1/Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào toàn dân, toàn quân xóa nạn mù chữ. Năm 1949, trong thư gửi cho Quân nhân học báo (Tập san chuyên hướng dẫn bộ đội ta học văn hóa, do Cục Chính trị Bộ Tổng tư lệnh xuất bản mỗi tháng một kỳ tại Việt Bắc, trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp). Người khẳng định: “…Muốn biết thì phải thi đua học. Học không bao giờ cùng. Học mãi để tiến bộ mãi. Càng tiến bộ, càng thấy càng phải học thêm”.
Trong các cuộc họp, hội nghị, gặp gỡ, Người luôn dặn cán bộ, đảng viên và nhân dân phải học tập không ngừng, coi đây là cách duy nhất để bắt kịp với thời đại. Tại Hội nghị toàn quốc lần thứ nhất về công tác huấn luyện và học tập khai mạc ngày 6/5/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Lênin khuyên chúng ta: “Học, học nữa, học mãi”. Mỗi người phải ghi nhớ và thực hành điều đó”. Người còn cho treo trong phòng họp lời dạy của Khổng Tử: “Học không biết chán, dạy không biết mỏi”. Ngày 21/7/1956, khi đến dự khai mạc lớp nghiên cứu chính trị ở Trường đại học Nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Chúng ta phải học và hoạt động suốt đời. Còn sống thì còn phải học, còn phải hoạt động cách mạng”.
Tại Hội nghị nghiên cứu lịch sử Đảng của Ban Tuyên giáo Trung ương, ngày 28/11/1959, Bác Hồ cũng nhấn mạnh: “Chúng ta phải học, phải cố gắng học nhiều. Không chịu khó học thì không tiến bộ được. Không tiến bộ là thoái bộ. Xã hội càng đi tới, công việc càng nhiều, máy móc càng tinh xảo. Mình không chịu học thì lạc hậu, mà lạc hậu là bị đào thải, tự mình đào thải mình…”. Nói chuyện với các đảng viên hoạt động lâu năm, ngày 9/12/1961, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tâm sự rằng: “Tôi năm nay 71 tuổi, ngày nào cũng phải học. Việc lớn, việc nhỏ, tôi phải tham gia. Công việc cứ tiến mãi. Không học thì không theo kịp. Công việc nó sẽ gạt mình lại phía sau”.
2/Trong những năm kháng chiến khó khăn, khi đất nước còn bị chia cắt, việc học vẫn được xem là nhiệm vụ cấp thiết. Đồng chí Lê Duẩn khi ấy cũng nhiều lần nhấn mạnh vai trò của việc “học tập suốt đời” đối với sự phát triển của sự nghiệp cách mạng. Đồng chí nhấn mạnh phải “coi việc học tập là một kỷ luật của Đảng mà mọi người phải tự giác chấp hành nghiêm chỉnh”.
“Một số đồng chí chúng ta bận rộn công tác sự vụ, hội họp liên miên hết cuộc này đến cuộc khác, không còn thì giờ để học tập; ngay tờ Báo Nhân dân - tiếng nói hằng ngày của Đảng - nhiều đồng chí cũng không đọc. Các đồng chí ấy viện lý do bận công tác. Nhưng thật ra, về nhận thức các đồng chí ấy chưa cảm thấy việc học tập là cần thiết, nên không tận dụng mọi cơ hội để học tập, mặc cho thời gian lặng lẽ trôi qua, hoặc lãng phí thì giờ vào những việc vô ích. Không học tập là điều đáng sợ và rất có hại. Không phải chỉ có hại cho bản thân các đồng chí đó, mà quan trọng hơn là có hại cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân mà Đảng ta là người lãnh đạo”. Đó là chia sẻ của Tổng Bí thư Lê Duẩn trong Hội nghị bàn về công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ huyện Quỳnh Lưu (Nghệ An, năm 1969).
Hay như trong bài viết “Mấy vấn đề về cán bộ và về tổ chức trong Cách mạng Xã hội chủ nghĩa” nhân dịp Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng ra Nghị quyết về công tác cán bộ trong giai đoạn mới của cách mạng (tháng 3/1973), đồng chí Lê Duẩn cũng khẳng định: “Học, học nữa, học mãi!”. Mọi cán bộ, không kể cương vị công tác như thế nào, không kể là cán bộ lâu năm hay cán bộ mới, đều phải nỗ lực học tập. Cương vị càng cao, trách nhiệm càng nặng, càng phải chăm lo học tập, bởi vì chỉ cần một thiếu sót hay một sai lầm nào đó do sự kém cỏi của mình có khi đủ gây nên cả một tai họa lớn. Cán bộ lâu năm càng phải chịu khó học tập để kịp đáp ứng với những nhu cầu mới và ngày càng mới. Cán bộ trẻ, mới, đương nhiên phải chứng tỏ một nhiệt tình hăng say nhất, bền bỉ nhất trong học tập, một đức tính khiêm tốn, thật thà, không bao giờ tự cho là đầy đủ, là biết hơn mọi người…”.
3/Trong giai đoạn bao cấp gian nan, vất vả, khi nền kinh tế nước ta còn gặp nhiều thách thức, đồng chí Trường Chinh - nhà lý luận kiệt xuất của Đảng ta (khi ấy là Chủ tịch Hội đồng Nhà nước) vẫn nêu cao tinh thần: “Học, học nữa, học mãi”, đó là một phẩm chất tốt đẹp trong nếp sống mới của xã hội ta. Đọc sách báo hằng ngày, đến thư viện, câu lạc bộ phải dần dần trở thành những nhu cầu và thói quen của mỗi người lao động. Chúng ta cảm thấy bứt rứt khi thiếu những món ăn tinh thần đó. Lãng phí thì giờ vào việc la cà ở các quán cà-phê, tiệm giải khát là không thích hợp với cuộc sống của chúng ta. Là những người sáng tạo ra xã hội mới, chúng ta cần phải không ngừng trau dồi tài năng, nâng cao kiến thức, rèn luyện thường xuyên về thân thể. Có như vậy mới đáp ứng được yêu cầu của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc” (Phát biểu tại lễ kỷ niệm lần thứ 40 ngày ra đời của bản Đề cương về cách mạng văn hóa Việt Nam, ngày 27/12/1983).
4/Khi đất nước bước vào giai đoạn công nghiệp hóa - hiện đại hóa, giai cấp công nhân là lực lượng nòng cốt trong công cuộc phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Tổng Bí thư Đỗ Mười từng nhắc nhở tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam khóa VII, ngày 9/12/1994: “Nhiệm vụ giai cấp công nhân và công đoàn trong giai đoạn hiện nay rất nặng nề. Đi vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vai trò của giai cấp công nhân và công đoàn càng phải được củng cố, nâng cao. Do vậy, phải làm việc khẩn trương, đòi hỏi tài năng của công đoàn và công nhân. Mỗi ngày phải bớt ra ít nhất 2-3 tiếng để học. Giai cấp tiền phong lãnh đạo không biết thì không làm được. Phải học, học nữa, học mãi để đảm nhiệm tốt vai trò, sứ mạng của giai cấp công nhân”.
5/Trong những năm đầu thế kỷ XX, khi giáo dục cởi mở hơn, đất nước bước vào công cuộc đổi mới, tinh thần học tập suốt đời càng được nhấn mạnh như một điều kiện tiên quyết để hội nhập với thế giới. Trong bài “Đổi mới có tính cách mạng nền giáo dục và đào tạo của nước nhà” đăng trên báo Sài Gòn Giải Phóng ngày 10/9/2007, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã từng nhấn mạnh: “Nền giáo dục của kỷ nguyên thông tin là một nền giáo dục cho mọi người, tạo điều kiện để mọi người được học, giúp cho mọi người biết cách học, biết cách tự học, học tập liên tục, học suốt đời; là một nền giáo dục mở và liên thông, có khả năng hội nhập với nền giáo dục chung của thế giới. Nền giáo dục mới là một nền giáo dục hiện đại, sử dụng rộng rãi công nghệ thông tin và truyền thông, mạng máy tính và internet để tổ chức và triển khai quá trình dạy và học với những phương pháp và hình thức linh hoạt nhằm nâng cao nền tảng văn hóa và tinh thần chung của xã hội, mở ra những khả năng mới hỗ trợ cho quá trình học tập liên tục, học tập suốt đời, học ở mọi nơi, mọi lúc, học từ xa và đặc biệt là tự học của mọi người...”.
6/Dù trải qua bất cứ giai đoạn nào, tinh thần “học tập suốt đời” cũng không bao giờ mất đi giá trị cốt lõi của nó, như Tổng Bí thư Tô Lâm đã viết: “Học tập suốt đời không phải là vấn đề mới”. Cái mới đó là “cách mạng khoa học công nghệ đã và đang diễn ra mạnh mẽ trên quy mô toàn cầu, tạo nên sự biến cách to lớn trong đời sống xã hội, đặt ra những yêu cầu mới, nhu cầu mới, nhiệm vụ mới, suy nghĩ mới, hành động mới với mỗi người dân Việt Nam…” (“Học tập suốt đời”, Tổng Bí thư Tô Lâm).
Chính vì vậy, việc không ngừng học hỏi, tiếp thu tri thức mới luôn là chìa khóa giúp con người thích nghi, phát triển và tạo ra những giá trị bền vững cho xã hội. Điều đó khẳng định tính tất yếu của việc học tập suốt đời đối với mỗi con người chúng ta.
Bên cạnh đó, trong bài viết “Học tập suốt đời”, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ: “Chỉ khi đẩy mạnh thực chất học tập suốt đời, chúng ta mới giàu có những ý tưởng, giải pháp, sáng kiến để giải quyết những đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, những vấn đề mới, chưa có tiền lệ;… Khi đó, chúng ta sẽ xây dựng thành công đội ngũ cán bộ có trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức tốt, có khát vọng vươn lên, khát vọng phát triển, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm về những quyết định của mình để hiện thực hóa nhiệm vụ cách mạng, tạo ra đột phá vì lợi ích của nhân dân, vì sự phát triển của đất nước”.
Có thể thấy, Tổng Bí thư Tô Lâm, đã kế thừa và phát triển những tư tưởng về “học tập suốt đời” từ Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thế hệ lãnh đạo tiền nhiệm, đồng thời vận dụng một cách linh hoạt vào bối cảnh phát triển của đất nước trong thời đại mới. Ông nhấn mạnh một lần nữa: Trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, việc “học tập suốt đời” không chỉ là nhiệm vụ của mỗi cá nhân mà còn là yêu cầu cấp thiết để đất nước phát triển bền vững.
Nhìn lại chặng đường lịch sử, “học tập suốt đời” chính là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, kết nối truyền thống với hiện tại và tương lai. Khi mỗi người dân Việt Nam đều mang trong mình khát vọng học hỏi, vươn lên, đất nước ta sẽ ngày càng vững mạnh, “sánh vai cùng các cường quốc năm châu” đúng như mong ước mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng gửi gắm.
