Khi “tay nghề” được định nghĩa lại

Những lớp học nghề hôm nay luôn cập nhật kiến thức, kỹ năng và công nghệ mới. Cùng với sự dịch chuyển của thị trường lao động và yêu cầu kỹ năng mới, cách hiểu về hai chữ “tay nghề” cũng thay đổi.

Thứ Hai, ngày 13/07/2026 - 06:47

Trong nhiều lớp học nghề hiện nay, công nghệ mô phỏng đã trở thành bước chuẩn bị trước khi sinh viên bước vào xưởng thực hành.

Lâu nay, nhiều người vẫn quen nhận diện một người thợ lành nghề qua đôi tay của họ. Nhưng ở một số trường nghề hiện nay, hành trình đó bắt đầu từ... màn hình máy tính.

Tại Khoa Động lực, Trường cao đẳng Điện cơ Hà Nội, bài học về mạch đèn phanh không bắt đầu với nắp ca-pô mở. Sinh viên được hướng dẫn tái tạo toàn bộ mạch điện trên phần mềm mô phỏng, từ ắc-quy, cầu chì đến công tắc bàn đạp phanh và đèn hậu. Khi đèn phanh sáng lên, hệ thống hoạt động, sinh viên đi vào xưởng để lắp ráp, kiểm tra và khắc phục sự cố trên những chiếc ô-tô thực tế.

Theo thầy Ngô Thế Hùng, giảng viên ngành Công nghệ Ô-tô, Trường cao đẳng Điện cơ Hà Nội, trước đây sinh viên học qua bản vẽ rồi thực hành trực tiếp trên xe, nên những thao tác đấu nối sai có thể làm hỏng thiết bị hoặc gây mất an toàn. Với phần mềm mô phỏng, người học được thử, sai và làm lại nhiều lần trước khi chạm vào xe thật. “Sai không còn là một rủi ro phải tránh bằng mọi giá, mà trở thành một phần được tính toán trong quá trình đào tạo”, thầy Hùng cho biết.

Thời gian thực hành thật vì thế được dùng hiệu quả hơn. Sinh viên bước vào xưởng với hiểu biết rõ hơn về nguyên lý, vị trí linh kiện và cách chẩn đoán lỗi.

Trong dự thảo chương trình cho các môn học chung của giáo dục nghề nghiệp, có một cái tên mới xuất hiện: Năng lực số. Môn học này được đưa vào nhóm bắt buộc với thời lượng 45 giờ ở trình độ trung cấp và 75 giờ ở trình độ cao đẳng, cùng với Ngoại ngữ, Luật, Giáo dục chính trị, Quốc phòng và Giáo dục thể chất.

Chỉ cần nhìn vào danh mục môn học cũng có thể nhận ra một sự dịch chuyển trong cách chuẩn bị cho người học bước vào thị trường lao động. Nghĩa là những gì người học tiếp cận hôm nay có thể chỉ vài năm sau đã cần được bổ sung hoặc cập nhật.

Một xưởng cơ khí có thể thay cả dây chuyền sản xuất sau một lần nâng cấp. Người vận hành máy CNC (hệ thống máy móc gia công tự động được điều khiển bằng máy tính) phải quen với việc đứng cạnh robot, theo dõi dữ liệu trên màn hình. Thợ sửa ô-tô sẽ thường xuyên cắm máy chẩn đoán trước khi mở nắp ca-pô. Còn trong căn bếp của nhiều nhà hàng sau giờ phục vụ, đầu bếp lại ngồi trước máy tính để kiểm tra đơn hàng, rà soát nguyên liệu và chuẩn bị cho ngày làm việc tiếp theo.

Học viên trong giờ thực hành nghề công nghệ ô-tô (Ảnh: THU TRANG)

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Điều lệ trường trung học nghề

16/06/2026 19:11

Báo cáo Future of Jobs 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum) dự báo đến năm 2030, gần 40% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi. Những chuyển động ấy cũng đang đặt ra yêu cầu mới với giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam.

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo xác định giáo dục và đào tạo phải đổi mới mạnh mẽ để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Theo Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Lê Quân, cao đẳng nghề là con đường để người học bước thẳng vào thị trường lao động. Vì vậy, chương trình đào tạo phải được cập nhật thường xuyên hơn, ngành nghề phải bám sát nhu cầu của doanh nghiệp và việc học trong trường cần tiến gần hơn với môi trường làm việc thực tế.

Cao đẳng nghề là con đường để người học bước thẳng vào thị trường lao động. Vì vậy, chương trình đào tạo phải được cập nhật thường xuyên hơn, ngành nghề phải bám sát nhu cầu của doanh nghiệp và việc học trong trường cần tiến gần hơn với môi trường làm việc thực tế.

Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Lê Quân

Một bước đi cụ thể cũng đang được tính toán thể hiện trong các dự thảo thông tư mới đây của ngành giáo dục. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xây dựng chương trình các môn học chung cho giáo dục nghề nghiệp, ban hành giáo trình chuẩn và định kỳ cập nhật theo chu kỳ 5 năm; các sở giáo dục và đào tạo sẽ chịu trách nhiệm tổ chức, theo dõi việc triển khai tại các cơ sở đào tạo nghề. Nếu được ban hành, hệ thống giáo dục nghề nghiệp sẽ có một nền tảng chương trình chung trên phạm vi cả nước.

Theo Tiến sĩ Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Cục trưởng Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp đang từng bước rời khỏi tư duy “học một lần để làm cả đời”. Dự thảo thông tư về liên thông giáo dục nghề nghiệp mở rộng cơ hội để người học tiếp tục tích lũy năng lực suốt quá trình làm việc. Kết quả học tập có thể được công nhận giữa các cơ sở đào tạo; tín chỉ được bảo lưu; người học có thể chuyển ngành, tạm dừng việc học để đi làm rồi quay trở lại khi cần.

THU TRANG