ICT Việt Nam-Nhật Bản: Chuyển dịch từ "đối tác ủy thác" sang "đối tác đồng sáng tạo"

Ngày 4/2, Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA), Ủy ban Hợp tác CNTT Việt Nam – Nhật Bản (VJC), Tổ chức Xúc tiến Ngoại thương Nhật Bản (JETRO), Hiệp hội Công nghiệp Dịch vụ CNTT Nhật Bản (JISA) tổ chức sự kiện Japan ICT Day 2026, dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Đây là lần thứ 19 sự kiện được tổ chức, cũng là một dấu mốc đặc biệt, đánh dấu sự khởi đầu của một giai đoạn hợp tác mới chuyển dịch từ kỷ nguyên "thuê ngoài nhân sự" để bước sang giai đoạn "Đối tác đồng sáng tạo", tập trung giải quyết bài toán "Vách đá số" bằng năng lực trí tuệ nhân tạo (AI), Bán dẫn và những công nghệ số chiến lược.

Áp lực tăng trưởng và giải quyết thách thức số

Japan ICT Day 2026 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi cả hai nền kinh tế đang đứng trước những áp lực tăng trưởng và tái cấu trúc mạnh mẽ.

Theo báo cáo từ Cục Công nghiệp CNTT (Bộ Khoa học và Công nghệ), năm 2025, doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam đã thiết lập kỷ lục 198 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào GDP quốc gia. Với sự ra đời của Luật Công nghiệp Công nghệ số, Việt Nam đã hoàn thiện hành lang pháp lý để đón nhận làn sóng công nghệ lõi. Đây đang được xem là động lực quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng GPP 2 con số, liên tục trong những năm tới.

Ở chiều ngược lại, Nhật Bản đang đối mặt với thách thức kép. Theo (JISA), năng lực cạnh tranh kỹ thuật số của nước này đang sụt giảm liên tục từ vị trí số 1 năm từ thập niên 90 đến vị trí số 38 hiện tại, đồng thời đối mặt với sự thiếu hụt trầm trọng 800.000 kỹ sư vào năm 2030.

Tuy nhiên, niềm tin vào thị trường Việt Nam vẫn vững chắc. Khảo sát năm 2024 của JETRO chỉ ra rằng 56,1% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng kinh doanh trong 1-2 năm tới – tỷ lệ cao nhất trong khối ASEAN.

Sự cộng hưởng giữa "Thị trường và công nghệ nguồn Nhật Bản" với "Năng lực công nghệ, nguồn nhân lực trẻ và tốc độ Việt Nam" có thể được xem là chìa khóa vàng cho bài toán tăng trưởng bền vững của cả hai quốc gia dựa trên công nghệ số.

Chuyển sang "đối tác đồng sáng tạo" với Nhật Bản - minh chứng trưởng thành của doanh nghiệp công nghệ Việt

Các doanh nghiệp Việt Nam trong những năm gần đây không chỉ nhận đơn đặt hàng từ Tokyo, mà đang trực tiếp tư vấn giải pháp Chuyển đổi số (DX) cho các tập đoàn lớn của Nhật Bản. Ngược lại, hàng trăm doanh nghiệp công nghệ Nhật Bản đã chọn Việt Nam không chỉ để đặt văn phòng, mà để tìm kiếm đối tác, xây dựng các Trung tâm Nghiên cứu & Phát triển (R&D) chiến lược.

Sự chuyển dịch này không chỉ là minh chứng rõ nhất cho sự trưởng thành của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam và sự tin cậy ngày càng cao từ phía các bạn Nhật Bản, mà còn đang đánh dấu cho giai đoạn hợp tác mời từ Đối tác uỷ thác sang mới: Đối tác Đồng sáng tạo. Giai đoạn hợp tác này đã được triển khai mạnh mẽ.

Thứ nhất, chuyển dịch mô hình từ "Sức người" (Man-month) sang "Năng suất AI" (GenAI-type) để giải quyết vấn đề thiếu hụt nhân lực.

Ông Junya Kawamoto, Phó Chủ tịch Ủy ban quốc tế, JISA khẳng định: "Ngành dịch vụ CNTT Nhật Bản đang cần một sự thay đổi thế hệ (Next-generation shift). Chúng tôi không tìm kiếm nhân công giá rẻ nữa. Chúng tôi cần Việt Nam như một đối tác để cùng ứng dụng Generative AI, giúp Nhật Bản vượt qua khủng hoảng thiếu hụt 800.000 nhân sự vào năm 2030".

Nhiều doanh nghiệp công nghệ hai nước đang cùng nhau xây dựng nhiều AI Agents, giúp tự động hóa nhiều quy trình nghiệp vụ, sản xuất, kinh doanh giới thiệu tại sự kiện như NTT e-MOI, GMO Z.Com Runsystem…

Thứ hai, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị: Từ "Coding" sang "Consulting" (Tư vấn) vượt qua “Vách đá số”.

Ông Lê Quang Lương, Ủy viên Ban Thường vụ VINASA, Chủ tịch Ủy ban Hợp tác CNTT Việt Nam – Nhật Bản (VJC) nhận định, JISA đã chỉ ra rằng Nhật Bản đang đối mặt với "Vách đá số 2025" và sự thiếu hụt nhân lực trầm trọng. Mô hình tính tiền theo đầu người (Man-month) đã không còn đủ sức cạnh tranh.

"VINASA kêu gọi các doanh nghiệp Việt Nam hãy chuyển dịch sang mô hình "Generative AI-type", ông Lê Quang Lương nói.

Theo ông Lương, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cung cấp người viết code, mà cung cấp các giải pháp hiện đại hóa hệ thống cũ (Legacy Migration) bằng công nghệ tự động, ứng dụng GenAI để tăng năng suất lên gấp 5, gấp 10 lần.

Chẳng hạn, Luvina Software đang tư vấn, đảm nhận hiện đại hoá và vận hành các hệ thống "Mission Critical" (Trọng yếu) cho ngành Ngân hàng, Bảo hiểm Nhật Bản, đạt chứng chỉ bảo mật ISO 27001, chứng minh độ tin cậy tuyệt đối của kỹ sư Việt.

Với đội ngũ 170 chuyên gia tại 3 miền, ABeam Consulting Vietnam đang cung cấp dịch vụ từ tư vấn chiến lược, triển khai và quản trị dữ liệu cho các tập đoàn đa quốc gia của Nhật…

Đây là những ví dụ tiêu biểu cho việc các doanh nghiệp Việt Nam khẳng định năng lực tham gia vào khâu thượng nguồn (Upstream), tư vấn chiến lược và đồng sáng tạo để giải quyết các bài toán hệ thống lõi đang lạc hậu nhanh chóng của các doanh nghiệp Nhật Bản.

Từ khai phá thị trường "ngay tại Việt Nam" đến Liên minh toàn cầu

Theo báo cáo của JETRO, 56,1% doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng kinh doanh – tỷ lệ cao nhất ASEAN, đứng thứ 4 thế giới. Đây là một thị trường khổng lồ ngay tại Việt Nam.

Các doanh nghiệp như FPT, Luvina, VTI, ABeam Consulting đã chứng minh rằng: Các giải pháp tư vấn chiến lược, ERP, quản lý nhà máy thông minh (Smart Factory) do đội ngũ tại Việt Nam triển khai hoàn toàn đạt chuẩn Nhật Bản với chi phí tối ưu hơn nhiều.

Sự kết hợp giữa "Sức mạnh sản xuất Nhật Bản" và "Năng lực số Việt Nam" sẽ tạo ra những mô hình tăng trưởng kiểu mẫu trong thời gian tới. Doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đang chủ động tiếp cận hàng nghìn doanh nghiệp FDI Nhật Bản này. Hãy biến lợi thế sân nhà thành doanh thu thực tế.

Một sáng kiến trong năm 2026 là việc hình thành các Liên danh thầu giữa doanh nghiệp Nhật (sở hữu thương hiệu và công nghệ nguồn) và doanh nghiệp Việt (sở hữu năng lực triển khai và tốc độ). Liên minh này hướng tới việc cùng nhau chinh phục các dự án quy mô lớn tại thị trường thứ ba như ASEAN, Hoa Kỳ và châu Âu.

Ông Haruhiko Ozasa, Trưởng đại diện JETRO Hà Nội cho biết: “Để thúc đẩy đổi mới sáng tạo mở quốc tế giữa các công ty Nhật Bản và các công ty khởi nghiệp nước ngoài, JETRO đã ra mắt nền tảng kinh doanh "J-Bridge", thúc đẩy việc thiết lập các quan hệ đối tác như vậy, bao gồm cả liên minh kinh doanh và công nghệ.

Văn phòng cập nhật thông tin hàng ngày về các công ty khởi nghiệp Việt Nam quan tâm hợp tác với các công ty Nhật Bản. Khi các công ty Việt Nam tiên tiến về công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển trong tương lai, các công ty Nhật Bản sẽ có thêm nhiều đối tác đáng tin cậy để hợp tác”.

Ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định: “Nhật Bản và Việt Nam sẽ là những người bạn đồng hành hoàn hảo với 4 điểm chạm để thúc đẩy các mô hình hợp tác mới bao gồm: Mở rộng hợp tác phát triển sản phẩm công nghệ mới (New Tech), đầu tư chung vào R&D (Joint Labs), thúc đẩy đổi mới sáng tạo mở (Open Innovation) – đưa Startup Việt vào chuỗi giá trị Nhật, và trao đổi nhân lực trình độ cao".

"Chính phủ Việt Nam cam kết tạo mọi điều kiện về hạ tầng, pháp lý và ưu đãi để doanh nghiệp hai nước hợp tác sâu rộng trong các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn và AI, với hỗ trợ trực tiếp cho R&D và sản xuất thử nghiệm”, ông Trần Anh Tú nói.

Ông Lê Quang Lương, lãnh đạo VINASA/VJC cho rằng: “Japan ICT Day 2026 đánh dấu sự trưởng thành của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam. Chúng tôi không chỉ là đối tác gia công, mà là những nhà đồng sáng tạo (Co-creators), sẵn sàng cùng Nhật Bản giải quyết các bài toán hóc búa nhất như hệ thống legacy và ứng dụng AI”.