Trong quá trình lừa đảo của tội phạm, dòng tiền thường phải đi qua hệ thống ngân hàng. Vì vậy, ngân hàng cần phải xác định đây là một khâu mang tính quyết định trong phòng, chống tội phạm công nghệ cao. Nếu ngân hàng không can thiệp kịp thời, thì ngay cả cơ quan chức năng với đầy đủ công cụ điều tra, cũng rơi vào thế bị động, nhiều khi “đuổi theo dấu vết” trong vô vọng.
Nhiều vụ việc người dân khi vừa phát hiện mình bị lừa, lập tức gọi tới tổng đài, chi nhánh ngân hàng đề nghị khóa tài khoản, phong tỏa giao dịch, nhưng thường nhận lại những câu trả lời là “đợi xác minh”, “ngân hàng không thể can thiệp nếu chưa có văn bản từ cơ quan công an”… Trong khi đó, với tốc độ chuyển khoản, rút tiền, “xoay vòng” qua nhiều tài khoản như hiện nay, chỉ vài phút chần chừ là toàn bộ số tiền đã biến mất.
Điều này cho thấy, nhiều ngân hàng vẫn chú trọng quy trình thủ tục hơn là an toàn tài sản cho khách hàng. Khi xảy ra vụ việc cụ thể, nhân viên ngân hàng thường dập khuôn bởi các yêu cầu: phải có xác nhận, công văn, căn cứ... mới phong tỏa. Thay vì thiết kế cơ chế “tạm khóa khẩn cấp” trên cơ sở nghi ngờ hợp lý qua thông tin tố giác của chủ sở hữu tài khoản hay giao dịch bất thường, ngân hàng vẫn chọn cách an toàn thủ tục nhưng rủi ro với khách hàng .
Không chỉ vậy, ở góc độ kinh doanh, ngân hàng luôn quảng cáo giao dịch luôn thông suốt 24/7, nhưng không có cơ chế “kiểm soát khẩn cấp 24/7” tương xứng. Tổng đài hay kênh chăm sóc khách hàng qua ứng dụng thường xuyên quá tải hoặc xử lý theo mẫu trả lời tự động, thậm chí tạm nghỉ khi đã hết giờ hành chính.
Để khắc phục tình trạng ngân hàng phản ứng chậm trước các hành vi lừa đảo qua mạng, cần một hệ thống các giải pháp khác nhau. Tuy nhiên, về mặt công nghệ, các ngân hàng cần triển khai hệ thống giám sát giao dịch theo thời gian thực, sử dụng trí tuệ nhân tạo để nhận diện và cảnh báo sớm các giao dịch bất thường, như chuyển khoản số tiền lớn tới tài khoản mới, thay đổi mật khẩu trước giao dịch… Khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, hệ thống phải có khả năng tự động đưa giao dịch vào trạng thái chờ xử lý để tránh việc tiền bị tẩu tán.
Thực tế đã có ngân hàng triển khai giải pháp APP Protection-Bộ giải pháp ứng dụng AI bảo vệ giao dịch Khách hàng trên APP MB, bảo vệ khách hàng ngay từ điểm chạm đầu tiên khi Login với khả năng phát hiện các vấn đề bất thường, cảnh báo khách hàng cài đặt các phần mềm độc hại dễ bị xâm nhập, chiếm quyền kiểm soát…
Tuy nhiên với thực trạng lừa đảo trực tuyến ngày càng nhiều với các thủ đoạn tinh vi như hiện nay, các ngân hàng cũng cần cung cấp tính năng “khóa khẩn cấp” cho người dùng, cho phép tạm thời đóng băng tài khoản khi có dấu hiệu gian lận. Chỉ cần một nút bấm trên ứng dụng di động, hay một yêu cầu chính thức từ đường dây nóng, tài khoản bị nghi ngờ phải được tạm ngừng hoạt động để giữ lại dòng tiền, tạo thời gian xác minh. Khoảng thời gian “vàng” này là yếu tố then chốt để ngăn chặn tổn thất và hỗ trợ điều tra của cơ quan chức năng.
Bên cạnh đó, Nghị định số 52/2024/NĐ-CP ngày 15/5/2024 của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2024, có quy định các trường hợp phong tỏa tài khoản thanh toán, trong đó có nêu về việc thỏa thuận trước giữa chủ tài khoản thanh toán và tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán hoặc theo yêu cầu của chủ tài khoản. Do vậy, người dân đã có tài khoản ngân hàng hay chuẩn bị mở mới tài khoản ngân hàng nên thỏa thuận để có thể thực hiện phong tỏa tài khoản trong những trường hợp khẩn cấp.
Cùng với đó, cần bổ sung quy định phản ứng khẩn cấp trước yêu cầu phong tỏa từ khách hàng hoặc cơ quan chức năng. Không thể để tình trạng “đợi công văn”, “chờ xác minh” làm chậm trễ thời gian vàng giữ lại dòng tiền.
