nam cung cấp lực lượng kỹ sư chất lượng cao, quy mô dữ liệu lớn và không gian triển khai thực tiễn. Đây là cách để hai nước đan xen lợi ích, cùng trở thành một mắt xích không thể thiếu trong chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu.

Thứ hai, kiến tạo Hành lang Pháp lý số và "Khung thử nghiệm chung" (Joint Regulatory Sandbox). Công nghệ luôn đi trước pháp lý.

Để thu hút các kỳ lân công nghệ và thúc đẩy startup hai nước, chúng ta cần thiết lập các đặc khu hoặc khung pháp lý thử nghiệm song phương. Một mô hình kinh doanh mới (như ứng dụng AI trong tài chính - Fintech, hay sàn giao dịch tín chỉ carbon) khi được kiểm định và cấp phép trong khung rủi ro của Singapore có thể ngay lập tức được công nhận và mở rộng quy mô tại thị trường Việt Nam.

Điều này tạo ra một "đường cao tốc" cho đổi mới sáng tạo mà không bị vướng mắc bởi độ trễ của thủ tục hành chính.

Thứ ba, đào tạo thế hệ "Lãnh đạo Công nghệ Công" (Public Tech-Leadership). Đối thoại kênh Đảng là cơ hội tuyệt vời để thúc đẩy hợp tác trong công tác cán bộ. Để khoa học và công nghệ thực sự là quốc sách, đội ngũ hoạch định chính sách cần có tư duy quản trị số. Việt Nam có thể phối hợp với Singapore xây dựng các chương trình đào tạo chuyên biệt cho cán bộ cấp chiến lược, tập trung vào nghệ thuật quản trị dữ liệu quốc gia, an toàn thông tin và kiến trúc chính phủ số. Khi tư duy của bộ máy kiến tạo tương đồng, mọi rào cản trong hợp tác công nghệ sẽ được khơi thông.

Phóng viên: Với vai trò là Trưởng ban Liên lạc Hội người Việt Nam tại Singapore, bà có thể chia sẻ cộng đồng người Việt tại Singapore kỳ vọng như thế nào về những điểm mới trong Nghị quyết số 23/NQ-TW ngày 02/8/2026 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài?

Bà Tạ Thùy Liên: Với đặc thù là một cộng đồng quy tụ mật độ dày đặc lực lượng tinh hoa thực chiến về khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và tài chính định lượng, chúng tôi đón nhận Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị không chỉ như một định hướng, mà còn là một sự chuyển đổi hệ hình trong chiến lược nguồn lực nhân tài quốc gia.

Kỳ vọng lớn nhất của tôi đối với Nghị quyết số 23-NQ/TW gói gọn trong hai điểm cốt lõi: thực thi nhanh chóng và tính liên tục của hệ thống. Nghị quyết cần lập tức được thể chế hóa thành một khung pháp lý vững chắc, bảo đảm tuyệt đối không bị đứt gãy hay chững lại trong khâu thực hành.

Để thực sự khai mở nguồn lực trí tuệ của kiều bào, chúng ta cần giải quyết chiến lược 3 điểm nghẽn sau:

Thứ nhất, tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, mở rộng không gian số quốc gia vượt biên giới vật lý. Tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 23-NQ/TW là vươn ra khỏi các giới hạn địa lý để mở rộng không gian cống hiến cho kiều bào. Tuy nhiên, một chiến lược nhân tài toàn cầu chỉ có thể vận hành trơn tru trên một hạ tầng số không bị đứt gãy.

Thực tiễn hiện nay đang tồn tại một "sự gián đoạn số": VNeID là hạt nhân của Chính phủ số nhưng vẫn đang bị giới hạn truy cập khi ra khỏi lãnh thổ, khiến kiều bào dù đã có định danh và sinh trắc học vẫn phải đối mặt với các quy trình thủ công, đứt đoạn khi làm thủ tục tại các cơ quan đại diện.

Chúng tôi kỳ vọng bước đi nền tảng và cấp thiết nhất là khơi thông hoàn toàn rào cản kỹ thuật này, thiết lập một luồng giao dịch số liền mạch toàn cầu. Việc giải quyết dứt điểm điểm nghẽn nội tại này chính là bảo chứng vững vàng nhất về năng lực kiến tạo của Chính phủ. Chỉ khi nền móng này thông suốt, chúng ta mới có thể tự tin tiến tới những bước nâng cấp chiến lược tiếp theo, như định hướng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc kết nối VNeID với hệ thống Singpass của Singapore. Bước tiến này sẽ làm thay đổi bản chất vấn đề: từng bước đưa định danh số vượt ra khỏi khuôn khổ công cụ quản lý của Chính phủ số, vươn mình trở thành hạ tầng lõi của nền kinh tế số xuyên biên giới.

Thứ hai, thiết lập "Hệ sinh thái Sở hữu trí tuệ an toàn". Singapore thu hút được các trung tâm R&D khổng lồ của thế giới nhờ hành lang pháp lý bảo vệ chất xám cực kỳ nghiêm ngặt. Để giới tinh hoa gốc Việt tự tin mang dòng vốn công nghệ cao và chuyển giao công nghệ lõi về Việt Nam, họ cũng cần một tấm khiên pháp lý tương đương và những không gian an toàn để tự do thử nghiệm các mô hình mới mà không e ngại rủi ro.

Thứ ba, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý bằng cơ chế "Đối tác nhân tài song phương". Việc linh hoạt không gian làm việc hay cơ chế biệt phái chuyên gia thực tế đã được Việt Nam từng bước áp dụng. Tuy nhiên, ở tầm nhìn vĩ mô, rào cản lớn nhất để lực lượng tinh hoa thực sự tham gia điều hành các dự án công nghệ lõi không nằm ở khoảng cách địa lý, mà ở những ràng buộc pháp lý khắt khe về sở hữu trí tuệ và xung đột lợi ích (conflict of interest) với các tổ chức sở tại.

Một chuyên gia cấp cao tại Singapore không thể tự ý điều hành một dự án quốc gia của Việt Nam nếu thiếu một hành lang bảo vệ pháp lý minh bạch. Do đó, kỳ vọng chiến lược mang tính đột phá từ Nghị quyết số 23-NQ/TW là sự ra đời của cơ chế tiếp cận nhân tài ở tầm mức tổ chức: G2G (Chính phủ với Chính phủ) và B2G (Doanh nghiệp với Chính phủ). Đây không phải là ý tưởng lý thuyết, mà chính là mô hình "đặc sản" giúp Singapore quy tụ chất xám toàn cầu, điển hình như cách họ ký thỏa thuận cấp tổ chức để các giáo sư từ MIT (Mỹ) hay các nhà khoa học từ Viện CNRS (Pháp) điều hành các siêu dự án R&D tại Singapore mà không yêu cầu chuyên gia phải từ bỏ biên chế hay tổ chức gốc.

Theo tôi, thay vì chỉ kêu gọi cá nhân chuyên gia, Nhà nước có thể tận dụng chính các cơ chế Đối thoại Chiến lược cấp cao như lần này để thiết lập khung thỏa thuận tương tự với các cơ quan công nghệ, viện nghiên cứu của Singapore. Khi đó, sự tham gia của kiều bào vào các dự án trọng điểm của Việt Nam sẽ được hợp thức hóa thành "nhiệm vụ song phương" hoặc dự án hợp tác chung. Cơ chế này không chỉ xóa bỏ hoàn toàn rủi ro pháp lý cho cá nhân, mà còn danh chính ngôn thuận biến các chuyên gia trở thành "đại sứ dự án", mở ra con đường an toàn, bền vững và hiệu quả nhất để tuần hoàn chất xám thực chiến.

Phóng viên: Vậy theo bà, những quyết sách mới của Đảng và Nhà nước đưa ra trong Nghị quyết số 23-NQ/TW sẽ có tác động như thế nào đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong đó có cộng đồng người Việt Nam ở Singapore trong việc tham gia vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn mới?

Bà Tạ Thùy Liên: Sự ra đời của Nghị quyết số 23-NQ/TW, đặc biệt nếu được trợ lực bởi sự thông suốt của hạ tầng số xuyên biên giới như tôi vừa đề cập, sẽ là một "cú hích" mang tính lịch sử.

Nó không chỉ khơi thông nguồn lực, mà còn định hình lại toàn bộ phương thức đóng góp của cộng đồng người Việt tại Singapore nói riêng và toàn cầu nói chung, thể hiện qua 3 tác động chiến lược:

Thứ nhất, kích hoạt nguồn lực hành động với tốc độ và quy mô mới. Nghị quyết số 23-NQ/TW chỉ rõ mục tiêu biến kiều bào thành nguồn lực tạo ra "sức mạnh cứng".

Bằng việc phẳng hóa các giới hạn hành chính thông qua không gian số không độ trễ, sự đóng góp của kiều bào sẽ dịch chuyển tức thời từ "kiều hối tài chính" sang kiều hối tri thức, công nghệ và quản trị. Một chuyên gia định lượng, kỹ sư hệ thống hay kiến trúc sư AI có thể trực tiếp dẫn dắt các dòng vốn FDI thế hệ mới, hoặc thiết kế kiến trúc cho các dự án công nghệ lõi trong nước ngay lập tức mà không bị cản trở bởi bất kỳ khoảng cách địa lý nào.

Thứ hai, định vị kiều bào thành điểm nút chiến lược toàn cầu. Sự đột phá về thể chế từ Nghị quyết số 23-NQ/TW sẽ trao quyền để mỗi cá nhân xuất sắc trở thành một "đại sứ đổi mới sáng tạo" đích thực. Cộng đồng tại Singapore sẽ không chỉ đóng vai trò thu hút nguồn lực về nước mà còn chủ động trở thành "bàn đạp" thực chiến, trực tiếp hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ Việt tham gia sâu vào thị trường quốc tế thông qua cửa ngõ trung chuyển tài chính, công nghệ khắt khe nhất khu vực.

Thứ ba, thể chế hóa mạng lưới kiều bào thành hệ sinh thái năng lực quốc gia. Kinh nghiệm quản trị thực tiễn cho thấy: sự gắn kết dựa trên tình cảm đồng hương là nền tảng khởi thủy, nhưng để quy tụ bền vững lực lượng tinh hoa, chúng ta buộc phải kiến tạo một không gian thực thi minh bạch và dựa trên năng lực giải quyết các bài toán lớn của đất nước. Nghị quyết số 23-NQ/TW chính là khung thể chế giải quyết triệt để vấn đề này.

Khi tư duy kiến tạo được cụ thể hóa thành các hành lang pháp lý và hạ tầng đóng góp thông suốt, cộng đồng kiều bào sẽ chuyển đổi từ một khối liên kết truyền thống thành một lực lượng thực chiến. Khi đó, sự đóng góp không còn dừng ở những cam kết chung chung, mà được lượng hóa bằng các thước đo chiến lược thực chứng: số lượng dự án R&D được thương mại hóa, quy mô dòng vốn công nghệ cao được dẫn dắt và số lượng mạng lưới chuyên gia lõi được kích hoạt. Đó là lúc trí tuệ của kiều bào trực tiếp chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh cốt lõi của Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!