Phương án này tập trung vào việc tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động và chất lượng dịch vụ y tế công. Đồng thời tăng tính tự chủ của các đơn vị, gắn với định hướng phát triển hệ thống y tế hiện đại, bền vững.
Tiếp cận y tế tuyến T.Ư còn hạn chế ở một số vùng
Theo phương án của Bộ Y tế đề xuất, nhiều cơ sở y tế được giữ nguyên mô hình quản lý trực thuộc Bộ Y tế, một số được sáp nhập hoặc chuyển giao cho các địa phương và cơ sở đào tạo y khoa để tăng cường hiệu quả khai thác.
Cụ thể, trong số 39 bệnh viện (BV) trực thuộc Bộ Y tế, Bộ đề xuất 25 BV tiếp tục trực thuộc Bộ Y tế. Hai BV sáp nhập vào đơn vị khác, còn lại chuyển giao nguyên trạng hoặc thành cơ sở của BV khác. Trong đó, tiếp tục trực thuộc Bộ Y tế gồm các BV tuyến đầu như: Bạch Mai, K, Việt Đức, Nhi T.Ư, Phụ sản T.Ư, Chợ Rẫy, Thống Nhất… nhằm bảo đảm vai trò đầu tàu trong điều trị, đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Một số BV chuyên khoa sẽ sáp nhập vào BV đa khoa T.Ư hoặc các đơn vị quy mô lớn. Thí dụ: BV Chỉnh hình - Phục hồi chức năng Cần Thơ sẽ sáp nhập vào BV Đa khoa Cần Thơ; BV Chỉnh hình - Phục hồi chức năng TP Hồ Chí Minh sáp nhập vào BV Thống Nhất. BV E sẽ trở thành cơ sở thuộc BV Bạch Mai, hình thành mô hình chuỗi BV.
Nhiều BV chuyên khoa được đề xuất bàn giao nguyên trạng về các địa phương nhằm phân cấp mạnh hơn trong quản lý và khai thác cơ sở vật chất. Trong đó có BV Tâm thần T.Ư II (chuyển về UBND tỉnh Đồng Nai), BV Phong - Da liễu T.Ư Quy Hòa (chuyển về tỉnh Gia Lai), BV 74 T.Ư (chuyển về tỉnh Phú Thọ) và BV Đa khoa T.Ư Quảng Nam (chuyển về TP Đà Nẵng).
Bộ Y tế đề xuất một số BV được chuyển giao thành BV thực hành cho các trường đại học y, như BV Chỉnh hình - Phục hồi chức năng Đà Nẵng chuyển về Trường đại học Kỹ thuật Y - Dược Đà Nẵng; BV 71 T.Ư và BV Điều dưỡng phục hồi chức năng T.Ư chuyển về Trường đại học Y Hà Nội.
Trước đó, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chủ trì họp Ban Chỉ đạo của Chính phủ về tổng kết Nghị quyết số 18 về sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập thuộc các bộ, ngành, địa phương theo Công văn số 59 của Ban Chỉ đạo T.Ư về tổng kết Nghị quyết số 18. Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh việc sắp xếp bộ máy nhằm xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu quả, tăng tính tự chủ, nâng cao chất lượng lao động và dịch vụ công, phục vụ tốt hơn cho người dân, doanh nghiệp; đồng thời giảm chi ngân sách, nâng cao mức hưởng thụ và sự tham gia của nhân dân.
Theo Bộ Y tế, khi một số BV tuyến tỉnh được đầu tư, nâng cấp trở thành BV đảm nhận chức năng vùng, xu hướng sử dụng dịch vụ y tế của người dân ở tuyến T.Ư sẽ giảm. Cơ quan này dự báo, đến năm 2050, tỷ trọng sử dụng dịch vụ ở BV tuyến T.Ư được kỳ vọng sẽ giảm xuống còn 5%. Khoảng 50% người bệnh sẽ sử dụng dịch vụ nội trú ở các BV tuyến tỉnh, 40% sẽ ở tuyến huyện.
Theo đánh giá về mạng lưới y tế Việt Nam, phân bố về vị trí không gian của các BV tuyến T.Ư không đồng đều giữa các vùng kinh tế - xã hội. Theo đó, BV tuyến T.Ư đảm nhận vai trò tuyến cuối về chuyên môn kỹ thuật nhưng khả năng tiếp cận đến BV tuyến T.Ư hạn chế ở một số vùng. Đơn cử, vùng Tây Nguyên không có BV tuyến T.Ư nào, vùng Đồng bằng sông Cửu Long có 13 tỉnh nhưng chỉ có một BV tuyến T.Ư, vùng trung du và miền núi phía bắc có 14 tỉnh nhưng cũng chỉ có một BV tuyến T.Ư. Khả năng tiếp cận về mặt khoảng cách tới các BV tuyến T.Ư còn thấp, một số tỉnh có khoảng cách từ BV đa khoa tỉnh tới BV đa khoa tuyến T.Ư gần nhất phải mất 4-5 giờ đồng hồ đi ô-tô, có những tỉnh phải mất 10-11 giờ đồng hồ.
Theo Bộ Y tế, chất lượng dịch vụ y tế giữa các tuyến, các vùng miền còn chênh lệch. Việc vượt tuyến khám bệnh, chữa bệnh xảy ra còn khá phổ biến. Đánh giá năng lực của BV tuyến tỉnh và y tế cơ sở, Bộ Y tế cho rằng năng lực cung ứng dịch vụ y tế của BV tuyến tỉnh hạn chế; tỷ lệ người bệnh từ các tỉnh đến khám, chữa bệnh ở một số BV tuyến T.Ư rất cao.
Bước chuyển căn bản hiện đại hóa ngành y tế
Chủ trương sắp xếp, tổ chức lại hệ thống BV đang được dư luận quan tâm. Đây là một bước đi tất yếu nhằm hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân, nhưng cũng đòi hỏi cách làm khoa học, minh bạch và có lộ trình phù hợp.
Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Bùi Mạnh Khoa (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) đánh giá, nhiều cơ sở y tế hiện nay còn phân tán, quy mô nhỏ, chồng chéo chức năng, trong khi nguồn lực đầu tư hạn chế. Điều này vừa gây khó khăn cho công tác chuyên môn, vừa làm lãng phí nhân lực và tài chính. Ở chiều ngược lại, nhiều BV tuyến trên luôn trong tình trạng quá tải, còn vùng sâu, vùng xa lại thiếu hụt dịch vụ y tế thiết yếu. Vì vậy, việc sắp xếp lại hệ thống BV không nhằm “cắt giảm” mà chính là tinh gọn, hợp lý hóa, tạo sự phân tầng hiệu quả, hướng tới chăm sóc y tế công bằng và chất lượng hơn cho người dân.
“Điều quan trọng là quá trình thực hiện cần có sự đánh giá toàn diện, dựa trên các tiêu chí khoa học như quy mô, hiệu quả hoạt động, nhu cầu dân số và vị trí địa lý. Sáp nhập, hợp nhất BV nên theo cụm chuyên khoa hoặc theo khu vực để hình thành những trung tâm y tế đủ mạnh, vừa điều trị, vừa nghiên cứu, đào tạo. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ số, phát triển khám, chữa bệnh từ xa sẽ góp phần giảm áp lực cho BV lớn, mở rộng cơ hội tiếp cận cho người dân ở vùng khó khăn”, ông Khoa đề xuất.
“Một vấn đề không thể bỏ qua là yếu tố con người. Sắp xếp lại BV chắc chắn tác động tới đội ngũ y bác sĩ, nhân viên y tế. Cần có chính sách thỏa đáng để tạo sự ổn định tâm lý, đồng thời khuyến khích và tạo động lực để đội ngũ y tế tiếp tục yên tâm gắn bó với nghề. Công tác truyền thông cũng phải đi trước một bước, để người dân hiểu rõ mục tiêu của chủ trương này là nâng cao chất lượng, chứ không phải thu hẹp hay làm khó tiếp cận dịch vụ y tế. Làm tốt điều này, chúng ta sẽ có một mạng lưới BV tinh gọn, hiện đại, hoạt động hiệu quả, góp phần bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới”, ĐBQH Khóa XIII Bùi Thị An (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) đóng góp.
Nghiên cứu đánh giá tình trạng quá tải, dưới tải một số BV do Viện Chiến lược và Chính sách y tế thực hiện cho thấy có tới 35,4% số người bệnh đến khám, chữa bệnh ở BV Bạch Mai có thể điều trị được ở BV tuyến tỉnh; tương tự với BV Phụ sản T.Ư là 43,3% và 35,5% với BV Nhi T.Ư...
GS, TS, bác sĩ Nguyễn Công Hoàng, ĐBQH khóa XV, Giám đốc BV T.Ư Thái Nguyên khẳng định, việc sắp xếp các BV sẽ giúp bộ máy tinh gọn hơn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn, đồng thời giảm bớt một số đầu mối trực thuộc Bộ Y tế và ngành y tế.
Thầy thuốc Ưu tú, bác sĩ chuyên khoa II, Giám đốc BV Sa Pa Phạm Lê Trung chia sẻ: “Là người trực tiếp quản lý một BV, tôi nhận thấy chủ trương sắp xếp lại hệ thống BV là đúng đắn và cần thiết. Đây là cơ hội để tinh gọn bộ máy, tránh dàn trải nguồn lực, tạo điều kiện hình thành các trung tâm y tế đủ mạnh, có khả năng đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về khám, chữa bệnh, nghiên cứu và đào tạo”.
Để chủ trương này đi vào thực tiễn hiệu quả, Giám đốc BV Sa Pa đề xuất:
Thứ nhất, cần ưu tiên đầu tư cho các BV vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa. Sắp xếp hệ thống phải bảo đảm nguyên tắc công bằng trong chăm sóc sức khỏe, không để người dân ở những nơi điều kiện còn thiếu thốn phải đi xa, tốn kém mới tiếp cận được dịch vụ y tế.
Thứ hai, song song với việc sáp nhập, cần đẩy mạnh xây dựng BV số: ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai hồ sơ bệnh án điện tử, khám chữa bệnh từ xa. Đây là giải pháp quan trọng để kết nối các tuyến, giúp BV tuyến dưới nâng cao năng lực, giảm tải cho tuyến trên.
Thứ ba, cần sớm xây dựng cơ chế phối hợp liên viện rõ ràng. Sự liên kết này sẽ giúp nâng cao chất lượng đồng đều trong toàn hệ thống, tránh tình trạng bệnh nhân phải dồn về một vài BV lớn.
Thứ tư, cần có chính sách nhân sự đi kèm. Việc sắp xếp chắc chắn tác động đến tâm tư đội ngũ y, bác sĩ. Nếu có cơ chế bảo đảm thu nhập, khuyến khích đào tạo, tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp, đội ngũ sẽ an tâm công tác và đồng thuận với sự thay đổi.
“Tôi tin rằng, nếu được triển khai đồng bộ, khoa học, có lộ trình rõ ràng, việc sắp xếp lại hệ thống BV sẽ không chỉ là một sự điều chỉnh về tổ chức, mà sẽ trở thành bước chuyển căn bản, góp phần hiện đại hóa ngành y tế, nâng cao chất lượng phục vụ, hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe nhân dân ngày càng toàn diện và bền vững”, Thầy thuốc Ưu tú, bác sĩ chuyên khoa II, Giám đốc BV Sa Pa Phạm Lê Trung nói.
