Hướng nghiệp với tư duy “trang bị năng lực thích ứng”

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 đang đến gần. Thực tế tại nhiều Ngày hội tư vấn tuyển sinh do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp các trường đại học tổ chức cho thấy, xu hướng chọn ngành của học sinh đang có nhiều thay đổi rõ rệt, phản ánh những dịch chuyển mạnh mẽ của thị trường lao động.

Ngày hội tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp năm 2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh thu hút đông đảo sự tham gia của học sinh. (Ảnh TTXVN)
Ngày hội tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp năm 2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh thu hút đông đảo sự tham gia của học sinh. (Ảnh TTXVN)

Xu hướng chọn ngành nghề "hot"

Vừa qua, ngày 8/3, tại Hà Nội, Ngày hội Tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp do Báo Tuổi Trẻ và Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) chủ trì tổ chức đã thu hút sự tham gia của đông đảo học sinh và phụ huynh, cũng như giáo viên các trường trung học phổ thông. Có thể nhận thấy, khu vực tư vấn của các trường đào tạo công nghệ luôn có sức nóng nhất. Nhiều học sinh cho biết, đã tìm hiểu về nhóm các ngành trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu hay an ninh mạng từ khá sớm.

PGS, TS Phạm Mạnh Hà - Giảng viên Cao cấp, Nhà tư vấn hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội, đánh giá: Hiện nay đang có một sự giao thoa mạnh mẽ giữa sở thích, nguyện vọng của học sinh với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động, xoay quanh ba trục lớn của nền kinh tế: số hóa, xanh hóa và dịch vụ giá trị cao.

Trong đó, nhóm ngành công nghệ và trí tuệ nhân tạo dẫn đầu về độ “hot”. Thị trường lao động đang thiếu hụt nghiêm trọng các vị trí như kỹ sư AI, chuyên gia bán dẫn, kỹ sư an ninh mạng. Nhiều báo cáo nhân lực dự báo Việt Nam có thể cần tới khoảng 700.000 nhân sự công nghệ thông tin trong giai đoạn tới. Do đó, học sinh, sinh viên có xu hướng đặt nguyện vọng lớn vào “mảnh đất màu mỡ” này, với hy vọng nhiều cơ hội và mức lương hấp dẫn.

Song song với đó, khối kinh doanh và bán hàng là nhóm có nhu cầu tuyển dụng cao. Theo báo cáo tuyển dụng trên các nền tảng như TopCV hay VietnamWorks, nhóm ngành kinh doanh chiếm tới gần 46% tổng nhu cầu tuyển dụng. Tuy nhiên, xu hướng mới không còn là sales truyền thống mà chuyển mạnh sang Digital Sales và B2B, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, phần mềm và dịch vụ điện toán đám mây.

Một lĩnh vực khác cũng thu hút nhiều lượt tìm kiếm là logistics và quản lý chuỗi cung ứng. Sự bùng nổ của thương mại điện tử đã khiến ngành này trở thành “hệ tuần hoàn” của nền kinh tế số. Nhiều sinh viên chọn ngành vì tính năng động, cơ hội làm việc trong môi trường quốc tế và khả năng thăng tiến nhanh.

Trong khi đó, các ngành kỹ thuật và năng lượng xanh cũng nổi lên mạnh mẽ khi nhiều doanh nghiệp chuyển sang phát triển dựa trên các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị). Các vị trí kỹ sư tự động hóa, kỹ sư năng lượng tái tạo hay chuyên gia quản trị môi trường đang được săn đón.

Thách thức trong đáp ứng với thay đổi

Dù xu hướng ngành nghề khá rõ ràng, nhưng theo các chuyên gia hướng nghiệp, điều đáng lo ngại là nhiều học sinh vẫn lựa chọn ngành học theo trào lưu. PGS, TS Phạm Mạnh Hà cho rằng, việc chọn ngành cần được xem như một chiến lược cá nhân hóa, thay vì chạy theo nhãn mác của ngành: “Điểm quan trọng nhất là giao thoa giữa năng lực và đam mê. Một học sinh có khả năng giao tiếp tốt, tư duy ngôn ngữ mạnh nhưng lại cố theo ngành lập trình chỉ vì lương cao thì rất dễ gặp khủng hoảng sau một vài năm học”, ông nhấn mạnh.

Hiện nay không thiếu các công cụ trắc nghiệm cá nhân để định hướng nghề nghiệp như Holland, MBTI hay mô hình Ikigai được nhiều trung tâm hướng nghiệp tin dùng và khuyến khích học sinh, cùng phụ huynh sử dụng để giúp mỗi sĩ tử hiểu hơn về tiềm năng của bản thân.

Một yếu tố khác được nhấn mạnh đặc biệt trong năm nay là khả năng chuyển đổi nghề nghiệp trong tương lai của ngành học. Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh chóng, những ngành học có nền tảng rộng thường mang lại lợi thế lớn. Thí dụ, sinh viên ngành quản trị kinh doanh có thể làm marketing, bán hàng, nhân sự hoặc khởi nghiệp. Sự linh hoạt này giúp người học thích ứng tốt hơn với các biến động của thị trường.

Cũng theo ông, tư duy mới cần chuyển từ “chọn một nghề cho cả đời” sang “trang bị năng lực thích ứng suốt đời”. Điều này có nghĩa là học sinh cần hiểu rằng việc chuyển ngành, chuyển nghề sau này là hoàn toàn bình thường. Quan trọng nhất là xây dựng được nền tảng kiến thức và kỹ năng đủ rộng để thích ứng.

Trong bức tranh chọn ngành, đăng ký nguyện vọng của học sinh, giáo viên hướng nghiệp đóng vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên, chính đội ngũ này cũng đang đối mặt với nhiều áp lực.

Mới đây, tại Khóa bồi dưỡng “Nghiệp vụ tư vấn hướng nghiệp nâng cao Khóa 1 - 2026”, do Viện Khoa học Giáo dục và Phát triển Kinh tế, Văn hóa tổ chức, nhiều giáo viên hướng nghiệp tham gia đã bày tỏ nỗi lo: thông tin nghề nghiệp hiện nay thay đổi quá nhanh. Sự phát triển của AI khiến nhiều mô tả công việc thay đổi chỉ trong vài năm, khiến kiến thức hướng nghiệp dễ bị lạc hậu.

Bên cạnh đó, nhiều trường học vẫn thiếu các công cụ hướng nghiệp khoa học. Việc tư vấn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cá nhân thay vì các hệ thống đánh giá năng lực bài bản.

Chọn ngành trước ngưỡng cửa đại học luôn là một quyết định quan trọng. Nhưng với bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh chóng, đó không còn là quyết định mang tính “định mệnh” như trước đây. Xu hướng ngành, nghề có thể thay đổi theo từng chu kỳ kinh tế, công nghệ mới có thể tạo ra những nghề nghiệp chưa từng tồn tại. Vì vậy, điều quan trọng nhất với học sinh lớp 12 hôm nay có lẽ không phải là tìm được “ngành hot nhất”, mà là hiểu rõ bản thân và chuẩn bị năng lực học tập suốt đời. Khi đó, dù thị trường lao động biến động ra sao, người trẻ vẫn có thể chủ động tìm ra con đường của mình ■

Dù học ngành nào, người trẻ cũng cần chuẩn bị ba nhóm kỹ năng nền tảng: Thứ nhất, ngoại ngữ. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, khả năng làm việc trong môi trường quốc tế gần như trở thành tiêu chuẩn chung. Thứ hai, tư duy số. Không nhất thiết phải là lập trình viên, nhưng người lao động cần hiểu cách vận hành của công nghệ, dữ liệu và các nền tảng số. Thứ ba, những kỹ năng mềm khó bị thay thế bởi trí tuệ nhân tạo như giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo.

Ba yếu tố này tạo thế kiềng ba chân giúp người trẻ vững vàng trong một thị trường lao động nhiều biến động”.

PGS, TS Phạm Mạnh Hà

Có thể bạn quan tâm

Nỗ lực kết nối, giới thiệu việc làm cho thanh niên. Nguồn: Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội

Tăng hiệu quả kết nối, giới thiệu việc làm

Để giải quyết tình trạng số người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động còn ở mức cao, các cơ quan chức năng cần chuyển từ giải pháp kết nối, giới thiệu việc làm đơn thuần sang chủ động điều tiết cung ứng thông tin cho thị trường lao động.

Một buổi kiểm tra bếp ăn của Trường tiểu học Thăng Long, Hà Nội, với sự tham gia của đại diện cán bộ phường, hội phụ huynh học sinh và Ban giám hiệu nhà trường.

Môt bữa ăn, nhiều tầng trách nhiệm

Trước thềm năm học 2026-2027, nhiều địa phương đang chuẩn hóa lại quy trình tổ chức bữa ăn học đường, từ lựa chọn nhà cung cấp, xây dựng thực đơn đến công khai thông tin và tăng sự tham gia giám sát của phụ huynh, nhằm đáp ứng yêu cầu kép: An toàn thực phẩm và dinh dưỡng phù hợp với lứa tuổi.

Bộ đội Biên phòng Quảng Ninh kêu gọi tàu thuyền về nơi tránh trú bão số 4.

Khẩn trương khắc phục hậu quả mưa lũ

Ảnh hưởng của cơn bão số 4 (bão Narra) và hoàn lưu sau bão đã gây mưa lớn diện rộng tại các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, dẫn đến ngập lụt cục bộ và sạt lở đất nhiều nơi, các địa phương đang căng mình ứng phó.

Người dân miền Tây lao đao vì hạn-mặn.

Sẵn sàng ứng phó hạn - mặn theo kịch bản rủi ro rất cao

Ngày 18/8, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có công văn đề nghị các tỉnh, thành phố khu vực Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, tổ chức triển khai các giải pháp phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn do ảnh hưởng của El Nino 2026-2027. Theo đó, Bộ đề nghị các địa phương rà soát, xây dựng kế hoạch ứng phó theo kịch bản rủi ro rất cao.

Dãy nhà siêu mỏng hai mặt tiền trên phố Định Công (Hà Nội) có vị trí đắc địa cho kinh doanh, nhưng cũng ảnh hưởng mỹ quan đô thị. Ảnh: DIÊN KHÁNH

Nhà “siêu mỏng, siêu méo” và bài toán phát triển đô thị

Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai hàng loạt dự án hạ tầng giao thông. Thay vì được thu hồi, hợp thửa hoặc xử lý dứt điểm, một số diện tích vẫn được chỉnh trang thành nhà “siêu mỏng, siêu méo”, vừa tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, vừa làm ảnh hưởng đến mỹ quan và diện mạo đô thị.

Đại tá Nguyễn Xuân Lai, Báo cáo viên Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, phát biểu tại hội nghị.

Đẩy mạnh tuyên truyền về biển, đảo, chống khai thác hải sản bất hợp pháp

Ngày 14/8, tại phường Bình Tiên, Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tuyên truyền về biển, đảo, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU) cho hơn 300 đại biểu là cán bộ, đảng viên, lực lượng nòng cốt cấp cơ sở trên địa bàn.

Điểm sạt lở tại Km 76+250 trên quốc lộ 12. Ảnh: Cục Đường bộ Việt Nam

Xây dựng giải pháp lâu dài ứng phó sạt lở đất

Những trận lũ quét, sạt lở đất liên tiếp xảy ra tại các tỉnh miền núi phía bắc vừa qua, cho thấy thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan, khó lường. Theo quy luật, thời điểm này đã bước vào mùa mưa bão (thường từ tháng 6-12 hằng năm), do vậy việc chủ động phòng tránh và xây dựng các giải pháp ứng phó lâu dài là hướng đi hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại.

Các địa phương tại Hà Nội đang gấp rút hoàn thiện việc sáp nhập bộ máy.

Tinh gọn bộ máy, đổi mới cách quản trị

Hàng loạt địa phương đang khẩn trương hoàn tất sắp xếp mạng lưới trường học trước thềm năm học 2026-2027. Vấn đề đặt ra lúc này, đó là làm thế nào để vận hành trường mới hiệu quả, giữ được đội ngũ ổn định, học sinh không bị xáo trộn và nguồn lực giáo dục được sử dụng tốt hơn?

Tránh tạo thêm gánh nặng môi trường

Tránh tạo thêm gánh nặng môi trường

Kiểm soát khí thải xe máy là một bước quan trọng để cải thiện chất lượng không khí, nhưng chính sách sẽ chưa trọn vẹn nếu chỉ dừng ở việc kiểm định và loại bỏ những phương tiện không đạt yêu cầu. Khi hàng triệu xe cũ dần hết vòng đời, câu hỏi đặt ra là: Chúng sẽ được thu hồi, xử lý và tái chế như thế nào để không trở thành một nguồn phát thải mới? Đây là bài toán cần được tính toán song hành với lộ trình kiểm soát khí thải.

Đại tá Phan Sỹ Thao, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam

Dù khó khăn thế nào, cũng phải làm với quyết tâm cao nhất!

Sau khi khởi đăng hai kỳ phóng sự Chiến dịch của trái tim và trách nhiệm (số 29-30/2026), chúng tôi nhận được nhiều phản hồi của độc giả bày tỏ sự đánh giá cao về ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc của “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (Chiến dịch 500 ngày đêm). Trò chuyện với Nhân Dân cuối tuần, Đại tá Phan Sỹ Thao, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam (ảnh nhỏ) chia sẻ về những nỗ lực đưa các Anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình; thực hiện trọn vẹn đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc.

Tin tức

* Tại cuộc họp về công tác thoát nước và tiến độ các dự án chống ngập sáng 4/8, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu chấm dứt tình trạng bị động. Trong 6 tháng qua, nhiều dự án được triển khai, đưa vào vận hành, góp phần giảm thời gian, phạm vi và độ sâu ngập tại các điểm nóng của thành phố. Tuy nhiên, một số khu vực, kể cả nội đô, vẫn ngập cục bộ do hệ thống thoát nước chưa đồng bộ. Chủ tịch Hà Nội yêu cầu công khai hiệu quả từng dự án, nêu rõ khu vực đã khắc phục, nơi cần tiếp tục đầu tư và lộ trình hoàn thành để người dân, báo chí giám sát.

Trạm Y tế phường Gia Định phối hợp Bệnh viện Nhân dân Gia Định tổ chức chương trình khám sàng lọc, tầm soát bệnh lý tim mạch, đái tháo đường cho người dân trên địa bàn phường. Ảnh: Thế Anh

Tái cấu trúc đưa không gian y tế đến gần người dân

Mới đây, Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh thông tin: Thời gian tới thành phố sẽ lựa chọn phát triển hệ thống y tế theo hướng đa cực, nhằm giảm quá tải bệnh viện trung tâm và tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay tại địa bàn. Đây được coi là một bước chuyển từ tư duy tập trung nguồn lực sang tư duy phân bố tối ưu năng lực.

Kỹ sư Việt Nam tham gia chế tạo vệ tinh LOTUSat-1 tại Nhật Bản. Ảnh: VNSC

Giúp đội ngũ phát triển công nghệ vững bước

Sau khi Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành, xuyên suốt 18 tháng qua, gần 400 văn bản quy phạm pháp luật ra đời, phục vụ nỗ lực phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo quốc gia. Điểm chung của các chính sách mới là tăng quyền tự chủ, giảm thủ tục và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, thay cho cách quản lý nặng về đầu vào như trước đây.

Thay vì áp dụng đại trà, việc thí điểm làn vượt trên những tuyến đủ điều kiện, đánh giá kỹ hiệu quả và tác động trước khi nhân rộng là cần thiết.

Cần thí điểm trước khi triển khai rộng

Việc dành làn trái trên cao tốc cho xe vượt có thể hạn chế tình trạng xe chạy chậm, “ôm làn”, giảm các tình huống va chạm nguy hiểm và góp phần tổ chức giao thông hiệu quả hơn. Tuy nhiên, để chủ trương này đi vào thực tế, cần những quy định rõ ràng về tốc độ, chuyển làn, khoảng cách an toàn và điều kiện áp dụng, đồng thời tính đến đặc thù của từng tuyến cao tốc.

Lựa chọn cánh cửa nào để bước tiếp là những bài toán khó. Ảnh: Thế Đại

Chọn đúng đường, thay vì chỉ trúng trường

Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) năm 2026 đã khép lại, nhưng với hơn một triệu thí sinh, chặng đường quan trọng nhất mới thật sự bắt đầu. Trong bối cảnh phương thức tuyển sinh ngày càng đa dạng, điểm thi tốt nghiệp không còn là “tấm vé” duy nhất quyết định bước vào giảng đường, cánh cửa đi tới tương lai cũng rộng mở và thách thức hơn.

Các địa phương cần chủ động theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, hướng dẫn người dân đưa phương tiện vào nơi tránh trú ngay khi có yêu cầu. Ảnh: Đạt Đạt

Chủ động phương án sẵn sàng ứng phó mùa mưa bão

Mùa mưa bão năm 2026, dự báo xuất hiện 8-10 cơn bão, mưa lớn diện rộng có thể xảy ra khoảng 16-19 đợt trên cả nước (ít hơn trung bình nhiều năm), đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương lên các kịch bản, phương án ứng phó kịp thời.

Lực lượng cứu hộ vượt lũ dữ tiếp cận những nơi bị cô lập, giải cứu người dân mắc kẹt. Ảnh: TRẦN TUẤN

Triển khai “4 tại chỗ” trong ứng phó lũ quét

Mưa lớn đã gây ra lũ quét, ảnh hưởng đến người dân ở một số xã thuộc các tỉnh Lai Châu, Tuyên Quang, Lào Cai. Trong đó, xã Mường Than, tỉnh Lai Châu bị ảnh hưởng nặng nhất. Các cơ quan chức năng đang nỗ lực thực hiện giải pháp khắc phục hậu quả, tái định cư, giúp ổn định đời sống người dân.

Những kệ hàng đầy ắp dễ thu hút người tiêu dùng với các biển hiệu giảm giá. Ảnh: Nam Nam

Thị trường tăng trưởng từ nỗi lo

Hàng trăm loại sản phẩm thực phẩm chức năng, vitamin và vi chất bổ sung dành cho trẻ em đang “phủ sóng” kín các cửa hàng, sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Trong “ma trận” quảng cáo ấy, nỗi lo con thấp còi, biếng ăn hay thiếu chất của nhiều bậc cha mẹ đã trở thành đòn bẩy cho một thị trường phát triển nhanh, nhưng vẫn còn không ít khoảng trống pháp lý.

Chung cư có tuổi thọ nhất định, vì vậy cần cơ chế rõ ràng để sửa chữa, cải tạo khi xuống cấp. Ảnh: VĂN HỌC

Cần quy định rõ hơn cơ chế quản lý chung cư

Việc Bộ Xây dựng vừa rút đề xuất quy định “sở hữu chung cư có thời hạn” khỏi dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) tiếp tục nhận được những ý kiến đóng góp, nhằm quản trị tốt hơn đô thị để vừa bảo đảm quyền lợi cho người dân, vừa có thể cải tạo, sửa chữa chung cư khi hết niên hạn sử dụng.

Nền đất yếu cùng hiện tượng xới chân bờ khiến nguy cơ sạt lở ngày càng tăng. Ảnh: TTXVN

Miền Tây liên tiếp đối mặt sạt lở

Tình trạng sạt lở bờ sông, bờ biển tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long diễn biến ngày càng phức tạp, đang đòi hỏi việc bảo vệ an toàn và ổn định sinh kế cho người dân trở thành nhiệm vụ cấp bách.

Chất lượng giáo dục được xem là yếu tố tạo nên sức hút của mỗi nhà trường trong mùa tuyển sinh đầu cấp.

Điều còn lại sau một mùa tuyển sinh

Mùa tuyển sinh đầu cấp năm nay chưa thực sự khép lại khi phụ huynh hoàn tất việc đăng ký nhập học. Những ngày rà soát hồ sơ, xác minh dữ liệu và tuyển bổ sung đang cho thấy một thực tế: Để mỗi học sinh có được chỗ học phù hợp, vẫn còn nhiều bài toán phải giải quyết ngoài những con số trên hệ thống.

Đơn vị thi công triển khai đấu nối tuyến cống thoát nước dọc phố Quang Trung và hồ Thiền Quang. Ảnh: VĂN HỌC

Lấp đầy quy hoạch phòng chống ngập lụt cho Hà Nội

Vừa qua, trên địa bàn Thành phố Hà Nội xảy ra tình trạng, một số tuyến phố vẫn ngập cục bộ khi trời đổ mưa. Thực tế này khiến dư luận một lần nữa đặt câu hỏi về tính hiệu quả của những công trình chống ngập khẩn cấp vừa được xây dựng.