Kiên định mục tiêu tìm kiếm phương thức phát triển phù hợp thực tiễn
Đó là tinh thần tại hội thảo khoa học quốc gia “Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới” vừa diễn ra ngày 20/8 tại Hà Nội, “trúng” với đề nghị trong đề dẫn của đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam: Nhìn lại 40 năm không chỉ để khẳng định thành tựu. Quan trọng hơn là nhận diện đúng những giới hạn của mô hình phát triển hiện nay, những điểm nghẽn cần tháo gỡ, những động lực mới cần kiến tạo; từ đó trả lời câu hỏi có ý nghĩa chiến lược: Việt Nam cần đổi mới mô hình phát triển như thế nào để tạo bước chuyển về chất, phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới?
Đặc biệt, theo đồng chí Lê Quốc Minh, tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Theo Nghị quyết, mô hình phát triển được vận hành theo cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, dựa trên nền quản trị quốc gia hiện đại và quan hệ hài hòa giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.
Để làm được điều đó, Việt Nam cần có những bước chuyển quan trọng về phương pháp tư duy, khẳng định đường lối phải xuất phát từ thực tế, tôn trọng quy luật khách quan và lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo. Từ góc độ lý luận, GS, TS Tạ Ngọc Tấn, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, chỉ rõ phương châm: “Kiên định mà không sáng tạo sẽ dẫn tới trì trệ; sáng tạo mà thiếu nền tảng và nguyên tắc sẽ mất phương hướng”.
Dẫn lại những biến động lớn của thế giới đã đặt ra thử thách về chính trị và lý luận của Đảng ở cuối thập niên 1980, đầu thập niên 1990, theo GS Tạ Ngọc Tấn, Điểm nổi bật xuyên suốt 40 năm đổi mới là sự thống nhất giữa “kiên định và sáng tạo”. Kiên định nền tảng tư tưởng, mục tiêu, lý tưởng; đồng thời không ngừng tìm tòi mô hình, bước đi và phương thức phát triển phù hợp thực tiễn Việt Nam.
Thẳng thắn đề cập tới Nghị quyết số 19-NQ/TW đã chỉ ra việc không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng cũ vốn phụ thuộc vào tài nguyên, vốn và lao động giá rẻ, PGS, TS Bùi Đức Thọ, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân chỉ rõ, yêu cầu của “Kỷ nguyên mới”, đòi hỏi một mô hình phát triển hoàn toàn mới. Đó là mô hình dựa trên nền tảng của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị quốc gia hiện đại.
Trong bối cảnh hiện nay, PGS, TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Kinh tế Việt Nam cho rằng, chúng ta nhấn mạnh tinh thần tự chủ, tự tin và tự cường bởi Việt Nam đã bước vào không gian hội nhập, chứ không còn chỉ dừng ở mở cửa. Khi hội nhập, Việt Nam trở thành một phần của cuộc chơi toàn cầu. Trong bối cảnh thế giới có nhiều bất ổn và rủi ro, nếu không xử lý tốt, quá trình phát triển sẽ khó thành công. Trên thế giới, nhiều nước đang phát triển các khu thương mại tự do, thậm chí ở mức độ cao hơn là các khu kinh tế tự do. Mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng và các nước vẫn tiếp tục đẩy mạnh mở cửa, hội nhập.
Vì vậy, theo PGS, Trần Đình Thiên, làm thế nào để Việt Nam trở thành một tọa độ thu hút nguồn lực, đồng thời có khả năng lan tỏa sự phát triển ra thế giới, là cả một nghệ thuật. Chúng ta vừa phải học hỏi, vừa phải tìm ra cách đi phù hợp với thời đại mới. Đây là những cách làm chưa từng có đối với Việt Nam và nhiều vấn đề cũng còn rất mới mẻ đối với thế giới. Do đó, đổi mới mô hình tăng trưởng và mô hình phát triển là yêu cầu tất yếu.
Cần có mô hình mới đáp ứng yêu cầu của “Kỷ nguyên mới”
Tại hội thảo, các ý kiến không chỉ bàn luận từ góc nhìn kinh tế mà liên hệ sang các lĩnh vực xã hội, văn hóa, môi trường…, bởi mục tiêu của mọi sự đổi mới, cải tiến về chính sách, thể chế, khoa học-công nghệ, phương thức sản xuất… xét đến cùng đều nhằm xây dựng đất nước phồn vinh, xã hội nhân văn, con người đạo đức-văn hóa, cùng phát triển ổn định, bền vững. Qua phần thuyết trình của mình GS, TS Ngô Thắng Lợi - Giảng viên cao cấp, Đại học Kinh tế Quốc dân cũng nêu rất rõ, mục tiêu phát triển là vì con người, tiến bộ xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống. Ông đưa ra các tiêu chí: Gia đình hạnh phúc, giáo dục chất lượng, y tế hiện đại và môi trường sống tốt, văn hóa, giải trí lành mạnh. Tuy nhiên ông cũng lưu ý: Về chất lượng cuộc sống, tốc độ tăng trưởng các yếu tố tiến bộ xã hội đang chậm lại.
Ông liên hệ một số lợi thế của Việt Nam trước kia như lao động giá rẻ và nguồn tài nguyên dồi dào, nhưng đến nay rõ ràng không thể coi đó là lợi thế nữa. Cùng chung quan điểm còn có những ý kiến khác, theo đó nguồn lao động của Việt Nam được xác định phải là nhân lực chất lượng cao, có năng lực cạnh tranh. Và như thế, các yếu tố chăm sóc cho nguồn nhân lực nói riêng, con người nói chung phải được nâng lên bằng các điều kiện vật chất, tinh thần trên nền tảng vững chắc của chính sách, cơ chế, các nguồn thu nhập và nguồn lực an sinh xã hội.
“PHÂN VAI” ĐỂ THỰC HIỆN THẮNG LỢI NGHỊ QUYẾT
Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo là Phó Chủ tịch Hiệp hội doanh nhân cựu chiến binh Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học công nghệ Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn ThaiBinh Sheed. Phát biểu tại hội thảo, ông khẳng định, thời gian qua, Đảng ta đã đề ra những nghị quyết hết sức quan trọng. Thật sự đưa được nghị quyết vào cuộc sống, đất nước sẽ rất phát triển. Nhìn từ Nghị quyết Đại hội Đảng XIV, Anh hùng Trần Mạnh Báo cho rằng, cần có sự “phân vai”: Nhà nước thể chế hóa, còn doanh nghiệp và người dân thực hiện. Cụ thể hơn, phải có chiến lược phát triển của từng doanh nghiệp trong bối cảnh các doanh nghiệp phần lớn còn nhỏ, yếu, trình độ khoa học kỹ thuật chưa cao và năng lực quản trị thấp.
Gửi đến hội thảo có nhiều ý kiến bàn về tiềm năng phát triển nền kinh tế bạc với nguồn nhân lực trung, cao tuổi, do dân số Việt Nam đang già hóa. Theo đó cần tận dụng tốt nguồn nhân lực này về trình độ, kinh nghiệm, khả năng lao động nhằm bảo đảm một phần đóng góp cho xã hội, giảm gánh nặng an sinh… Tuy nhiên, để chuẩn bị cho lực lượng kinh tế bạc phát huy được hiệu quả, có nhiều câu hỏi cần sớm trả lời. Theo GS, TS Giang Thanh Long, Giảng viên cao cấp, Đại học Kinh tế Quốc dân, dân số già hóa đặt ra nhiều nguy cơ áp lực cho y tế, đặc biệt là những gánh nặng chi phí cho các bệnh mạn tính, bệnh phổ biến mà người già thường mắc và kéo dài. So sánh với một số nước trên thế giới cũng có đông người lao động cao tuổi, GS Long đặt vấn đề phòng và “đả thông” tâm lý phân biệt già - trẻ, mặc cảm thế hệ trong hệ thống nhân lực, lao động. Đây sẽ là vấn đề xã hội không hề nhỏ!
Hội thảo đã diễn ra thành công với sự phối hợp của Báo Nhân Dân, Tạp chí Cộng sản, Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Tham dự có nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà quản lý từ các viện, trường và các cơ quan như Ban Tuyên giáo Trung ương, Hội đồng Khoa học các cơ quan Đảng Trung ương, Vụ Tham mưu Tổng hợp - Văn phòng Trung ương Đảng, Vụ Kinh tế Tổng hợp - Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Vụ Kinh tế tổng hợp - Văn phòng Chính phủ, Liên đoàn thương mại và công nghiệp Việt Nam, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam…
Cho rằng sự hội tụ giữa hai đại học, kết hợp cùng hai cơ quan ngôn luận, lý luận chính trị chiến lược của Trung ương Đảng là Báo Nhân Dân và Tạp chí Cộng sản sẽ tạo nên một mô hình hợp tác mang tính biểu tượng và sự đột phá, PGS Bùi Đức Thọ tin tưởng, sự kết hợp này cho phép tiếp cận vấn đề một cách đa chiều, kết nối chặt chẽ giữa lý luận khoa học, truyền thông định hướng và thực tiễn hoạch định chính sách; tạo ra một không gian đối thoại đa chiều, cầu nối vững chắc giữa lý luận của Đảng, tri thức của giới học thuật và thực tiễn sinh động của đất nước.
