Festival diễn ra từ ngày 27-29/6, tại Công viên Bạch Đằng, thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang.
Đây là lần đầu tiên Phú Quốc tổ chức Festival nước mắm. Trong chuỗi hoạt động, Festival còn diễn ra với nhiều hoạt động trưng bày triển lãm nước mắm Phú Quốc; trưng bày giới thiệu sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng của Phú Quốc, giới thiệu quảng bá du lịch; không gian ẩm thực; hội thảo chuyên đề về nước mắm, cùng nhiều hoạt động trình diễn nghề, tour tham quan nhà thùng…
Phát biểu khai mạc Festival, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Phú Quốc Trần Minh Khoa cho biết, Festival Nước mắm Phú Quốc không chỉ đơn thuần là một lễ hội, mà còn là lời tri ân, là dịp tôn vinh một di sản văn hóa ẩm thực quý báu đã đồng hành cùng bao thế hệ người dân Phú Quốc qua hàng trăm năm hình thành và phát triển.
Từ khi cư dân từ đất liền tìm đến vùng biển đảo hoang sơ Phú Quốc để lập nghiệp, họ đã mang theo tinh thần lao động bền bỉ, sáng tạo và đậm đà bản sắc.
Trong hành trình đó, nước mắm không chỉ là một sản phẩm, mà là một biểu tượng, một phần máu thịt, gắn bó sâu sắc với đời sống người dân đảo.
Từ con cá cơm tươi rói ngoài khơi, qua bàn tay của những nghệ nhân với bí quyết truyền đời, sau hàng trăm ngày ủ chượp, nước mắm Phú Quốc ra đời trong suốt như hổ phách, thơm nồng tự nhiên và đậm đà hồn Việt.
Theo nhiều nguồn tài liệu, nghề làm nước mắm tại Phú Quốc đã có lịch sử hơn 200 năm. Từ trước năm 1945, người dân đảo đã biết dùng nguồn cá cơm phong phú quanh đảo để sản xuất nước mắm theo phương pháp ủ chượp tự nhiên, tuy nhiên, sản lượng tiêu thụ còn thấp; phương tiện, kỹ thuật sản xuất chủ yếu là thủ công, chất lượng nước mắm đạt cao nhất từ 250-280 đạm.
Từ sau những năm 1945, nghề sản xuất nước mắm Phú Quốc bắt đầu phát triển và hưng thịnh; phương tiện, kỹ thuật sản xuất được cải tiến hiện đại, sản lượng và chất lượng nước mắm ngày càng nâng cao, đạt từ 250-400 đạm, đến nay trên 400 đạm.
Cái đặc biệt của nước mắm Phú Quốc không chỉ nằm ở nguyên liệu là cá cơm tươi đánh bắt từ vùng biển sạch giàu sinh thái, mà còn nằm ở kỹ thuật ủ chượp trong thùng gỗ bời lời - loại gỗ rừng đặc trưng của đảo, giữ cho nước mắm hương vị thanh tao, vị mặn ngọt hài hòa.
“Trải qua bao thăng trầm, nghề nước mắm Phú Quốc vẫn vững vàng, dù từng bị lấn át bởi các loại nước chấm công nghiệp. Nhưng chính phẩm chất kiên cường, chính tình yêu nghề, niềm tin vào giá trị truyền thống đã giúp các doanh nghiệp, nhà thùng nơi đây kiên trì “giữ lửa”. Nước mắm Phú Quốc không chạy theo số lượng, mà luôn xem trọng chất lượng; không bị thị trường hóa lấn át, mà từng bước khẳng định được thương hiệu bằng uy tín và giá trị thật.
Đó là lý do vì sao hôm nay, trong hàng trăm loại nước mắm trên thị trường, cái tên “Nước mắm Phú Quốc” vẫn giữ được vị thế, được người tiêu dùng tín nhiệm và trân trọng, là “quốc hồn, quốc túy” của đảo ngọc Phú Quốc”, đồng chí Trần Minh Khoa cho biết.
Nước mắm Phú Quốc không chỉ là thương hiệu quốc gia mà còn là một biểu tượng văn hóa mang tầm vóc quốc tế.
Năm 2013, sản phẩm nước mắm Phú Quốc được vinh dự trở thành sản phẩm Việt Nam đầu tiên được Liên minh châu Âu cấp chứng nhận Chỉ dẫn địa lý tại 28 quốc gia; năm 2021, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận “Nghề thủ công truyền thống, tri thức dân gian - nghề làm nước mắm Phú Quốc” là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
Ngày nay, sản phẩm nước mắm Phú Quốc đã có mặt tại nhiều quốc gia như Pháp, Anh, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc... Không chỉ là một sản phẩm thương mại, nước mắm còn là đại sứ văn hóa ẩm thực Việt, được giới đầu bếp, chuyên gia ẩm thực và người tiêu dùng nước ngoài đánh giá cao.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Phú Quốc khẳng định Festival lần này là cơ hội quý giá để các nghệ nhân chia sẻ kỹ thuật, bí quyết và câu chuyện làm nghề; là cầu nối để các doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường; là dịp để du khách và người tiêu dùng được trải nghiệm trực tiếp quy trình ủ chượp, tham quan nhà thùng, nếm thử nước mắm nguyên chất, và hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa-lịch sử-khoa học đằng sau từng giọt nước mắm.
“Thành phố sẽ đề xuất với Ủy ban nhân dân tỉnh và các cơ quan thẩm quyền xây dựng Trung tâm nghiên cứu và bảo tồn nước mắm truyền thống ngay tại Phú Quốc; sự hỗ trợ đồng bộ từ Trung ương đến địa phương để bảo vệ thương hiệu, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái và hỗ trợ đẩy mạnh truyền thông trong nước, khu vực và thế giới”, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Phú Quốc Trần Minh Khoa cho biết thêm.
Theo Hội Sản xuất nước mắm Phú Quốc, đến nay, hội có 51 hội viên, với khoảng 6.600 thùng ủ chượp, sản lượng sản xuất khoảng 15-20 triệu lít/năm.
