Hướng đi này không chỉ mở ra cơ hội phát triển kinh tế bền vững, mà còn góp phần gìn giữ, phát huy những di sản văn hóa quý báu hun đúc từ bao đời, tiếp nối cho các thế hệ mai sau.
Với hơn 40 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và một số di sản đại diện nhân loại, tỉnh Lào Cai là địa phương có số lượng di sản văn hóa khá lớn. Dựa vào kho tàng này, cùng với cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, địa phương đã, đang khuyến khích người dân tại các thôn, bản tận dụng lợi thế để phát triển du lịch cộng đồng.
Tại xã Mường Hoa, thị xã Sa Pa, hình ảnh những người phụ nữ H’Mông ngồi bên khung dệt từ lâu đã trở thành nét văn hóa không thể thiếu. Em Sùng Thị Lan trú tại thôn Hòa Sử Pán 1 chia sẻ: “Em được mẹ dạy dệt vải từ bé, lúc học tiểu học lại được các cô dạy thêm. Con gái người H’Mông ai cũng phải học để sau này tự dệt may đồ cho mình và người thân”.
Những bộ trang phục truyền thống được làm hoàn toàn thủ công qua nhiều công đoạn tỉ mỉ, thể hiện kỹ năng của người phụ nữ H'Mông nơi đây. Bà Hoàng Thị Vượng, Trưởng phòng Văn hóa, Khoa học và Thông tin thị xã Sa Pa cho biết: “Thị xã đã có những chính sách khuyến khích, và tạo điều kiện cho bà con phát triển các nghề truyền thống như mở các lớp thêu thổ cẩm, học vẽ sáp ong... Từ đó, để bà con giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc”.
Không chỉ ở Sa Pa, những nghề truyền thống khác cũng đang được gìn giữ ở nhiều vùng khác của tỉnh. Tại xã Nghĩa Đô, huyện Bảo Yên, người Tày vẫn giữ nghề đan lát truyền thống. Bà Lương Thị Cường cho biết: “Để có những sản phẩm chất lượng tốt thì việc chọn nan để đan rất quan trọng, cây tre, nứa, giang dùng để đan phải có độ tuổi phù hợp, đúng tiêu chuẩn”.
Các sản phẩm đan lát từ cây tre, nứa đã trở thành những vật dụng không thể thiếu trong đời sống của đồng bào nơi đây, đồng thời là món quà lưu niệm được du khách yêu thích. Anh Trần Quang Trường, du khách đến từ tỉnh Hà Nam cho hay: “Sản phẩm của người dân tộc Tày ở Nghĩa Đô rất cầu kỳ, với những chi tiết hoa văn độc đáo ít nơi nào có được, trong đó có một số sản phẩm được du khách yêu thích, mua sưu tập”.
Bên cạnh những nghề truyền thống, các lễ hội và nét sinh hoạt văn hóa cộng đồng cũng đang được phục dựng và phát huy. Đến nay, tỉnh Lào Cai đã phục dựng hơn 20 lễ hội của 13 dân tộc. Bí thư Huyện ủy Văn Bàn Nguyễn Anh Chuyên cho biết: “Những giá trị văn hóa của bà con cũng được khơi dậy, tạo ra nhận thức mới trong giá trị văn hóa-xã hội, đóng góp vào quá trình xóa đói, giảm nghèo”.
Tại điểm du lịch cộng đồng Cát Cát, thị xã Sa Pa, mô hình kết hợp bảo tồn văn hóa với chăm lo an sinh xã hội đang cho thấy hiệu quả rõ rệt. Sau ảnh hưởng của đại dịch và thiên tai, nơi đây đang từng bước phục hồi. Theo ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Du lịch Cát Cát, du lịch cộng đồng là để người dân trực tiếp tham gia hoạt động du lịch và mang lại lợi ích cho chính họ, đồng thời giữ được nét văn hóa truyền thống đặc sắc của địa phương. Để làm được điều này, trong những năm qua, nhiều nguồn lực đã được huy động từ các chương trình mục tiêu quốc gia đến các đề án phát triển địa phương.
Tại đây, hơn 20 em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn được hỗ trợ kinh phí để tham gia các hoạt động văn nghệ cùng du khách. Trong đó hơn 10 người cao tuổi đã được hỗ trợ nhà ở miễn phí và tham gia giới thiệu nghề truyền thống, cùng với người dân sinh sống trong khu vực tham gia vào các hoạt động khác như: bán hàng lưu niệm, hướng dẫn du khách tham quan, trải nghiệm...
Đáng chú ý, những mô hình homestay cũng đang phát triển mạnh tại các điểm như: Tả Van, Mường Hoa, Tả Phìn, Bản Liền, Trung Đô... Theo thống kê sơ bộ, hiện toàn tỉnh Lào Cai có hơn 400 cơ sở lưu trú cộng đồng, thu hút hơn 1.500 lao động, trong đó phần lớn là thành viên trong gia đình, giúp tăng thu nhập bình quân từ 50-70 triệu đồng/năm, có hộ đạt 150-200 triệu đồng/ năm.
Qua trải nghiệm, nhiều du khách trong nước và quốc tế bị cuốn hút bởi không gian bản làng, lối sống bản địa của đồng bào dân tộc thiểu số Tây Bắc. Chị Tahlia, du khách từ Australia cho hay: “Tôi chọn ở homestay vì tôi thích con người và văn hóa ở vùng làng bản, nó khác so với ở đô thị. Ở đây rất đẹp và đó là một trải nghiệm thú vị”. Còn chị Lương Thị Tranh ở xã Tả Van cho biết: “Trước đây chủ yếu là khách nước ngoài đến tham quan và ở lại, nhưng mấy năm gần đây khách Việt Nam cũng rất thích trải nghiệm không gian văn hóa của người Giáy”.
Với phương châm “biến di sản thành tài sản”, tỉnh Lào Cai đang thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm gìn giữ di sản văn hóa song hành với phát triển kinh tế du lịch. Ông Dương Tuấn Nghĩa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai cho biết: “Chúng tôi đề cao chủ thể văn hóa, tức là vai trò của người dân trong việc bảo tồn di sản, bởi quan điểm của chúng tôi đó là không làm thay cho cộng đồng mà là người đồng hành với cộng đồng”.
Hướng đi này không chỉ giúp gìn giữ những giá trị văn hóa bản địa mà còn từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân vùng cao. Có thể thấy, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống tại tỉnh Lào Cai đang khẳng định là chiến lược đúng đắn, thiết thực và nhân văn, góp phần xây dựng hình ảnh một Lào Cai giàu bản sắc trên bản đồ du lịch Việt Nam và thế giới.
