Giao thông chưa tương xứng tầm vóc
Vùng Đông Nam Bộ gồm sáu địa phương: TP Hồ Chí Minh, các tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương, Bình Phước và Tây Ninh. Hiện, đang đóng góp khoảng 34% GDP của cả nước, vùng còn là trung tâm công nghiệp, cảng biển và logistics lớn nhất của cả nước, đảm nhận 45% tổng khối lượng hàng hóa và hơn 60% khối lượng hàng container thông qua hệ thống cảng biển Việt Nam.
Theo Viện Chiến lược và Phát triển giao thông vận tải (Bộ Giao thông vận tải), kết nối giao thông vùng Đông Nam Bộ chủ yếu thông qua ba phương thức vận tải chính, gồm: Đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa. Nhưng về đường bộ, toàn vùng hiện chỉ có tuyến cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, kết nối TP Hồ Chí Minh và tỉnh Đồng Nai, rút ngắn thời gian đi lại với tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Còn lại, hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông quá tải, thiếu kết nối đồng bộ. Nguyên nhân chính do nguồn lực đầu tư cho hạ tầng giao thông chỉ đạt được khoảng 25 đến 27% so nhu cầu theo các quy hoạch đã được phê duyệt.
Viện trưởng Chiến lược và Phát triển giao thông vận tải Lê Đỗ Mười cho hay, về đường bộ, theo quy hoạch, các tuyến kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh trong vùng bao gồm 5 trục quốc lộ và đường cao tốc song hành. Thế nhưng, hiện ngoài trục kết nối với các tỉnh phía bắc là quốc lộ 1 và đường cao tốc bắc - nam được đầu tư cơ bản theo quy hoạch thì các trục còn lại chỉ khai thác trên cơ sở hệ thống đường quốc lộ, còn các dự án đường cao tốc song hành, đường vành đai đều chậm triển khai.
Về đường sắt, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Vận tải đường sắt Sài Gòn Đào Anh Tuấn cho biết, tuyến đường sắt hiện hữu bắc - nam qua vùng Đông Nam Bộ đang được khai thác với tốc độ chạy tàu thấp, giao cắt đồng mức nhiều dẫn đến nguy cơ mất an toàn và gây ùn tắc giao thông. Về đường thủy nội địa, Phó Giám đốc Sở Giao thông vận tải TP Hồ Chí Minh Bùi Hòa An thông tin, nhiều cầu vượt sông trên các tuyến chính không bảo đảm tĩnh không, khoang thông thuyền; công tác nạo vét luồng chưa được tiến hành đồng bộ, nên tàu lớn khó qua lại.
Cần sớm kết nối đồng bộ
Những năm qua, các địa phương trong vùng đã phối hợp và cùng với bộ, ngành liên quan triển khai nhiều dự án hạ tầng giao thông quan trọng, giúp phát triển đồng bộ thời gian tới. Về đường bộ, dự án cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây (thuộc cao tốc bắc - nam) dài 99 km đi qua tỉnh Bình Thuận, Đồng Nai được khởi công cuối tháng 9/2020. Theo kế hoạch tuyến này sẽ thi công hoàn thành cuối năm 2022. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Võ Tấn Đức đánh giá, tuyến cao tốc có ý nghĩa quan trọng, không chỉ kết nối TP Hồ Chí Minh - Đồng Nai với Bình Thuận mà còn kết nối cả vùng kinh tế trọng điểm phía nam với cả nước.
Đối với tuyến cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận (Bộ Giao thông vận tải - chủ đầu tư) thông tin, dự án mở rộng đường cao tốc, đoạn từ nút giao An Phú (TP Hồ Chí Minh) đến huyện Long Thành (tỉnh Đồng Nai) dài gần 24 km, với tám làn xe, tổng mức đầu tư khoảng 13 nghìn tỷ đồng. Khi hoàn thành sẽ từng bước hoàn chỉnh, hiện đại hóa mạng lưới giao thông đường bộ kết nối giữa các vùng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong vùng theo hướng bền vững, lâu dài. Đặc biệt, hoàn thiện, kết nối sân bay Long Thành và các tuyến cao tốc, quốc lộ, giải tỏa ách tắc giao thông trong khu vực.
Tuyến cao tốc TP Hồ Chí Minh - Mộc Bài (Tây Ninh) sẽ được đầu tư xây dựng với chiều dài 50 km. Giai đoạn 1, thực hiện giai đoạn từ 2021-2026 với bốn làn xe, tổng mức đầu tư 15.900 tỷ đồng, theo hình thức đối tác công tư (hợp đồng BOT). Theo Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Nguyễn Thanh Ngọc, tuyến cao tốc được kỳ vọng sẽ đáp ứng nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa và giảm tải cho quốc lộ 22. Đây sẽ là tuyến giao thông xuyên Á, kết nối các trung tâm kinh tế, khu kinh tế cửa khẩu, các đô thị của vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ với các đầu mối cảng biển, cảng hàng không quốc tế và khu vực kinh tế ASEAN.
Cũng theo quy hoạch mạng lưới đường bộ Việt Nam thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng phê duyệt vào tháng 9/2021, Giám đốc Sở Giao thông vận tải TP Hồ Chí Minh Trần Quang Lâm cho hay, đối với tuyến đường vành đai 2, dự kiến công trình này thông qua chủ trương đầu tư vào đầu năm 2022 và khởi công vào năm 2023. Còn đường vành đai 3, UBND TP Hồ Chí Minh vừa có văn bản trình Thủ tướng Chính phủ báo cáo nghiên cứu khả thi dự án và đặt mốc khởi công quý IV/2023, để sớm khép kín tuyến đường trong giai đoạn 2021-2026.
Dự án vành đai 3 được Thủ tướng phê duyệt quy hoạch năm 2011 với quy mô tám làn xe cao tốc hoàn chỉnh và đường song hành hai bên, mỗi bên tối thiểu hai làn xe. Dự án có tổng chiều dài hơn 91 km, trong đó, đoạn Tân Vạn - Nhơn Trạch (qua tỉnh Bình Dương) dài 15,3 km đã được đầu tư sáu làn xe. Tổng mức đầu tư 75.777 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ tái định cư 41.872 tỷ đồng. Theo quy hoạch, đường vành đai 3 được xác định là tuyến đường vành đai liên vùng, kết nối các đô thị vệ tinh của TP Hồ Chí Minh với vùng kinh tế trọng điểm phía nam nhằm phát huy tối đa hiệu quả lợi thế các tỉnh, tạo điều kiện phát triển dịch vụ vận tải liên vùng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.
Đối với đường vành đai 4, tháng 9 vừa qua, Thủ tướng có văn bản đồng ý giao UBND TP Hồ Chí Minh, tỉnh Bình Dương, Đồng Nai, Long An, Bà Rịa - Vũng Tàu là cơ quan có thẩm quyền triển khai. Song song đó, dự án cao tốc TP Hồ Chí Minh - Thủ Dầu Một - Chơn Thành có tổng chiều dài gần 70 km, dự kiến mức đầu tư hơn 24 nghìn tỷ đồng được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận để tỉnh Bình Phước có thẩm quyền thực hiện (hiện Bình Phước đã đề xuất giao về cho tỉnh Bình Dương).
Theo đánh giá của PGS, TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Kinh tế Việt Nam, các tuyến vành đai và cao tốc khi được xây dựng sẽ tăng tính kết nối và đồng bộ về hạ tầng giao thông cho TP Hồ Chí Minh với các tỉnh trong Vùng kinh tế trọng điểm phía nam và Tây Nguyên, nâng cao năng lực vận tải, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng kinh tế trọng điểm phía nam.
Về đường sắt, theo Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, khu vực Đông Nam Bộ sẽ có hai tuyến đường sắt mới khổ 1,435 m, gồm: TP Hồ Chí Minh - Lộc Ninh (từ Ga Dĩ An đến điểm nối ray biên giới Việt Nam - Campuchia), chiều dài 128 km và tuyến Thủ Thiêm - Long Thành (từ Ga Thủ Thiêm đến Cảng hàng không quốc tế Long Thành), chiều dài khoảng 38 km, xây dựng thành đường sắt tốc độ cao, hạn chế giao cắt với đường bộ.
Trao đổi với Thời Nay, Cục trưởng Đường thủy nội địa Việt Nam Bùi Thiên Thu cho biết, vùng Đông Nam Bộ hiện có sáu tuyến giao thông đường thủy nội địa, trong đó có một tuyến vận tải ven biển từ Bà Rịa - Vũng Tàu đến TP Hồ Chí Minh và 5 tuyến đường thủy nội địa từ TP Hồ Chí Minh đi đến: Vũng Tàu - Thị Vải (dài 73,5 km); Bến Súc (dài 90 km); Bến Kéo (sông Vàm Cỏ Đông dài 143 km); Mộc Hóa (sông Vàm Cỏ Tây dài 143 km) và Hiếu Liêm (sông Đồng Nai dài 190 km). Các trục này hình thành giúp giảm tải cho đường bộ, phát triển vận tải thủy đồng đều trong vùng, giúp phát triển kinh tế - xã hội toàn vùng.
Anh Lương Văn Triết (ngụ TP Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương), hiện đang chạy xe dịch vụ vận tải hàng hóa, chia sẻ: “Tôi làm dịch vụ vận tải. Nếu các tuyến đường vành đai và các tuyến cao tốc liên vùng được hình thành, sẽ tạo thuận lợi rất lớn cho người dân và doanh nghiệp lưu thông”.
