Những hạn chế này ảnh hưởng đến chất lượng sống, cản trở mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành đô thị xanh, văn minh, hiện đại.
Ông Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng: Hà Nội nên ưu tiên chiến lược lấy khu vực trung tâm làm hạt nhân phát triển kinh tế-văn hóa-xã hội, đồng thời hướng tới mục tiêu trở thành vùng phát thải thấp. Khu vực này có nhiều tiềm năng nhưng vẫn thiếu hụt về giao thông công cộng, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng năng lượng, bãi đỗ xe và không gian sinh kế.
Chất lượng không khí tại khu vực đô thị lõi Hà Nội thường xuyên ở mức xấu, diện tích không gian xanh chỉ đạt 1,93 m²/người, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn từ 12-15 m²/người.
Ông Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, giao thông công cộng phải phục vụ đa dạng đối tượng hơn, bởi phía sau những tuyến đường lớn, rộng rãi, Hà Nội có nhiều ngõ nhỏ, nơi sinh sống của khoảng một phần ba dân số của đô thị lõi. Người dân ở đó khó tiếp cận hệ thống giao thông công cộng. Hơn nữa, hạ tầng kỹ thuật như thoát nước, cung cấp năng lượng và bãi đỗ xe tại đô thị lõi chưa đồng bộ; các chung cư cũ xuống cấp, cơ sở ô nhiễm chưa được di dời, khiến quỹ đất cho không gian xanh và phục vụ sinh kế bị hạn chế.
Theo ý kiến của nhiều chuyên gia, thay vì triển khai các dự án manh mún, thành phố cần ưu tiên các dự án kết nối nhiều lợi ích. Giao thông công cộng và không gian sinh kế cần phải phục vụ mọi đối tượng, nhất là cư dân ngõ nhỏ. Ông Phạm Thanh Tùng nhấn mạnh, đây là câu chuyện nhân văn, quy hoạch đô thị cần bảo đảm tính công bằng, để người dân ở mọi khu vực đều được hưởng lợi từ hạ tầng hiện đại.
Để bứt phá trong giai đoạn 2025-2030, Hà Nội cần ưu tiên các giải pháp mang tính chiến lược, trong đó phát triển giao thông công cộng và tái thiết đô thị là những vấn đề then chốt. Phát triển giao thông công cộng là giải pháp cần thực hiện sớm nhất để giảm ùn tắc và ô nhiễm, trong khi cải tạo, tái thiết đô thị lõi là giải pháp mở đường, mở ra tương lai xanh, hiện đại.
Theo ông Nguyễn Bá Nguyên, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch-Kiến trúc, cải tạo chung cư cũ và di dời cơ sở ô nhiễm là cần thiết để dành quỹ đất cho hạ tầng xanh, bãi đỗ xe và không gian công cộng. Cần ưu tiên tái thiết đô thị lõi để vừa giải quyết ùn tắc, vừa bảo vệ môi trường. Để khắc phục những hạn chế đó, phát triển hệ thống giao thông công cộng là giải pháp cần thực hiện sớm nhất. Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 xác định thành phố sẽ có 14 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 619 km và 3 tuyến monorail (tàu một ray) dài 44 km. Tuy nhiên, tiến độ các tuyến như Nhổn-ga Hà Nội còn chậm. Hà Nội cần đẩy nhanh hoàn thiện ít nhất 2-3 tuyến đường sắt đô thị trước 2030, kết hợp xe buýt điện và các trạm chuyển đổi phương tiện tại đô thị lõi.
Giải pháp này cần được ưu tiên vì nó khắc phục đồng thời ba thiếu hụt: Giao thông công cộng, hạ tầng kỹ thuật và giảm phát thải. Cùng với đó, mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) sẽ tạo các trục phát triển xanh, kết nối bãi đỗ xe, không gian sinh kế và hạ tầng năng lượng. Việc cải tạo các chung cư cũ, di dời các cơ sở ô nhiễm cũng rất cần thiết để tái thiết đô thị, quy hoạch, dành quỹ đất cho phát triển cơ sở hạ tầng. Việc tái thiết đô thị lõi sẽ mở ra những không gian, quỹ đất cho không gian xanh, bãi đỗ xe và cả sinh kế của người dân. Bên cạnh đó còn tạo điều kiện cho cải thiện các hạ tầng kỹ thuật như thoát nước, năng lượng sạch...
